De dramatische ontwikkelingen in Israël en de Gazastrook sinds dit weekend – met tot hiertoe meer dan duizend doden – schokken de wereld. Dit kan het begin zijn van verdere instabiliteit en escalatie van de oorlog. Hieronder een eerste vertaalde verklaring van het secretariaat van de Socialistische Strijdbeweging (ISA in Israël-Palestina), oorspronkelijk gepubliceerd in het Hebreeuws op zondag 8 oktober.

Artikel door de Socialistische Strijdbeweging (ISA in Israël-Palestina)

De oorlogscrisis die zaterdagochtend uitbrak, met een verrassingsaanval van Hamas van ongekende omvang (Operatie Al-Aqsa Vloed), die is voortgezet met een naar verwachting nog bloediger aanval van de regering Netanyahu (die de officiële staat van oorlog heeft afgekondigd), blijft gruwelijke gebeurtenissen veroorzaken onder gemeenschappen aan beide kanten van het hek. Dit is op een schaal die alleen maar erger wordt voor de inwoners van de Gazastrook, die al gebukt gingen onder de Israëlisch-Egyptische belegering. Netanyahu beloofde “wraak” die de “stad van het kwaad in een stad van puin” zou veranderen.

Tegelijkertijd stijgt het dodental als gevolg van het bloedbad dat plaatsvond onder honderden inwoners van de steden en gemeenschappen in het zuiden van het land, en door willekeurig raketvuur, inclusief onder bedoeïenengemeenschappen die geen schuilplaatsen hebben. Ondertussen heeft de militaire escalatie zich uitgebreid naar de grens tussen Israël en Libanon, met raketbeschietingen van Hezbollah, wat een waarschuwing lijkt te zijn tegen een mogelijke Israëlische invasie in Gaza. De crisis kan zich wekenlang blijven ontwikkelen en zelfs ontaarden in een regionale oorlog.

Schok, verdriet en angst overheersen nu onder de bewoners van het zuidelijke district en andere districten van Israël, en niet alleen onder de Joodse bevolking, en in de Gazastrook nog meer, te midden van de bombardementen, terwijl de bewoners niet eens schuilkelders of raketwaarschuwingssystemen hebben. De Socialistische Strijdbeweging (ISA in Israël-Palestina) is solidair met de gewone mensen, met de familieleden van de doden en met de gewonden uit alle gemeenschappen, aan beide kanten van het hek, en met de ontvoerde burgers. Op het moment van schrijven, is het gerapporteerde aantal doden gestegen tot boven de 700 in het zuiden, uit verschillende nationale gemeenschappen, en 500 in de Gazastrook. Dit alles terwijl de regering Netanyahu brutale collectieve straffen promoot, waaronder het afsluiten van de elektriciteit en het tot puinhopen reduceren van gebouwen in Gaza. Dat komt neer op staatsterrorisme.

De ongekende schaal van ontvoeringen, van tientallen mannen en vrouwen naar de Gazastrook, had voor Hamas als doel om de reactie van het Israëlische regime in te dammen en om te dienen als onderhandelingsmiddel voor de vrijlating van Palestijnse gevangenen. De ontvoering van de burgers, waaronder kinderen en oudere vrouwen, moet veroordeeld worden: zij zijn niet verantwoordelijk voor het brute beleid van het Israëlische regime in de Gazastrook en tegenover de Palestijnen. Dit beleid, dat massale opsluiting omvat, met een militair proces of helemaal zonder proces, inclusief van kinderen en van Palestijnse inwoners die proberen te demonstreren en zich te verzetten tegen de militaire bezetting, is uiteraard wat de motivatie voor de ontvoeringen in de eerste plaats heeft aangewakkerd. Nu zou een militaire interventie in een poging om de gijzelaars te bevrijden een groot aantal doden met zich meebrengen. Van de regering moet worden geëist dat ze een snelle en alomvattende gevangenendeal toestaat in het kader van een staakt-het-vuren.

We roepen op tot een protest om de oorlog en het beleid van collectieve bestraffing en “verdeel en heers” te stoppen, om te weigeren deel te nemen aan een wraakaanval op de inwoners van Gaza, en om te strijden voor een diepgaande verandering in de realiteit van het leven in Gaza, inclusief het einde van de bezetting en belegering. Ook de oproepen tot een proteststaking en marsen van woede op de Westelijke Jordaanoever kunnen helpen bij het opbouwen van een noodzakelijke strijd om de status quo aan te vechten – de dictatuur van bezetting en belegering die aan hen is opgelegd – terwijl ze zich voorbereiden op zelfverdediging en bescherming van de Palestijnse demonstranten en inwoners.

De militaire escalatie in het nationale conflict kwam niet uit het niets. De zogenaamd ‘volledig rechtse’ regering onder leiding van Netanyahu, Ben Gvir en Smotrich opereerde met volle kracht, niet alleen tegen het massale verzet tegen het plan van een ‘legale staatsgreep’ waarmee de regering zichzelf wil versterken, maar ook om het beleid van de bezetting, belegering en de politiek van nederzettingen die aan miljoenen Palestijnen zijn opgelegd te verankeren. Dit gaat gepaard met een arrogante claim dat de “conflictbeheersing” onder controle was en een cynische bewering dat de regionale vrede wordt bevorderd door het normalisatieproces tussen Israël en Saoedi-Arabië onder het toekijkend oog van de VS.

De acute en wijdverspreide oorlogscrisis die zich nu heeft ontvouwd kwam na twee ronden van militaire escalatie sinds de vorming van de regering en na jaren waarin de frequentie van de conflictronden toenam als een uitdrukking van de toenemende instabiliteit van de bezetting en belegering. De huidige escalatie heeft uitzonderlijke kenmerken die een nieuwe fase van confrontatie markeren.

Verrassingsaanval van Hamas

Hamas, waarvan de Israëlische kapitalistische bezettingsregeringen tot op de dag van vandaag beweren dat het “afgeschrikt” is (onlangs nog verklaarde de nationale veiligheidsadviseur van Israël, Tzachi Hanegbi, dat “Hamas zeer, zeer terughoudend is”), doorbrak tijdelijk de grenzen van de militaire blokkade met een troepenmacht van vele honderden gewapende mannen, sommigen zelfs over zee en met paragliders. Deze troepen namen het hoofdkwartier van de Gazadivisie van het Israëlische leger over, namen militaire voertuigen in beslag en barricadeerden zichzelf in een politiebureau in de zuidelijke stad Sderot. Daarnaast namen ze, naast elementen van partizanenoorlog tegen militaire troepen, een aantal Israëlische gemeenschappen gedurende lange uren (tot meer dan een dag) over en namen ondertussen ook hun toevlucht tot terroristische daden: lukrake moorden op burgers, waaronder deelnemers aan een muziekfestival, en het ontvoeren van tientallen burgers.

Binnen enkele uren bereikte Hamas zijn politieke doelen, toen het, naast een toonbeeld van geweld, erin slaagde om een complicerende factor toe te voegen voor de “normalisatie” tussen Israël en het Saudische regime, en voor de Palestijnse Autoriteit. Hoewel dit niet de eerste inval is van de militaire vleugel van Hamas voorbij het hek rond de Gazastrook, is het wel de grootste militaire aanval die Hamas tot nu toe heeft uitgevoerd, met een ongekend niveau van vaardigheid en durf, die gepaard ging met een retoriek die de operatie als een bevrijdingsmaatregel zag.

In de eerste uren maakten nogal wat inwoners van de Gazastrook gebruik van de tijdelijke onderbreking van het beleg om het hek over te steken en, al was het maar voor even, met een gevoel van verrukking buiten het grootste gevangenkamp ter wereld te wandelen. Voor veel inwoners van Gaza en veel Palestijnen is het een teken van kracht tegen de macht die hen gevangen houdt als ze door het belegeringshek kunnen stappen. Het is een teken van kracht tegen een beleid dat hun leven vertrapt en hun nationale onafhankelijkheid ontzegt en elke mogelijkheid beperkt om toegang te krijgen tot het gebied waar hun familie vandaan kwam. Dit alles wekt sympathie op voor de strijdkrachten van Hamas, die in deze context gezien worden als een beschermingsmacht.

Aan de andere kant kan het Israëlische regime cynisch gebruik maken van de massale schade onder Israëlische burgers om de mythe te voeden dat de blokkade van de Gazastrook een ‘defensief’ beleid is. Het zal ‘legitimiteit’ mobiliseren voor het doden en vernietigen op grote schaal in de Gazastrook. De twee miljoen inwoners van de Gazastrook leven in omstandigheden van extreme armoede en nood, waarbij 63% lijdt onder voedselonzekerheid, zonder schoon water, zonder basisinfrastructuur en zonder bewegingsvrijheid. Het Israëlische regime buit existentiële en veiligheidszorgen onder de Joodse arbeidersklasse politiek uit om onder meer onderdrukking en aanvallen op Palestijnen te promoten. Tegelijk creëerden de dagelijkse aanvallen en de verwoesting en het verdriet als gevolg van de Israëlische bombardementen de politieke mogelijkheden voor Hamas. Ze konden gebruik maken van een stemming van wanhoop onder delen van de Palestijnse bevolking, om zelfs voor reactionaire acties van willekeurige aanvallen op de burgerbevolking steun te vinden.

Aangezien de bloedige balans tussen Israëlische en Palestijnse slachtoffers er vaak een is van extreme asymmetrie – met tientallen Palestijnse doden voor elke Israëlische dode – kunnen de zeldzame momenten waarop een enigszins ‘gelijkere’ numerieke balans wordt weergegeven, op zichzelf de wanhopige steun voor Hamas versterken. Het kan de indruk wekken dat het in staat is om “een prijs te vragen”, om wraak te nemen, of zelfs om afschrikking op te bouwen, of een militaire macht die de bezetting en belegering kan verslaan.

De Hamasleiding weet dat ze zeker niet in staat is om de sterkste militaire macht in de regio militair te verslaan. Zoals typisch is voor een macht met een rechts, pro-kapitalistisch politiek programma – dat politieke onderdrukking, aanvallen op de arbeiders en armen, onderdrukking van vrouwen en LGBTQ personen en religieuze dwang toepast – vertrouwden de leiders van Hamas door de jaren heen op hun afhankelijkheid van de genade van regimes in de regio en imperialistische machten, en zelfs op afspraken van “coëxistentie” met Israël. Hamas streeft echter naar een perceptie van overwinning door middel van een militaire uitdaging – in tegenstelling tot de Palestijnse Autoriteit en de Arabische regimes – in een patroon dat lijkt op dat van Hezbollah. Die laatste liet in 2006 de grenzen van de regionale macht van Israël zien en dreigde in het verleden Israëlische gemeenschappen over te nemen zoals Hamas nu heeft gedaan.

Dreigen met een ‘beslissende militaire overwinning’

De regering-Netanyahu, die beweerde bewezen te hebben in staat dat ze de agenda in het nationale conflict volledig kan dicteren en elk verzet kan ‘afschrikken’, is nu geconfronteerd met een dramatisch (zij het gedeeltelijk) verlies van controle over de gebeurtenissen en probeert het initiatief terug te winnen met militaire middelen. Er wordt gedreigd met een langdurige en verreikende aanval op de Gazastrook – in wezen om de bestaande orde van bezetting en belegering, die de aanleiding vormde voor de huidige crisis, te beschermen.

Minister van Defensie Galant dreigt om “de nek van Hamas te breken.” Dit was in feite vergelijkbaar met Netanyahu’s dreigement tijdens de verkiezingscampagne van 2009 om een zogenaamde “beslissende militaire overwinning” te behalen. Zelfs daarvoor hebben Israëlische regeringen Hamas-leiders vermoord en Hamas-troepen aangevallen. Maar tussen de bloedvergieten en het “herstel van afschrikking” is de relatieve militaire capaciteit van Hamas, hoewel beperkt, zodanig toegenomen en ontwikkeld dat het Israëlische regime gedwongen is om er meer rekening mee te houden, terwijl het standaard vertrouwt op zijn ‘afspraken’ met de Hamasregering in de Gazastrook om de bestaande orde te behouden en te handhaven. Een poging van het Israëlische regime om Hamas militair te verslaan, dreigt niet alleen Hamas uit te schakelen maar ook op grotere schaal destabiliserende gevolgen te veroorzaken. Dat is waarom de regering-Netanyahu vagere termen gebruikt.

De mobilisatie van de Israëlische gevestigde partijen uit de “oppositie”, die zich inzetten voor politieke steun aan het beleid en de militaire operaties onder leiding van de bende van Netanyahu en Ben Gvir, benadrukt hun verantwoordelijkheid voor de huidige situatie. De voorstellen van Lapid en Gantz om opnieuw in de regering te stappen met Netanyahu onder het mom van de oorlogscrisis – Lapid wil de ministers van extreemrechts vervangen, terwijl Gantz bereid is hen in de regeringscoalitie op te nemen – bewijzen op zichzelf dat de verschillen tussen de partijen over kernpunten uiteindelijk klein zijn.

Netanyahu, wiens regering tot de huidige crisis steunde op een uitgesproken minderheid van het Israëlische publiek, greep de kans om een brede coalitiedeal te promoten met de partijen van Lapid en Gantz, zonder te breken met de extreemrechtse partijen. Dit komt overeen met het belang van de heersende klasse om te proberen de ‘avontuurlijke’ invloed van de extreemrechtse ministers in reactie op deze gebeurtenissen te beperken. Het is ook in overeenstemming met de druk die de laatste tijd vanuit Washington is gekomen om een normalisatiedeal met het Saoedische regime mogelijk te maken. Netanyahu is echter bang om zich te ontdoen van Ben Gvir en Smotrich, omdat hij met hen concurreert om een vergelijkbare basis van steun.

De kern van de “mislukking”: het gevoerde beleid

De vraag “wie heeft het eerste schot gelost” in de dynamiek die tot de huidige escalatie heeft geleid, kan verschillende antwoorden oproepen gezien de voortdurende escalatie van de nationale spanningen. Deze vraag gaat in ieder geval voorbij aan de fundamentele oorzaken van oorlog. Ook de vraag naar het “falen van de inlichtingendienst” van het Israëlische leger, 50 jaar na de oorlog van 1973, leidt af van het belangrijkste punt: het fundament van de crisis is de handhaving van de bestaande orde waarin het Israëlische kapitalisme, met de sterkste militaire macht in de regio, bezetting en annexatie oplegt en miljoenen Palestijnen hun basisrechten ontzegt, waaronder het recht op zelfbeschikking. De politieke steun van kapitalistische regeringen uit het westerse imperialistische blok voor de militaire acties van de regering Netanyahu biedt nu speelruimte voor de voortzetting van het bloedbad en illustreert een fundamentele verdediging van de status quo van de bezetting. De persoonlijke veiligheid van gewone mensen aan beide kanten van het hek interesseert hen niet alleen niet, maar wordt door hen geschaad.

Al sinds de vorige regering Bennet-Lapid is het aantal Palestijnse doden sterk toegenomen en  werden de records van 20 jaar geleden gebroken. Palestijnse huizen op de Westelijke Jordaanoever werden in versneld tempo verwoest; aanvallen door de staat en kolonisten gericht op het ontwortelen van Palestijnse gemeenschappen gingen door, samen met een toename van religieus-nationalistische provocaties door joodse rechtse elementen die een religieuze oorlog met staatssponsoring rond de Al-Aqsa moskee promoten. De economische crisis verergerde de snelkookpan van het leven onder de bezetting. De regering Netanyahu-Ben Gvir heeft zich echter nog harder verzet tegen elke concessie aan de Palestijnen en geprobeerd elk idee van Palestijnse onafhankelijkheid te begraven.

Met de ontwikkeling van populaire protestacties en gewapende conflicten, probeerden de leiders van Hamas en de Islamitische Jihad, onder toezicht van Hezbollah en Iran, om zichzelf voor te doen als effectiever in de confrontatie tegen de bezetting dan Fatah en de Palestijnse Autoriteit. Die laatste verkeert in een acute legitimiteitscrisis door haar feitelijke rol als onderaannemer van de bezetter. Tegenover de nieuwe regering van Netanyahu in Israël kondigden Hamas en de Islamitische Jihad dit jaar aan dat ze als één front zouden optreden in de confrontatie met Israël, ook al verkoos de leiding van Hamas om geen rechtstreeks conflict met Israël aan te gaan bij het oplaaien van de Gazastrook in mei en de invallen in juli op de Westelijke Jordaanoever. Twee weken geleden, op 24 september, kondigden de leiders van Hamas, de Islamitische Jihad en het ‘Volksfront’ tijdens een bijeenkomst in Beiroet echter aan dat ze hun onderlinge coördinatie zouden versterken om de acties als antwoord op de agressie van het bezettingsregime op te voeren.

De crisis in de Gazastrook en de protesten aan het hek

Deze aankondiging kwam midden in een nieuwe reeks Palestijnse protesten aan het hek van Gaza, die werden beantwoord met militaire repressie. Het Israëlische regime vreesde dat de protesten uit de hand zouden lopen. Een ontwikkeling in de richting van een massale strijd vormt een fundamenteler risico voor het regime dan rondes van militaire confrontaties, vooral gezien het toegenomen vermogen van een massabeweging om weerklank en sympathie op te roepen op regionaal en mondiaal niveau, en zelfs om arbeiders en jongeren in de Joodse bevolking te beïnvloeden. Maar in het algemeen vreesde het Israëlische regime destabilisatie en de ontwikkeling van conflicten in andere gebieden, wat Riyad onder druk zou zetten tegen een normalisatiedeal.

Een dergelijke angst voor destabilisatie heeft er de afgelopen maanden ook keer op keer toe geleid dat de hoofden van het militair-veiligheidsapparaat, in coördinatie met Netanyahu en Gallant, ingrepen om de extreemrechtse vleugel in bedwang te houden, in het bijzonder met de pogingen van Ben Gvir om de omstandigheden van Palestijnse gevangenen verder te verslechteren. Op 29 september werd in de Libanese krant Al-Akhbar gemeld dat de Israëlische regering, met Egyptisch-Qataarse bemiddeling, blijkbaar akkoord ging met een “terugkeer naar eerdere afspraken”, met een hernieuwde symbolische verhoging van de Qatarese hulpfondsen voor Gaza, evenals de quota van arbeiders uit de Gazastrook die Israël binnenkomen, de uitbreiding van het visgebied aan de kust van Gaza, en export- en importquota. Blijkbaar werden de Israëlische strijdkrachten hierop omgeleid van de Gazastrook naar de Westelijke Jordaanoever, wat het voor Hamas gemakkelijker maakte om haar plan uit te voeren met het element van militaire verrassing.

Terwijl de door Fatah geleide Palestijnse Autoriteit heeft aangegeven bereid te zijn om mee te werken aan de Israëlisch-Saoedische normalisering, heeft de Saoedische kroonprins Bin Salman laten weten dat zolang niets hem in de weg staat, de voorwaarden van de Israëlische concessies aan de Palestijnen geen breekpunt zullen zijn. Deze insinuatie, samen met de dieper wordende crisis in de Gazastrook, ondanks de ogenschijnlijke afspraken, deed de weegschaal blijkbaar doorslaan voor de Hamasleiding om op een ongekende schaal militair in te grijpen in een poging om de druk op Israël te verhogen door “de vergelijking te veranderen.” Dit was bedoeld om aan te tonen dat het in staat was om met militaire middelen een hogere prijs te vragen, inclusief het verstoren van het normalisatieproces, en om zo een valse politieke indruk te wekken van een stap voorwaarts in de strijd om het beleg en de bezetting te overwinnen.

Strijd opbouwen voor een uitweg

Het is belangrijk om te benadrukken dat tegenover een belegering, bezetting en een mogelijke militaire invasie, bewoners het recht hebben om aanvallen te bestrijden en zich te organiseren om zichzelf te verdedigen, inclusief door middel van partizanenstrijd. Veel Palestijnen moeten blij zijn geweest om de symbolische vernietiging van een aantal Israëlische militaire voertuigen te zien, gezien de verwoesting en het leed en verdriet waar ze al jaren mee te maken hebben in de Gazastrook. Maar er is een verschil tussen zulk verzet – dat zich op de meest heilzame manier kan ontwikkelen als het deel uitmaakt van een strategie om een massale strijd op te bouwen die nu nodig is, en onder de democratische controle van verkozen actiecomités (wat niet verenigbaar is met het politieke programma en de strategie van Hamas) – en het lukraak schieten op en verwonden van de burgerbevolking, in het bijzonder werkende en arme vrouwen en mannen uit om het even welke nationale gemeenschap. De militaire aanvallen van Hamas op arbeiders en armen bevorderen niet alleen niet de bevrijding van de blokkade en nationale onderdrukking, maar worden politiek gebruikt als een excuus voor het Israëlische establishment om steun te mobiliseren voor nog barbaarsere aanvallen tegen Palestijnen die onder belegering en bezetting staan.

Minister van ‘Nationale Veiligheid’ Ben Gvir kondigde een “noodtoestand in het thuisfront” af, die de bevoegdheden van de politie in de publieke sfeer uitbreidt. Dit kan ook worden gebruikt om de politieke vervolging in het algemeen en tegen Arabisch-Palestijnse activisten in het bijzonder te vergroten. Op de achtergrond zijn er berichten over extreemrechtse activisten die de crisis willen aangrijpen om het nationale schisma verder aan te wakkeren en aanvallen tegen de Arabisch-Palestijnse gemeenschap te bevorderen. Het is noodzakelijk om een gemeenschapsoverschrijdende strijd te organiseren tegen de pogingen van extreemrechts om racistische aanvallen en nationalistische botsingen in de straten van steden te bevorderen, en tegen de regering die deze elementen routinematig koestert en hen meer politieke zekerheid geeft door al haar beleid.

Het feit dat de regering Netanyahu tot aan de huidige crisis het hoofd heeft moeten bieden aan een massabeweging, impliceert het potentieel om later ook een brede protestreactie te ontwikkelen met kritiek op het falen en de verantwoordelijkheid voor deze oorlog. Maar de officiële ‘oppositie’ en de pro-establishment, zelfbenoemde leiders van de massabeweging die handelen namens kapitalisten en generaals die cynisch profiteren van de massastrijd tegen de “legale staatsgreep”, hebben zich aangesloten bij de politieke steun voor de regering en het bombarderen van de inwoners van Gaza, en opgeroepen tot het stopzetten van de demonstraties.

Het is noodzakelijk om nu protest en strijd te bevorderen om de noodzakelijke richting aan te geven om het bloedbad te stoppen en de problemen op te lossen die tot de oorlog hebben geleid. Na de ervaring van de gebeurtenissen in mei 2021 zijn nu daden van protest en strijd nodig – zoals de Palestijnse “waardigheidsstaking” destijds, solidariteitsdemonstraties tussen gemeenschappen op werkplekken en scholen, protestacties, bijeenkomsten van vakbonden om stelling te nemen – tegen de militaire escalatie, tegen de bombardementen in Gaza, tegen de “verdeel en heers” en tegen de voortzetting van de belegering en bezetting. Gezien het beleid van nationale onderdrukking, oorlogsmisdaden en ongelijkheid dat door kapitalistische rechtse regeringen wordt gepromoot, is het noodzakelijk om de horizon van een uitweg op de agenda te zetten, voor de oplossing van de fundamentele problemen, in de context van een strijd voor socialistische verandering in de regio, op basis van het garanderen van gelijke rechten op bestaan, op zelfbeschikking en op een leven met waardigheid en welzijn.

Fundamentele oplossing is nodig

• Solidariteit met degenen die hun dierbaren hebben verloren en met gewone mensen uit alle gemeenschappen, aan beide kanten van het hek, die geconfronteerd worden met de verschrikkingen van de oorlog
• De kern van het ‘falen’ : de arrogantie van het ‘conflictbeheersings’-beleid van de regering en de normalisering van de bezetting en belegering leiden tot oorlog
• Er is nood aan strijd om de verslechtering te stoppen en om een einde te maken aan de belegering, bezetting en armoede, als onderdeel van een strijd voor een fundamentele oplossing voor de eindeloze conflictrondes. Dit vergt socialistische verandering, op basis van het garanderen van gelijke rechten op bestaan, zelfbeschikking, waardigheid en welzijn

Artikel door Walter Chambers (ISA)

 

Hieronder een artikel dat voor het eerst gepubliceerd werd op 20 juni.

Een einde aan de oorlog in Oekraïne lijkt nog even ver weg als altijd, terwijl de enorme menselijke, sociale en economische kosten zich blijven opstapelen, niet alleen in Oekraïne zelf maar over de hele wereld. In Oekraïne zijn zes steden weggevaagd, waaronder Marioepol en Sjevjerodonetsk, met een totale bevolking gelijk aan die van Dublin of Düsseldorf.

Bachmoet, dat ooit meer dan 100.000 inwoners telde, is vernietigd. Toen de Russische troepen er tijdens de winter niet in slaagden om vooruitgang te boeken, vielen ze de infrastructuur van Oekraïne aan, waardoor grote steden gedwongen werden om de stroomtoevoer te beperken. De vernietiging van de Kakhovka-dam, hoe het ook gebeurd is, is een direct gevolg van de Russische invasie in Oekraïne en is een grote menselijke, economische en ecologische ramp, waarvan de gevolgen nog jaren zullen voortduren.

Steeds vaker zijn militaire doelen en brandstofvoorraden in Rusland zelf het doelwit. Drones hebben Moskou en andere steden aangevallen, terwijl er troepen zijn binnengedrongen in steden die grenzen aan Oekraïne. De westerse mogendheden hebben de wapenleveringen nog verder opgevoerd, terwijl China zijn ‘vredesplan’ promoot. De grote imperialistische mogendheden laten hun spierballen zien terwijl de Nieuwe Koude Oorlog zich ontwikkelt.

Catastrofe voor Kremlin

Na de annexatie van vier Oekraïense regio’s in september, de mobilisatie van 300.000 troepen en de vernederende aftocht uit Cherson in november heeft het Russische regime geen noemenswaardige vooruitgang geboekt. Er was een brute strijd van tien maanden voor nodig om Bachmoet in te nemen, die veel mensen het leven kostte voor wat volgens veel militaire strategen slechts een tactisch voordeel is. Nu het Oekraïense offensief begint, kan het de controle verliezen.

Russische troepen hadden Bachmoet wanhopig nodig om tenminste enig succes te tonen. De strijd werd geleid door de beruchte huurlingengroep ‘Wagner’. De leider ervan, Jevgeni Prigozjin, heeft het leger en zijn leiderschap steeds vaker publiekelijk aangevallen. Zijn troepen raakten zelfs slaags met reguliere troepen toen ze zich terugtrokken uit de stad. Prigozjin publiceerde een video met zijn troepen in de nabijgelegen zoutmijnen, hij maakt er geen geheim van dat ze de gebieden die ze veroveren plunderen.

Binnen Rusland lokt elke klap van de Oekraïense strijdkrachten een woedende veroordeling uit van de legerleiding, en in toenemende mate van het Kremlin zelf door de ‘partij van de oorlog’. Terwijl Poetin zijn nieuwjaarsboodschap uitsprak, ondersteund door acteurs verkleed als soldaten, werden tientallen pas gemobiliseerde troepen die toekeken in een hal aan de rand van de stad Donetsk gedood door een HIMARS-raket die met behulp van signalen van hun mobiele telefoons kon gericht worden. Veel officieren ontsnapten – hun feest was op een luxueuzere locatie.

Op hun begrafenissen werd veel, zij het verwarde, woede geuit over de incompetentie van de legerleiding, vermengd met eisen voor wraak. Tegelijkertijd vroegen anderen waarom Oekraïne was aangevallen. ‘Rusland heeft al genoeg eigen problemen’, zeiden ze. Elders protesteerden ouders buiten een school tegen een gedenkplaat voor een veroordeelde moordenaar die stierf als huurling van Wagner, terwijl er geen geld was om het schooltoilet te repareren.

Russische economie

In 2022 daalde het Russische BBP met 2,1%. Het brede scala aan prognoses voor het BBP in 2023, van een daling van 5,6% door de OESO tot een reële groei van 1% door de Russische Centrale Bank, weerspiegelt grote en chaotische veranderingen binnen de Russische economie, waardoor het moeilijk is om de werkelijke situatie in kaart te brengen. Maar recente optimistischere voorspellingen verbergen het feit dat voor werkende mensen de oorlog en de gevolgen ervan echte schade aanrichten.

Officieel bedroeg de inflatie in 2022 12%, maar deze was veel hoger voor essentiële goederen, waarbij sommige basisvoedingsmiddelen 30-50% duurder waren. Zelfs tijdens de oorlog is de rijkdom van de rijkste Russen dramatisch gegroeid. Het nominale inkomen van bedrijven en ondernemers steeg met 26%, terwijl degenen die afhankelijk zijn van lonen en pensioenen slechts een stijging van 12% zagen. Voor deze laatsten daalde het reëel beschikbare inkomen met 6%, na een gestage daling elk jaar sinds 2008. Forbes noemt ‘Rusland en Centraal-Azië’ de regio ter wereld met het hoogste aandeel van de nationale rijkdom (45,9%) in handen van de top 1%.

In normale tijden zou dit erg genoeg zijn, maar dit zijn geen normale tijden. De Russisch-Georgische oorlog in 2008 volgde op tien jaar van economische groei, toen er nog relatieve wereldwijde samenwerking was. Rusland droeg meer dan 200 miljard dollar bij aan de economische stimulansen na de Grote Recessie van 2008/9. Maar daarna stagneerde het momentum van het globaliseringsproces en kreeg Rusland te maken met milde sancties na de overname van de Krim in 2014. Directe buitenlandse investeringen in Rusland bereikten in 2008 een piek van 75 miljard dollar en in 2013 een kleinere piek van 69 miljard dollar, maar sindsdien bedragen ze gemiddeld 22 miljard dollar per jaar.

In 2022 was de stroom van directe buitenlandse investeringen negatief omdat westerse bedrijven, vooral bekende merken met veel personeel en een lage winstgevendheid, desinvesteerden. In werkelijkheid heeft slechts 18% van de Amerikaanse, 15% van de Japanse en 8% van de EU-dochterondernemingen zich volledig teruggetrokken, maar enkele belangrijke industriële sectoren zijn zwaar getroffen. De verkoop van nieuwe auto’s daalde in 2022 met 80%. Het gat dat is ontstaan door het vertrek van Toyota, Ford en Volkswagen wordt opgevuld door meer eenvoudige Russische of Iraanse modellen. De voormalige BMW- en Nissan-fabrieken onderhandelen over contracten met Chinese fabrikanten.

Toch is de industriële productie in 2022 licht gestegen, omdat de productie werd opgevoerd om westerse producten en, belangrijk, wapens te vervangen. Wapenfabrieken hebben de opdracht gekregen om met drie ploegen te draaien om tanks, artillerie, drones en ander dodelijk wapentuig te produceren. Ondanks corruptie en inefficiëntie zullen er tegen de tijd dat de eerste honderd westerse tanks in Oekraïne aankomen, twee keer zoveel nieuwe Russische tanks zijn gebouwd en nog eens 300 gerepareerd of gemoderniseerd.

De technologische achterstand betekent dat Russische auto’s en wapensystemen afhankelijk zijn van in het Westen of China geproduceerde chips in hun besturingsmodules. Toen de productie van de nieuwe “Moskvich” auto begon in de voormalige fabriek van Renault, ontbraken de chips die nodig zijn voor de airbags en moderne remsystemen. Om de sancties te omzeilen, wordt gebruik gemaakt van een complex systeem van “parallelle import”, waarbij onderdelen worden gekocht via derde landen zoals Turkije en Hongkong. Nu trekt de regering 40 miljard dollar uit om de Russische chipindustrie te moderniseren zodat deze tegen 2030 28 nm chips kan produceren. Taiwan bereikte dat niveau in 2011 en zal in 2030 2 nm hebben bereikt. [Grof gezegd verwijst nm naar de grootte van de transistors op de chip, hoe kleiner de grootte, hoe krachtiger de chip].

Olie vindt altijd een koper

Westerse sancties tegen de olie- en gasexport van Rusland hebben tot nu toe spectaculair weinig succes gehad. De beperkingen van de EU op de olie-import zijn gecompenseerd door een toename van de verkoop aan andere landen, zij het met een grote korting. India, dat een evenwicht probeert te bewaren tussen de twee grootmachten, heeft het aandeel olie dat het uit Rusland importeert verhoogd van 2% voor de oorlog naar bijna 50%. Zoals een commentator het verwoordde: “Olieverkopers zeggen dat olie altijd een koper vindt.”

Een daling van 20% in de export van LNG uit Rusland werd gecompenseerd door een verdubbeling van de gemiddelde prijzen. De Russische begrotingsinkomsten uit de export van koolwaterstoffen stegen in 2022 met 28%. In de periode 2008-2020 bedroegen de maandelijkse inkomsten van Rusland uit de verkoop van koolwaterstoffen gemiddeld 18 miljard dollar, sinds het begin van de oorlog meer dan 25 miljard dollar. De handelsbalans steeg in 2022 met 58 miljard dollar – een stijging van 25%. De statistieken voor het eerste deel van 2023 laten tot nu toe een stijging zien van 20% ten opzichte van vergelijkbare maanden in het vooroorlogse jaar 2021.

Toch gaat de Russische economie een aantal moeilijke jaren tegemoet, vooral voor de arbeidersklasse, die niet georganiseerd is en in een situatie verkeert waarin het moeilijk is om weerstand te bieden aan het regime. Bijgevolg hebben bijna alle protesten een grote mate van spontaniteit. Tijdens de pandemie werden beperkingen om de ziekte onder controle te krijgen gebruikt om de duimschroeven aan te draaien. Met de oorlog is onderdrukking een manier van leven geworden.

Hoewel er in 2022 meer dan 20.000 mensen werden gearresteerd, gingen de protesten over een groot aantal kwesties gewoon door. Er werden 400 arbeidsconflicten gemeld, waarvan er 72 uitmondden in stakingen of zitdemonstraties. Dat is minder dan in 2020, toen veel bedrijven tijdens de pandemie hun werknemers niet betaalden, maar nu staat er meer op het spel. Stakingsleiders zoals Kirill Ukraintsev van de koeriersvakbond hebben meer dan een jaar in de gevangenis gezeten. Elders worden arbeiders die aankondigen dat ze het werk zullen neerleggen, bedreigd met mobilisatie in het leger.

Na de mobilisatie namen de anti-oorlogsprotesten een nieuwe vorm aan, omdat de oorlog een veel bredere laag van de bevolking begon te raken, vooral nu de “Vracht 200”, het militaire codewoord voor dode soldaten, toeneemt. Het is veelzeggend dat van de meer dan 25.000 dodelijke slachtoffers die door onafhankelijke onderzoekers zijn geïdentificeerd, waarvan ze zelf zeggen dat het een onderschatting is, het aandeel uit de niet-Russische regio’s zoals Boerjatië en Dagestan, of steden verder naar het oosten en zuiden meer dan tien keer hoger ligt dan in Moskou en Sint-Petersburg. Dit voedt de ontevredenheid en de nationale kwestie. Zonder een duidelijke focus kan het bewustzijn echter verwarrend en tegenstrijdig zijn.

Het is veelzeggend dat protesten steeds vrouwelijker worden. In januari 2021 was het percentage vrouwen dat deelnam aan protesten 25%. In de eerste anti-oorlogsacties was dat 44%. Na de mobilisatie was er een nog sterkere stijging tot 71%. Omdat veel mannen zijn gemobiliseerd of het land zijn ontvlucht, zullen vrouwen op de werkvloer assertiever worden in het opeisen van rechten.

Crisis in het Kremlin?

Nadat het Russische offensief in het begin van het jaar was vastgelopen, werden de hardliners – Ramzan Kadyrov, hoofd van Tsjetsjenië, Jevgeni Prigozjin van Wagner, en generaal ‘Armageddon’ Soerovikin – op een zijspoor gezet terwijl de algehele controle over de invasie werd teruggegeven aan de officiële militaire hiërarchie onder leiding van minister van Defensie Sergej Sjojgoe en generaal Gerasimov.

Maar de massale raketaanvallen op de infrastructuur van Oekraïne, die aanvankelijk door de hardliners werden gestimuleerd, gingen door. Deze wrede tactiek ‘slaagde’ in het veroorzaken van ernstige ontwrichting en ontbering voor de arbeidersklasse en arme Oekraïners, maar slaagde er niet in het tij definitief te keren. De Oekraïense luchtverdediging, die gebruik maakt van S300 raketten, luchtafweergeschut en drones van Sovjetmakelij en westerse systemen die aan het eind van het jaar begonnen te arriveren, vernietigde een groot deel van de afgevuurde raketten. Desondanks hebben veel raketten hun doel getroffen – een onderstation dat Kiev bevoorraadt is negen keer geraakt. Reparateurs werken 24 uur per dag, 7 dagen per week en negeren de bureaucratie van het vroegere management om snelle reparaties te garanderen. Inwoners van Kiev beschrijven de arbeiders aan het “energiefront” als “helden voor ons allemaal”. Elke keer als het Russische regime zich zwak voelt, voert het zijn raketaanvallen op burgergebieden op.

De spanning tussen de hardliners en de officiële militaire leiding is dramatisch. Prigozjin en Kadyrov hebben de militaire bureaucratie steeds vaker beschuldigd van incompetentie en corruptie. Prigozjin omschrijft het feit dat het leger hem geen munitie heeft geleverd als ‘verraad’. Het Kremlin leek steeds meer genoeg te krijgen van de kritiek van Prigozjin en heeft, mogelijk uit angst voor het gevaar dat hij vormt, eerst geprobeerd hem op een zijspoor te zetten en hem vervolgens onder controle te krijgen. Terwijl Wagner-troepen oprukten naar Bachmoet, kregen de Russische media de opdracht om er niet over te berichten. Nu worden er nieuwe huurlingenlegers gevormd die zich verzetten tegen Wagner, waaronder enkele die worden geleid door grote bedrijven zoals GasProm. In de afgelopen periode zijn er conflicten ontstaan tussen Wagner en andere hardliners zoals Kadyrov en de voormalige KGB/extreemrechtse huurling Girkin die een hekel lijken te hebben aan de dominantie van Prigozjin.

Kan dit uiteindelijk leiden tot een politieke, zelfs revolutionaire crisis in Rusland? Lenin legde uit dat er een revolutionaire situatie kan ontstaan als de heersende klasse verdeeld is en niet meer op de oude manier kan regeren, de arbeidersklasse de oude omstandigheden niet langer tolereert en de middenlagen in opstand komen. Hij zei dat dit, als het geleid wordt door een massale en gezaghebbende revolutionaire partij die de beweging met de juiste strategie en tactieken bewapent, tot een succesvolle revolutie kan leiden.

Het potentieel voor arbeidersklasseprotest, inclusief degenen die ‘gemobiliseerd’ zijn, is duidelijk. Velen die deelnamen aan de twee opmerkelijke protestgolven in 2022 waren jongeren uit de arbeidersklasse en familieleden van de gemobiliseerden, maar tot nu toe zijn bredere lagen van de arbeidersklasse niet op een georganiseerde manier of op massale schaal betrokken geweest.

De middenklasse is echter zeker in beweging. Onder de honderdduizenden die Rusland zijn ontvlucht bevinden zich veel tv-persoonlijkheden, muzikanten, kunstenaars en liberale figuren zoals de architect van de massaprivatisering, Anatoli Tsjoebajs. Het belangrijkste staatstelevisiekanaal gebruikt podcasts om prime time uitzendingen te vullen omdat zoveel van zijn ‘sterren’ zijn vertrokken.

Het kapitalistische herstel heeft geen sterke, geconsolideerde burgerlijke klasse gecreëerd die in staat is om de stabiliteit te handhaven. Het is gebaseerd op autoritaire maatregelen en een bonapartistische staat, met de macht geconcentreerd in de handen van één persoon. De weinige oligarchen die zich tegen het regime hebben verzet, zijn gevangengezet of gedwongen verbannen. Aangezien de reactionaire, imperialistische, expansionistische honger van het Russische kapitalisme is gegroeid, verwelkomden de meeste oligarchen en hun handlangers grotendeels de invasie van Oekraïne. De weinigen die niet blij waren, verdedigden alleen hun eigen bezittingen.

De peilingen van het Kremlin laten een relatief kleine groep hard-line voorstanders van de oorlog zien. De meerderheid van de Russen wil een snel einde aan de oorlog, desnoods via onderhandelingen. Maar op dit moment zijn het de uitgesproken hardliners die de staat en de sociale media domineren.

De heersende elite is echter laf. Een laag binnen de heersende elite zou liever onderhandelingen zien, maar wordt verlamd door de angst dat ze het slachtoffer worden van repressie. Ze zien geen gemakkelijke uitweg. Uit verschillende berichten blijkt dat ze geloven dat Rusland een vernederende nederlaag te wachten staat. Zelfs als Donbas en een deel van Zuid-Oekraïne onder Russische bezetting blijven, wat het regime zou afschilderen als een overwinning, zullen de enorme menselijke en economische kosten door grote delen van de bevolking mogelijk niet als gerechtvaardigd worden gezien. Aanvankelijk hoopte de heersende elite dat het Kremlin op de een of andere manier een plan had. Maar nu vrezen ze een nederlaag, waarvan ze begrijpen dat die zou kunnen leiden tot een sociale explosie die niemand van hen wenst. Er zijn veel zelfmoorden of onverklaarbare sterfgevallen geweest binnen het regime, met als laatste onderminister Pjotr Koetsjerenko, die de invasie van Oekraïne als “fascistisch” had beschreven.

Deze realiteit drong door na de terugtrekking uit Chherson. Maar geen enkel deel van de elite stelt op dit moment voor om de oorlog te beëindigen en eventueel terug te trekken naar de grenzen van februari, uit angst voor repressie door het Bonapartistische regime en ook uit angst dat dit sociaal protest uitlokt. Ze kunnen alleen maar hopen op meer uitstel van de oorlog, zodat het leger zich kan herbevoorraden, de economie zich kan herstellen en nieuwe troepen gemobiliseerd kunnen worden. Paradoxaal genoeg zijn sommige hardliners ook voorstander van deze lijn, omdat ze begrijpen dat elke verdere escalatie tot een catastrofe zou leiden.

Andere haviken, zoals de reactionaire ‘Communistische’ Partij, beweren nog steeds dat de enige uitweg is om de aanvallen op te voeren, misschien zelfs openlijk de oorlog te verklaren, met grootschalige mobilisatie en grootschalige bombardementen op Oekraïne, zoals hun leider Zjoeganov het uitdrukte: “Vanaf de eerste dag van de ‘speciale operatie’ hebben we noodmaatregelen geëist… om de maximale mobilisatie van de hele samenleving in de strijd tegen nazisme en fascisme mogelijk te maken.”

Ofwel zal de oorlog zich voortslepen met vreselijke kosten, wat zal leiden tot meer binnenlandse oppositie, ofwel zouden de slappe pogingen om te escaleren kunnen leiden tot nieuwe plotselinge nederlagen en een explosievere oppositie.

Een nog zorgwekkender perspectief voor de heersende elite is dat tegenslagen of een ‘zwarte zwaan’ (onverwachte of onvoorspelbare gebeurtenis) kunnen leiden tot een spontane explosie van onderaf – zoals onlangs gebeurde in Wit-Rusland, een jaar geleden in Kazachstan, of in maart met protesten en rellen in Georgië. Dat zou een deel van de heersende elite ertoe kunnen aanzetten om de gelederen te verbreken met het Kremlin in een poging om zo’n beweging af te leiden. Ze zouden kunnen worden geholpen door een deel van de liberale oppositie, want er zijn tekenen van splitsingen in de organisatie van Navalny, waarbij een deel mogelijk probeert banden te smeden met belangrijke oligarchen.

Het centrale probleem is het ontbreken van een onafhankelijke kracht van de arbeidersklasse die richting kan geven aan potentieel explosieve protesten tegen het Kremlin en het kapitalistische systeem dat het dictatoriale regime in Rusland heeft gecreëerd. Dat er nu geen onafhankelijke beweging van de arbeidersklasse is, betekent niet dat er geen of een begin van een beweging kan ontstaan in de loop van de ongetwijfeld tumultueuze gebeurtenissen die de komende maanden en jaren in de regio zullen plaatsvinden. Het is duidelijk dat het zetten van de eerste stappen in het creëren van zo’n beweging en het bewapenen ervan met een duidelijk socialistisch programma de belangrijkste taak is van socialisten in Rusland vandaag.

Enorme kosten voor Oekraïne

Oekraïne heeft onnoemelijk veel schade geleden. Het Oekraïense ministerie van Defensie rapporteert geen aantallen dodelijke slachtoffers, maar die zijn verschrikkelijk hoog, vooral rond de ‘vleesmolen’ Bachmoet. In september schatte premier Denys Sjmyhal de schade op meer dan 349 miljard dollar. Sindsdien is er nog eens minstens 120 miljard dollar schade toegebracht aan de infrastructuur. In oktober zei Volodymyr Zelensky dat Oekraïne minstens 1 biljoen dollar nodig had om “weer op te bouwen naar EU-normen.” De totale hulp die tot nu toe is toegezegd, komt daar bij lange na niet bij in de buurt.

Deze oorlog kan niet los worden gezien van de internationale situatie, die wordt gedomineerd en gekenmerkt door de zich ontwikkelende Nieuwe Koude Oorlog, die dwingt tot een herschikking van imperialistische blokken en allianties rond de as VS-China, een proces dat dramatisch wordt versneld door de oorlog in Oekraïne.

De vaak verkeerd geciteerde Carl von Clausewitz benadrukte de dialectische interactie van verschillende factoren: “Oorlog is de voortzetting van politiek verkeer met andere middelen.” De uitkomst hangt niet alleen af van militaire beslissingen, maar ook van sociaal-politieke verschijnselen en van de relatie tussen het reguliere leger, partizanen en de bevolking in het algemeen. Deze oorlog is niet anders.

Hoewel de oorlog deel uitmaakt van de bredere Nieuwe Koude Oorlog, is de bewering van het Russische regime dat het alleen tegen de NAVO en het Amerikaanse imperialisme vecht, onjuist. Tegenstanders worden veroordeeld als agenten van de ‘Angelsaksische’ wereld. Als de meerderheid van de Russische bevolking ervan overtuigd was dat dit zo was en dat Rusland bedreigd werd met een dreigende invasie, dan zouden de Russische strijdkrachten massaal gemotiveerd zijn om te vechten. Maar in plaats daarvan heeft het Russische imperialisme met zijn oppervlakkig gezien krachtige strijdkrachten en bewapening zijn strijdkrachten gedemoraliseerd, ondermijnd door corruptie en slechte planning, en met voortdurende conflicten tussen de verschillende vleugels – het reguliere leger, de nationale garde, de FSB en de huurlingen van Wagner – misleid door een autoritair en geïsoleerd leiderschap in het Kremlin.

Het westerse imperialisme van zijn kant onderschatte aanvankelijk het verzet van de Oekraïners en deed er vervolgens alles aan om initiatieven van onderaf te ondermijnen. Het heeft de gelegenheid aangegrepen om de militaire uitgaven massaal te verhogen, om potentiële partners over te halen tot een meer geconsolideerd anti-Chinees, anti-Russisch blok en om China te waarschuwen Taiwan niet binnen te vallen. Nog steeds onwillig om Oekraïne volwaardig lid te laten worden van de EU of de NAVO, heeft ze hulp en wapenleveringen gebruikt om haar eigen doelen te ondersteunen en Oekraïne haar eigen voorwaarden op te leggen.

De Oekraïense bevolking heeft heel andere motivaties dan de NAVO en de rechtse Zelensky-regering. Clausewitz zei dat krachten die zichzelf verdedigen tegen agressie inherent superieur zijn. In Oekraïne vandaag, waar het land, huizen, middelen van bestaan en vrijheden worden bedreigd door de Russische bezetting, zijn er veel voorbeelden van heroïsch verzet. Dit is vaak in tegenspraak met de agenda van zowel de Russische als de Westerse media, die het conflict willen afschilderen als simpelweg een conflict tussen twee strijdkrachten en wapens.

In de nacht van 24 februari 2022, toen duizenden Russische troepen oprukten naar Kiev, begonnen de inwoners barricades te bouwen, in eerste instantie provisorisch. Toen Zelensky massamobilisatie aankondigde, stroomden vrijwilligers samen in ’territoriale verdedigingseenheden’ die zich bewapenden met wat ze maar konden vinden, controleposten opzetten en verzet voorbereiden. Tankcolonnes die Kiev naderden liepen bij elke stap in een hinderlaag van vrijwilligers en reguliere legergroepen. Ze beklommen telegraafpalen om de telefoons van de naderende troepen af te luisteren. Zelfs in dit vroege stadium leerden veel gewone Oekraïners drones te gebruiken – vaak kochten ze die online voor een paar honderd dollar – om de oprukkende tanks te observeren en er zelfs granaten op te gooien. Frontlijnwerkers – dezelfde die zoveel opofferden tijdens de pandemie – kwamen in actie: medisch personeel, spoorwegpersoneel dat materiaal en vluchtelingen vervoerde, vrachtwagenchauffeurs die betonnen paaltjes afleverden en hielpen bij de bevoorrading van de strijders.

Het leger, de politie en de lokale autoriteiten lieten Soemy, de belangrijkste stad tussen Kiev en Charkiv, in de eerste dagen van de invasie in de steek. Medewerkers van het stadsbestuur mobiliseerden een territoriale verdedigingsploeg van enkele honderden burgers. Zonder kogelvrije vesten, bewapend met geweren uit een plaatselijke legeropslagplaats en molotovcocktails, met behulp van mobiele telefoons en boodschappers, hielden ze de indringers meer dan zes weken tegen, voordat de Russische troepen gedwongen werden om uit de regio te vluchten.

Dergelijke initiatieven van gewone werkende mensen om hun huizen en middelen van bestaan te verdedigen zijn talrijk. Medisch personeel van een ziekenhuis in Cherson voorkwam een Russische overname met een aantal trucs, waaronder het uitroepen van een quarantaine in het kader van de pandemie. Arbeiders in fabrieken en kleine werkplaatsen passen in de winkel gekochte drones aan voor het verzamelen van inlichtingen en het richten op doelwitten. Anderen repareren buitgemaakte Russische tanks en uitrusting. Oekraïne heeft op deze manier veel gevechtstanks verkregen.

Volksinitiatieven, vooral onder leiding van een georganiseerde en politiek bewuste arbeidersklasse, hadden het verloop van de oorlog kunnen veranderen. Maar omdat het leger en het westerse wapentuig een steeds grotere rol spelen, zijn dergelijke activiteiten aan de kant geschoven. Naarmate de oorlog zich voortsleept en er steeds meer zware wapens worden ingezet, zijn de gevechten brutale conflicten geworden. Leon Trotski stelde bij het analyseren van oorlogen in de jaren ’30 van de vorige eeuw dat zwakkere naties die te maken hebben met superieure strijdkrachten, niet alleen met militaire middelen kunnen winnen van een imperiale bezetting. De geschiedenis heeft dit bij vele gelegenheden aangetoond. De massamobilisatie van de bevolking blijkt altijd veel vindingrijker dan het professionele legerkorps. En de burgerlijke strijdkrachten, ook al beweren ze de ‘hele natie’ te vertegenwoordigen, zijn hier niet toe in staat. Vooral als ze voor steun leunt op imperialistische machten, zal de burgerij er alles aan doen om zo’n mobilisatie te voorkomen, omdat die leidt tot een stijging van het bewustzijn van de arbeidersklasse en een directe uitdaging vormt voor hun heerschappij.

In plaats van onafhankelijke actie door de massa’s, onder leiding van de arbeidersklasse, vertrouwt de Oekraïense leiding op brute militaire actie, waarbij steeds krachtigere wapens worden gebruikt. NAVO-landen beloven nu tanks. Op 24 april meldde het Amerikaanse ministerie van Defensie dat de 31 beloofde Abrams tanks het front tegen het einde van het jaar zullen bereiken. Forbes meldt dat de door Duitsland en Denemarken beloofde Leopard 1 tanks waarschijnlijk op tijd zullen arriveren om te helpen ‘opruimen’ na het verwachte offensief van Oekraïne. Deze beloften lokken een reactie van Rusland uit, dat een klein aantal van de nieuwste T14-tanks inzet om de moreel van de Russische strijdkrachten op te vijzelen. Dit, en het gebruik van meer gevechtsvliegtuigen door beide partijen, zal het einde van de oorlog niet bespoedigen, maar het dodental aan beide kanten verhogen. Deze impasse kan niet militair doorbroken worden zonder gruwelijke nieuwe verliezen aan mensenlevens.

ISA is absoluut tegen de brute invasie van Oekraïne door Rusland en eist dat alle Russische troepen uit Oekraïne worden teruggetrokken, zodat de Oekraïners zelf over hun toekomst kunnen beslissen zonder militaire bezetting. We zijn ook tegen de overdracht van wapens door de westerse imperialisten, die dit niet doen om de Oekraïense bevolking te verdedigen, maar in hun eigen imperialistische belangen.

De enige kracht die in staat is de politieke motivatie te leveren om de Russische troepen uit Oekraïne weg te krijgen en de zelfbeschikking van Oekraïne te garanderen, maar ook de rechten van nationale minderheden en groepen binnen Oekraïne, is de georganiseerde arbeidersklasse, volledig onafhankelijk van imperialistische en kapitalistische krachten. ISA staat voor de opbouw van zo’n kracht, gekoppeld aan een strijd om het leven van de arbeidersklasse in heel Oekraïne te veranderen, om de regering Zelensky ten val te brengen, de Oekraïense en Russische oligarchen te onteigenen en een arbeidersregering in te stellen om socialistisch beleid uit te voeren.

Oekraïense arbeiders onder vuur

De regering-Zelensky valt met haar acties de kracht van de arbeidersklasse aan en ondermijnt deze. Het stakingsrecht is afgeschaft en een groot aantal bedrijven is bestemd voor privatisering. De nieuwe begroting voor 2023 verlaagt de loonkost voor de publieke sector met 23% door enorme aantallen werklozen te maken. Dit tegen de achtergrond van een werkloosheid van bijna 30% en een inflatie van meer dan 20%.

Westerse regeringen scheppen op over de steun die ze aan Oekraïne geven, maar zwijgen over de voorwaarden. Van de 60 miljard euro financiële hulp die tot nu toe is toegezegd, is de helft in de vorm van leningen die de komende 35 jaar moeten worden terugbetaald. De rest bestaat uit subsidies die gekoppeld zijn aan strikte voorwaarden, waaronder ‘herstructureringen’, verhoging van de arbeidsproductiviteit en de verkoop van energie tegen marktprijzen.

De recente zuivering van overheidsfunctionarissen was bedoeld om de groeiende ontevredenheid over woekerwinsten en corruptie weg te nemen. Voedsel voor de troepen kostte drie keer zoveel als in de supermarkten in de stad. Voertuigen die als “humanitaire hulp” werden geschonken, werden door regeringsambtenaren gebruikt. Eén minister stal naar verluidt 400.000 dollar die bedoeld was voor de wederopbouw van infrastructuur. De recente arrestaties van regionale leiders, waaronder de burgemeester van Odessa, die wordt beschuldigd van het opzetten van een criminele bende en het witwassen van geld, lijken ook bedoeld om pogingen van regionale hoofden om de politieke oppositie tegen het centrum te versterken af te wenden. Het mogelijke uitstel van de parlementsverkiezingen dit jaar brengt het gevaar met zich mee van verdere stappen in een bonapartistische richting.

Is er een einde van deze oorlog mogelijk?

Tijdens een golf van discussies over mogelijke onderhandelingen afgelopen herfst was het duidelijk dat Zelensky en Oekraïne niet akkoord zouden gaan met een onderhandelingsakkoord waarbij Russische troepen een deel van het land bezetten. Het Kremlin sprak over mogelijke onderhandelingen zonder bereid te zijn enige concessies te doen – in werkelijkheid wilde het een periode om zijn troepen weer op te bouwen.

Nadat de aanvallen op de Oekraïense elektriciteitsinfrastructuur het land niet op de knieën kregen en het brute offensief van de Russische troepen in Donbas geen noemenswaardige winst opleverde, is het niet duidelijk hoe de oorlog zich verder zal ontwikkelen. Het offensief van de Oekraïense strijdkrachten zal er waarschijnlijk op gericht zijn om de zogenaamde landbrug tussen Marioepol en Cherson, die na 24 februari werd bezet, weer onder Oekraïense controle te brengen. Het terugnemen van dat deel van Donbas dat sinds 2014 door pro-Russische troepen wordt gecontroleerd, zou veel mankracht en veel materieel vergen.

De G7-top in mei in Hiroshima, met Zelensky als gast, heeft opnieuw aangetoond hoe ver het Amerikaanse imperialisme erin is geslaagd om het westerse blok te versterken, met beloften van voortdurende steun voor Oekraïne en een eensgezinde veroordeling van de Chinese ‘economische dwang’. Hoewel de politieke eensgezindheid over deze kwesties duidelijk is, zijn er nog steeds meningsverschillen over hoe de kwesties moeten worden aangepakt. Volgens het Japanse persbureau “Kyodo News” heeft het verzet van de Franse president Macron tegen plannen om een NAVO-kantoor in Japan te openen, dat volgens hem China zal provoceren, “maandenlange discussies binnen de NAVO over de opening van de buitenpost in Tokio bemoeilijkt.”

Bevestigend dat de steun van de VS voor Oekraïne wordt gedreven door zijn eigen doelstellingen, zijn behoefte om zijn positie in de zich ontwikkelende inter-imperialistische conflicten te versterken, zijn paradoxaal genoeg enkele van de meer gematigde stemmen in de Amerikaanse legerleiding te vinden, terwijl op politiek vlak de ‘haviken’ domineren. De voorzitter van de gezamenlijke stafchefs van de VS, Mark Milley, heeft herhaaldelijk gezegd dat de oorlog uiteindelijk zal eindigen in onderhandelingen.

In verklaringen rond het bezoek van Biden aan Kiev eind februari gaven hoge Amerikaanse functionarissen blijk van “strategische ambiguïteit” over de Krim. Biden beloofde volledige steun aan Kiev, maar onderschreef niet publiekelijk het doel om de Krim terug te nemen. Staatssecretaris Victoria Nuland zei: “Rusland heeft de Krim veranderd in een enorme militaire installatie… dat zijn legitieme doelen, Oekraïne valt ze aan en wij steunen dat.” Elke poging van Oekraïne om de Krim in te nemen zou betekenen dat een van de “Rode Lijnen” van Rusland wordt overschreden, waarschuwde minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken, “dat zou ertoe kunnen leiden dat Rusland de oorlog uitbreidt.” De Washington Post meldde ondertussen dat “Amerikaanse functionarissen Kiev hebben gewaarschuwd dat het huidige niveau van Amerikaanse hulp aan Oekraïne niet kan worden gegarandeerd en dat de Oekraïense ambities misschien moeten worden bijgesteld.”

Het is typerend voor het cynisme van de imperialisten van beide partijen dat het lot van de Krim en zijn bevolking alleen gebaseerd is op zijn militaire betekenis en of het verhandeld kan worden tijdens onderhandelingen. Net als Oekraïne zelf en alle regio’s en gemeenschappen binnen haar grenzen, heeft de Krim het recht op zelfbeschikking, die alleen kan worden vastgesteld in omstandigheden zonder militaire bezetting door beide partijen. Hiervoor is het noodzakelijk dat de arbeidersklasse van de Krim zich organiseert, om toe te zien op een werkelijk democratische stemming, waarbij de rechten van de Oekraïense en Tataarse minderheden worden beschermd en door de grondstoffen uit handen van de Russische en Oekraïense oligarchen te nemen om ze te gebruiken in het belang van de arbeiders en de armen.

Het is duidelijk dat er in de toekomst op een bepaald moment spanning kan ontstaan tussen enerzijds het Amerikaanse doel om Rusland te dwingen zich terug te trekken en het land zo te verzwakken als partner voor China en anderzijds de verklaarde doelen van de regering in Kiev om het hele grondgebied dat het sinds 2014 is kwijtgeraakt aan ontwikkeling, terug te veroveren. Dit bleek uit de druk die in januari door functionarissen van Biden werd uitgeoefend op Zelensky om zich terug te trekken uit Bachmoet. In dit stadium steunen de VS een nieuw offensief van Oekraïne om de landbrug als volgende stap terug te veroveren. Het is echter niet waarschijnlijk dat de Oekraïense regering hier op de lange termijn tevreden mee zal zijn.

Uit een opiniepeiling die in februari werd afgenomen in de niet-bezette regio’s van Oekraïne blijkt dat de stemming onder de Oekraïense bevolking tijdens de winter is verhard. Waar er voorheen maar weinigen voorstander waren van een aanval op Rusland zelf, vindt nu 38% dat militaire doelen in Rusland moeten worden aangevallen, en nog eens 39% vindt dat ook infrastructuur het doelwit moet zijn. Nog eens 13% vindt dat elk doelwit in Rusland nu geldig is. Dit omvat een algemene meerderheid van de mensen in het zuiden en oosten die zichzelf als etnische Russen beschouwen of die naaste familieleden in Rusland hebben.

Een andere factor die wijst op een mogelijke tegenstrijdigheid tussen de doelen van de VS en Oekraïne is de angst in NAVO-kringen voor de kosten en gevolgen van langdurige steun voor een slepende oorlog, die ook tot uiting komt in discussies binnen de leidende elites van de VS en de EU, en binnen de Republikeinse partij van de VS over deze kwestie. Het laatste betrouwbare rapport over de steun aan Oekraïne was van het Kiel Institute for the World Economy (KIWE) in februari 2023, toen het een totaal van 143 miljard euro rapporteerde. KIWE dringt aan op meer steun voor Oekraïne als het zegt dat slechts 48% van de toen beloofde financiële hulp en ongeveer 25% van de militaire hulp is uitbetaald.

KIWE wijst op wat zij het grotere geheel noemt. Langdurige oorlogen vergen enorme middelen, vooral als de troepen ter plaatse moeten worden gefinancierd. De jaarlijkse militaire uitgaven van de VS aan de oorlogen in Vietnam en Korea – waar de Amerikaanse troepen zelf de gevechten leverden – waren als percentage van het BBP respectievelijk 5 en 13 keer hoger dan de enorme bedragen die al aan Oekraïne zijn toegezegd. Terwijl de EU Oekraïne 55 miljard euro heeft toegezegd, heeft het 10 keer meer gemobiliseerd in binnenlandse steunpakketten voor energie. Het gevaar dat de kosten nog verder oplopen, op een moment dat er zoveel andere eisen aan de wereldeconomie worden gesteld, en de toenemende druk van rechtse republikeinen in de VS zullen de oorlogsmoeheid aanwakkeren waarover in sommige heersende kringen al wordt gesproken.

China is op zijn beurt naar voren getreden met zijn in februari gepubliceerde standpunt over de oorlog, dat 12 punten bevat, waaronder de erkenning van de nationale soevereiniteit van beide landen, het beëindigen van militaire acties, het hervatten van vredesbesprekingen, het beëindigen van eenzijdige sancties en wederopbouw na het conflict. Andere figuren zijn al begonnen om aan te dringen op onderhandelingen. Een delegatie van Afrikaanse leiders onder leiding van Cyril Ramaphosa bezocht Moskou en Kiev.

Biden noemde het idee dat China de onderhandelingen zou leiden “gewoon niet rationeel.” Niet alleen zou dit de vastberadenheid van de VS ondermijnen om hun allianties en militaire potentieel op te bouwen om China uit te dagen, er is ook bezorgdheid dat China zijn initiatief richt op het opbouwen van steun bij andere landen die niet direct deel uitmaken van het westerse blok. Volgens de Japan Times: “Weinigen verwachten dat de diplomatie van de Chinese president Xi Jinping doorbraken zal opleveren in de Oekraïense oorlog. Maar in Washington is men bang dat Beijing ergens anders in zal slagen – het winnen van geloofwaardigheid op het wereldtoneel.”

De grenzen van het ‘akkoord zonder grenzen’ met China

Het is duidelijk dat toen Poetin zijn invasie lanceerde, hij het gevoel had dat China, dat net zijn partnerschap ‘zonder grenzen’ had gesloten, bereid was om hem volledig te steunen. Als de oorlog inderdaad succesvol was geweest, zou China Rusland als een sterke en succesvolle partner hebben gezien. Maar nu ziet het dat het gebrek aan succes van Poetin, in combinatie met de enorme versterking van het Amerikaans-Westerse blok die daarvan het gevolg is, het potentieel van Rusland als partner heeft ondermijnd. Daarom zoekt Xi Jinping naar een manier om de negatieve gevolgen te verzachten. Zo is zijn vredesplan, in tegenstelling tot wat westerse leiders beweren, niet bedoeld om Rusland te steunen, wat het ook doet, maar om de belangen van het Chinese regime te beschermen.

Het vredesplan domineerde de discussies tijdens het bezoek van Xi Jinping aan Moskou in maart. Aanvankelijk kreeg het, althans in diplomatieke bewoordingen, bijval in het Kremlin, hoewel uit berichten in de Russische pers duidelijk bleek dat Xi achter de schermen druk uitoefende op Poetin.

De economische overeenkomsten werden ondertekend als onderdeel van de strategie die voor het eerst werd overeengekomen in 2019 om de bilaterale handel uit te breiden tot 200 miljard dollar per jaar in 2024, een doel dat dit jaar wel eens zou kunnen worden overschreden, grotendeels omdat de Siberië 1-pijplijn zijn volledige capaciteit heeft bereikt in combinatie met gestegen energieprijzen. Agathe Demarais van de Economist Intelligence Unit suggereert echter dat “het waarschijnlijk is dat de Russische energie-export naar China nu een plateau heeft bereikt na de explosieve groei van vorig jaar. Beijing is voorzichtig en wil niet te afhankelijk worden van één energieleverancier.” Tijdens zijn bezoek aan Moskou weigerde Xi zijn handtekening te zetten onder de gaspijpleiding Siberië 2, waardoor China meer gas van Rusland zou kunnen kopen. In plaats daarvan zet het land vaart achter een nieuwe pijpleiding naar Turkmenistan.

Een vervolgbezoek van de Russische premier Misjoestin aan Beijing was volgens de Russische zakenkrant Vedemosti opmerkelijk vanwege de manier waarop de Chinezen geen interesse toonden om ook maar enige echte economische hulp te bieden. Na het bezoek heeft de Bank of China verschillende Russische banken laten weten dat ze niet langer internationale transacties vanuit Rusland zal verwerken.

Het is duidelijk dat het Kremlin de druk voelt. Nadat Xi eind april zijn bezoek aan Moskou vervolgde met een telefoontje naar Zelensky en China, India en Brazilië vervolgens allemaal hun eerdere stemgedrag veranderden om een VN-resolutie te steunen waarin de zinsnede “agressie door de Russische Federatie tegen Oekraïne” was opgenomen, klaagde de Russische staatstelevisie over verraad: “Kameraad Xi Jinping, waarom bent u naar Moskou gekomen? En hier drie dagen doorgebracht en Poetins werk onderbroken?”

Zelensky beschreef het gesprek met Xi Jinping als “een sterke stimulans voor de ontwikkeling van interstatelijke betrekkingen.” Hij zei dat hij openstaat voor delen van China’s plan, als dat betekent dat Rusland zich terugtrekt uit alle bezette gebieden. Oekraïne is volgens Xi een “strategische partner” van China, dat als land de grootste handelspartner van Oekraïne is. Zelensky stemde ermee in om een ambassadeur naar China te sturen en China heeft diplomaten naar Kiev gestuurd om aan het vredesplan te werken.

De VS zijn boos over de kennelijke bereidheid van bepaalde Europese leiders, onder leiding van Macron, om de stappen van China aan te moedigen. De Duitse bondskanselier Scholtz, de Spaanse premier Sanchez en anderen hebben ook Beijing bezocht en de Italiaanse premier Meloni is van plan om te gaan. China wil een wig drijven tussen de EU en de VS en Macron is bezorgd dat de EU te dienstbaar is aan het Witte Huis. Hij heeft gezegd dat hij samen met China een voorstel wil uitwerken.

De manier waarop China druk uitoefent op het Kremlin en de acties van verschillende Europese regeringslanden tonen aan dat er weliswaar een duidelijke dynamiek is naar de polarisatie van de wereld in twee imperialistische blokken, die door de oorlog is versneld en zal voortduren, maar dat er ook aanzienlijke spanningen zijn binnen de blokken omdat regeringen zich zorgen maken dat hun eigen economische en geopolitieke belangen worden geschaad.

De discussies rond het Chinese plan suggereren dat een of andere vorm van “veiligheidsgarantie” voor Oekraïne door Frankrijk, Duitsland en China kan worden beschouwd als een schets voor een mogelijke overeenkomst in de toekomst.

Het is echter nog veel te vroeg om nu al een onderhandelde regeling te overwegen. Als het Oekraïense offensief om de landbrug in te nemen snel slaagt en de Russische troepen verplettert, kan het Kremlin in paniek raken en gaan praten, maar de Oekraïense bevolking zal de annexaties van Donbas en de Krim misschien nog steeds niet accepteren. Als het offensief echter vele maanden aanhoudt, kan er oorlogsmoeheid ontstaan in Oekraïne zelf en onder Zelensky’s westerse medestanders. Dan kan er een stemming ontstaan om te onderhandelen.

De ervaring van 2014-22 en in veel andere landen leert dat door de imperialistische machten georganiseerde onderhandelingsakkoorden niet tot een langetermijnoplossing zullen leiden. Vanaf de eerste dag van de oorlog heeft ISA zich verzet tegen de oorlog en het recht van de Oekraïners verdedigd om over hun eigen toekomst te beslissen en deze te verdedigen. We eisen de onmiddellijke terugtrekking van de Russische troepen uit Oekraïne, de Westerse imperialistische troepen uit Oost-Europa en de ontbinding van alle militaire blokken zoals de NAVO. Maar zelfs als Oekraïne erin slaagt zijn militaire doelen te bereiken en alle Russische troepen uit Oekraïne te verdrijven, zal ook dat op basis van het huidige kapitalistische systeem en de escalerende Nieuwe Koude Oorlog geen langdurige, stabiele en vreedzame garantie voor Oekraïense onafhankelijkheid bieden.

Zoals ISA zei in haar verklaring 24 februari 2022: “We kunnen op geen enkele van de betrokken imperialistische machten of oorlogsmachines vertrouwen om vrede, laat staan welvaart te creëren. (…) We moeten geen vertrouwen hebben in deze imperialistische instanties. Elke ‘diplomatieke oplossing’ die tussen hen wordt overeengekomen, zou aanvankelijk door de mensen overal ter wereld worden toegejuicht, maar zal uiteindelijk ten koste gaan van de gewone mensen en slechts de weg bereiden voor verdere spanningen en confrontaties.”

Lees ook:Neen tegen oorlog in Oekraïne! Bouw aan een massale beweging tegen oorlog en imperialisme!

Daarom is het nog belangrijker dat socialisten en de arbeidersklasse in Oekraïne, in Rusland en over de hele wereld massale campagnes opzetten om sterke alternatieven te bouwen voor de imperialistische en kapitalistische regeringen waar ze ook bestaan, en gebaseerd op sterke, internationale solidariteit van de arbeidersklasse om het kapitalistische systeem omver te werpen dat oorlog, armoede, klimaatverandering en nationale onderdrukking veroorzaakt, en het te vervangen door een wereldwijde federatie van echt democratische, socialistische staten.