Anglo-Egyptisch Soedan en Republiek Soedan 1899-1969

Om de huidige genocide te begrijpen moeten we terug naar 1899. In dat jaar voegde het Britse imperialisme met dwang alle Soedanese koninkrijken samen tot één protectoraat. Officieel zouden Egypte en Groot Brittannië samen de bevoegdheid hebben over Anglo-Egypitsch Soedan. In werkelijkheid waren het de Britten die de meeste politieke controle over Soedan zouden bezitten. Egypte werd in 1922 een eigen koninkrijk, maar zou min of meer een vazalstaat van de Britten blijven tot 1953. Op 1 januari 1956 erkende het Britse imperialisme de onafhankelijke van de Republiek Soedan. Ismail al-Azhari werd de eerste onafhankelijke Soedanese minister president.

Het nieuwe land werd al snel onrustig. Er waren politieke meningsverschillen over hoe het onafhankelijke Soedan eruit zou zien. Sommigen wouden het Britse districten systeem invoeren, anderen wouden een presidentiële unitaire staat. Dit botste weer met Afrikaanse Soedanezen die vreesde voor Arabische politieke en culturele overheersing. Abdallah Khalil (de tweede premier en opvolger van Ismail al-Azhari) had in november 1959 genoeg van de politieke onrusten. Hij greep de macht met generaal Ibrahim Abboud en maakte van Soedan een militaire dictatuur.

Die militaire dictatuur werd in het begin positief ontvangen. Velen hoopte dat het leger voor rust en stabiliteit zou zorgen. Het vertrouwen in de kapitalistische politici was tot een diepte punt gezakt en types zoals Ibrahim Abboud leken betrouwbaar, omdat ze zich buiten de politieke ruzies gehouden hadden. Maar zoals bij elke militaire dictatuur werd dwang en geweld een noodzaak om aan de macht te blijven. Abboud was een Arabische nationalist en zijn voorkeur lag bij de Arabische noordelijke bevolking. In het zwarte Afrikaanse zuiden moest men niets hebben van dat Arabische nationalisme. Men negeerde de bevelen vanuit Khartoum wat de onrusten alleen maar deed versterken.

De Democratische Republiek Soedan 1969-1985

In mei 1969 greep kolonel Gaafar Muhammad an-Nimeiry de macht. Hij deed dit volgens het model van Nasser in Egypte. Er kwam een Revolutionaire Commandoraad die alle politieke en economische besluiten nam. Soedan werd hernoemt en kreeg een nieuwe vlag. Deze vlag gebruikt de Pan Arabische kleuren om vooral de nadruk te leggen op het Arabische nationalisme, dat an-Nimeiry uitstraalde. Vanaf mei 1969 noemde men zich de Democratische Republiek Soedan. Op papier moest het land een seculier Arabisch “socialistische” natie voorstellen. De economie kwam onder staatscontrole te staan, maar van democratische participatie van werkenden was geen spraken. Het land bleef de facto een militaire dictatuur.

Om een einde te maken aan het ’’zuidelijke probleem’’ stichtte kolonel Gaafar an-Nimeiry de Zuid Soedanese Autonome Regio in 1971. Hier zouden de Afrikaanse Soedanezen onder autonomie kunnen leven. Hierna richtte an-Nimeiry zich op de Arabische stammen en begon hij steeds meer islamitische wetten in te voeren. In 1983 besloot de militaire overheid dat de zuidelijke autonomie opgeheven moest worden. Het resultaat was dat de zwarte bevolking zich verenigde in het Soedanese Volksbevrijdingsbeweging, die wist in 2005 de macht te krijgen over het zuiden en stichtte de Republiek Zuid Soedan in 2011.

De Republiek Soedan vanaf 1985

Terwijl in het zuiden een burgeroorlog begon tussen de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging en het regeringsleger van de Democratische Republiek Soedan, verloor Gaafar an-Nimeiry ook de steun van zijn Arabische bondgenoten. Ondanks dat hij het land had hernoemt in Republiek Soedan en de seculiere wetgeving had vervangen door de Sharia, kon dat zijn neergang niet stoppen. Na massieve protesten in Khartoum tegen prijsverhogingen, besloot het militair om hun icoon te dumpen. Generaal Abdel Rahman Suwar al-Dahab nam het roer over en zorgde voor vrije verkiezingen. Op 6 mei 1986 werd Ahmed al-Mirghani democratisch gekozen tot President.

Het militair echter hield niet van deze Ahmed al-Mirghani. Daarnaast volgde de nieuwe civiele overheid trouw de lijn van het IMF, die eiste neoliberaal beleid namelijk privatisering en deregulering van de economie. Militairen vonden ook dat ze niet genoeg steun kregen om de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging te verslaan in het zuiden. Omar Hassan Ahmad al-Bashir en enkele officieren besloten een staatsgreep door te voeren en grepen de macht in 1989. Deze officieren vonden dat Soedan een Arabische islamitische staat moest voorstellen. Omar al-Bashir zou zich ontwikkelen tot een genocidale leider, die Arabische milities los liet op de zwarte inwoners van de provincie Dafur.

Ondanks felle internationale kritiek bleef Omar al-Bashir aan de macht tot 2018. Toen werd ook hij gedumpt door het militair net zoals ze Gaafar an-Nimeiry opzij hadden gezet. Na jaren van zelfverrijking en mismanagement kwamen de noord Soedanezen in opstand. Ondanks beloftes over democratie greep het militair na drie jaar weer de macht. Dit gebeurde in oktober 2021 onder generaal Abdel Fattah al-Burhan, een oude strijdmakker van Omar al-Bashir.

Massamoorden in Dafur en El Fasher

De provincie Dafur is net als de Republiek Zuid Soedan (onafhankelijk sinds 2011) onderontwikkeld. De Arabische heersers in Khartoum toonde weinig interesses in de ontwikkeling van de zwarte Afrikaanse gebieden. In 2003 woonde er ongeveer zes miljoen mensen verdeeld in Arabische stammen en de zwarte Fur, Masalit en Zaghawa. Langdurige droogte speelt een grote rol. Water is schaars en voedsel is moeilijk te verbouwen. Dictator Omar al-Bashir kreeg te maken met twee Afrikaanse verzetsbewegingen, het Bevrijdingsfront Darfur en het Beweging voor Rechtvaardigheid en Gelijkheid. In reactie hierop gaf Khartoum wapens aan verschillende Arabische stammen om oorlog te voeren tegen de Afrikaanse verzetsbewegingen.

De Janjaweed was een militie die met goedkeuring van Omar al-Bashir een massamoord pleegde in Dafur. Uit deze militie zijn de hedendaagse Snelle Ondersteuningstroepen (RSF) ontstaan. De Arabische Janjaweed ging over tot het etnisch zuiveren van Dafur in 2003. Daarbij werden drie miljoen zwarte Soedanezen verjaagd en minimaal 500.000 vermoord. Niet enkel de Janjaweed pleegde de massamoorden, ze werden daarbij ondersteund door de regeringssoldaten van al-Bashir. Nadat ze hun genocide hadden uitgevoerd mochten Janjaweed leden toetreden tot het leger. Ze werden de RSF, een speciale eenheid van de Soedanese strijdkrachten.

Toen al-Bashir in 2018 omver werd geworpen kwam het tot conflict tussen de RSF leiding en het nieuwe militaire bewind van Abdel Fattah al-Burhan. Op 15 april 2023 begonnen RSF soldaten aan een burgeroorlog. Ze drongen zelfs door tot Khartoum voordat ze teruggedreven werden. In oktober 2025 trok de groep de stad El Fasher binnen nadat het regeringsleger op de vlucht sloeg. Hier pleegde de RSF/Janjaweed vreselijke misdaden tegen de zwarte bevolking. Door hun racisme zien ze de zwarte inwoners aan als minderwaardig. Vermoed wordt dat ze in een maand tijd tussen de 2.000 en 10.000 mensen vermoord hebben!

Waarom is er zo weinig internationale aandacht voor Soedan?

Soedan is veel minder in het nieuws dan Palestina. Dat komt omdat de Snelle Ondersteuningstroepen (RSF) een machtige bondgenoot hebben, de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). De genocidale RSF/Janjaweed wordt bewapend door de bondgenoten van het ’’vrije democratische westen’’ en daarom wordt er niets gedaan. Dit omdat de VAE een bondgenoot van het westen is en de VS/EU zwijgen graag om hun vrienden te beschermen. We weten dit ook van de genocide in Gaza. Israël mag nog steeds doorgaan met hun terreurdaden van Donald Trump, terwijl westerse regeringsleiders de andere kant op kijken.

De Arabische wereld doet hetzelfde met Soedan. Het zijn Arabieren die misdaden tegen de Afrikaanse bevolking van Soedan plegen en dus zwijgen de hypocriete Arabische leiders. Gelukkig komt er wel protest van Arabische en Afrikaanse Soedanezen in het buitenland. Maar hun protest is geen Hot News voor de kapitalistische media. De massamoorden van de RSF/Janjaweed kunnen enkel plaats vinden door het zwijgen van het westen en de steun die de VAE geeft aan de genocide plegers!

Wat is het socialistische alternatief voor Soedan?

Revolutionair socialisten staan aan de kant van de werkenden, baanlozen en slachtoffers van de genocide. Wij verwerpen de militaire regering, de RSF/Janjaweed, de VAE en hun westerse bondgenoten. Onze visie is dat van een democratisch socialistisch Soedan voor Arabische en Afrikaanse Soedanezen. De Republiek Zuid Soedan die in 2011 is opgericht blijkt net zo instabiel en niet werkend als de noordelijke Republiek Soedan!

Onze standpunten zijn:

• Internationale sancties tegen de VAE die wapens stuurt naar de RSF/Janjaweed
• Internationale sancties tegen de militaire overheid in Khartoum
• Werkenden en baanlozen moeten zelf de macht grijpen, geen vertrouwen in de bestaande politici
• Wij staan voor de opheffing van de noordelijk en zuidelijke kapitalistische staten
• Wij staan voor de opheffing van de RSF/Janjaweed, het regeringsleger en alle milities 
• Alleen democratische controle van werkenden en baanlozen kan voor vrede en vooruitgang zorgen
• Wij erkennen dat vooruitgang onder het kapitalisme niet mogelijk is
• Een socialistisch alternatief vereist de nationalisatie van de productie middelen en grootste bedrijven
• Alleen een democratische planeconomie kan de economie plannen voor de miljoenen en niet voor corrupte politici en militairen

Artikel door de Linkse Socialistische Partij

De ineenstorting van de staat, het mislukte fusieproces van het leger, het gebrek aan openbare diensten, armoede en gebrek aan toegang tot land vormen de basis voor de communautaire spanningen tegen de achtergrond van een wereldwijde strijd om toegang tot grondstoffen. In Noord-Kivu zit er onder meer goud en diamant in de grond, naast tin, wolfraam en coltan, een belangrijke grondstof voor smartphones en computers. Een deel van de coltanmijnen is al langer in handen van M23, dat de coltan exporteert via Rwanda. Langs de andere kant zijn ook Congolese politici en militairen betrokken bij de grondstoffenhandel.

De door de Rwandese staat gesteunde M23-beweging, onderdeel van de de Congo-Rivier Alliantie (AFC), veroverde Goma en Bukavu, respectievelijk de grootste steden van Noord-Kivu en Zuid-Kivu. Tienduizenden sloegen op de vlucht. Het zwakke regime van Tshisekedi slaagt er niet in om de nationale soevereiniteit in het hele land te herstellen, in het bijzonder in het oosten. Het Oegandese regime maakt van de zwakte gebruik om in naam van strijd tegen jihadistische groepen een militaire aanwezigheid op te bouwen. Het Burundese leger dat tegen M23 vocht, staat onder druk om zich terug te trekken terwijl M23 oprukt naar de grens met Burundi. Het Rwandese regime van Kagame werd door Europese machten en de VS lange tijd voorgesteld als een modelstaat, maar nu dreigt zelfs bondgenoot Trump met sancties. In het verleden is er onder druk van de internationale solidariteit verschillende keren gedreigd met sancties. Maar deze hebben weinig effect gehad, gezien de strategische rol die Rwanda speelt voor het imperialisme.

“Ergste moet nog komen”

De grootste slachtoffers van het oorlogsgeweld en de honderden milities zijn de massa’s in Oost-Congo. Naast de verwoesting van hun gemeenschappen met het oog op mijnbouw en de uitbuiting, onder meer met kinderarbeid in de mijnen, is er de constante dreiging van geweld tussen milities en oorlogsmisdaden. Verkrachtingen en moordpartijen werden de afgelopen jaren onderdeel van het dagelijkse leven. De huidige escalatie van het oorlogsgeweld komt bovenop de enorme dodentol van 6 miljoen slachtoffers door burgeroorlogen en buitenlandse interventies sinds 1996. De VN Veiligheidsraad waarschuwt dat “het ergste mogelijk nog moet komen.”

Na de val van het regime van Habyarimana in Rwanda in 1994 vluchtte een groot deel van de leden van dat regime naar Oost-Congo, net als duizenden mensen die betrokken waar bij de genocide en hun families. Daar genoten ze bescherming van Frankrijk en werden ze verwelkomd door het Mobutu-regime, dat de kaart van de communautaire spanningen speelde. Tegenstanders van de dictatuur van Museveni in Oeganda organiseerden zich in milities die voet aan grond kregen in de regio.

Dit legt de basis voor communautaire spanningen die de grenzen in de regio overschrijden. De aanwezigheid van deze groepen wordt door Kagame en Museveni gebruikt om militair tussen te komen, en om hun toegang tot de grondstoffen en rijkdommen in Congo veilig te stellen. Zo was de export van goud in 2023 goed voor 37% van alle exportinkomsten van Oeganda, waarbij het meeste van dat goud uit Congo komt. Professor Kristof Titeca (UA): “Museveni kan dat geld goed gebruiken om zichzelf politiek te handhaven: bijna de helft van de Oegandezen is jonger dan 15 en om een soort Arabische omwenteling te voorkomen, is economische stabiliteit cruciaal voor hem.”

De wereldwijde koers voor toegang tot grondstoffen giet olie op het vuur. De imperialistische machten zijn uitdrukkelijk medeplichtig en spelen een rol in het hertekenen van de regionale kaart op basis van hun eigen grondstoffenbelangen.

Democratische controle van de sociale meerderheid over de rijkdommen nodig

Strijd voor macht en prestige zorgt ervoor dat oorlogen uitbreken en blijven duren. Strijd en sociale mobilisaties moeten er dan ook op gericht zijn om middelen en rijkdommen (zowel in de grond als wat de arbeidskrachten betreft) te onttrekken aan de multinationals en de verschillende gewapende groepen. Dergelijke massastrijd is mogelijk, dat werd meermaals aangetoond in Congo, onder meer met de strijd tegen een derde mandaat voor Kabila. Eind 2024 en begin 2025 kende Mozambique de grootste massale opstand uit haar recente geschiedenis toen de massa’s protesteerden tegen de inauguratie van Daniel Chapo als president.

Strijdbewegingen zijn een gelegenheid om te bespreken hoe werkenden in de mijnbouwsector zich kunnen verdedigen tegen de uitbuiting door gewapende groepen, en om een beeld te hebben van de collectieve sociale behoeften waarin de mijnbouw in de regio zou kunnen voorzien. Dit vereist de ontwikkeling van organisaties die de beweging structureren. Dit moet niet alleen in de mijnen gebeuren, maar in feite in het hele land en de hele regio. Het beheer en de controle van de geproduceerde rijkdom, en de oriëntatie ervan op de behoeften van de grote meerderheid van de bevolking, is wat nodig zou zijn om aan die behoeften te voldoen.

De klassenstrijd bepaalt het verloop van de geschiedenis. In deze strijd vertrouwen we op de sociale meerderheid die vecht tegen onderdrukking door de minderheid als reactie op de problemen en tegenstrijdigheden van het kapitalisme. Deze aanpak sluit elke sektarische opdeling van de samenleving uit. Er is nood aan een programma gericht op de eenheid van alle uitgebuite en onderdrukte lagen en dat vertrekt vanuit de vaststelling dat alleen de meerderheid van de bevolking een samenleving kan opbouwen waarin aan de behoeften van de hele bevolking wordt voldaan. Het is voor zo’n democratische socialistische samenleving dat wij opkomen.

Artikel door Tony Wilsdon (Socialist Alternative, ISA in de VS)

De wereld is nog nooit zo onderling verbonden geweest als nu. Het vermogen van de grote kapitalistische mogendheden om grondstoffen te verzamelen lag onder vuur door de pandemie en het vaccinnationalisme, het catastrofale effect van de stijgende rente in de VS en de zich ontvouwende wereldrecessie, de stijging van de voedsel- en brandstofprijzen die werd bespoedigd door de Russische invasie in Oekraïne, en de klimaatcrisis. Dit leidde de laatste jaren al tot een nieuwe golf van opstanden over de hele wereld, waarbij de noodzaak om het kapitalisme en het imperialisme omver te werpen steeds duidelijker wordt als de enige duurzame oplossing.

Het boek van Rodney werd precies 50 jaar geleden, in 1972, voor het eerst gepubliceerd. Walter Rodney was niet alleen een gekende zwarte intellectueel, maar ook een product van zijn tijd. Toen het kapitalisme in grote delen van de wereld werd bestreden, waren de scherpste marxistische denkers degenen die deelnamen aan de strijd en deze hielpen leiden. Dit in tegenstelling tot de huidige trend waarbij de meeste prominente zelfbenoemde marxisten zich opsluiten in de academische wereld. Rodney was een intellectueel leider van de bevrijding in Guyana. Zijn rol in het helpen opbouwen van de Working People’s Alliance en samen met die organisatie in de opkomende revolutionaire strijd van de arbeidersklasse en de armen in Guyana, was de reden waarom hij op 13 juni 1980 werd vermoord door het brute regime van dat land.

Dit boek moet worden gelezen door iedereen die het kapitalisme wil bestrijden. Eén van de grootste prestaties van het boek, waar dit artikel zich op richt, is de manier waarop Rodney een duidelijke marxistische analyse geeft van ontwikkeling, en in het bijzonder van onderontwikkeling. Vervolgens laat hij deze lens schijnen op de gebeurtenissen in Afrika sinds de eerste aankomst van de Portugezen in 1415.

Wat is ontwikkeling?

Rodney benadrukt dat zowel technologie als de sociale structuur van de samenleving cruciale elementen zijn om het begrip ontwikkeling in de menselijke samenleving te begrijpen. Met behulp van een marxistische methode verduidelijkt hij dat ontwikkeling in elk economisch systeem fundamenteel verschillend is. In pre-kapitalistische systemen was de dominante productiewijze gebonden aan de grond. Sociale relaties waren beperkt tot het dominante systeem van voedselproductie. Dit betekende dat nieuwe technologie voor de productie van andere goederen alleen werd ontwikkeld om die sociale structuur te ondersteunen. De heersende elites – of heersende klassen – die de samenleving domineerden, zagen toe op het meest efficiënte gebruik van land op basis van dat systeem.

Zo kon China tijdens de Middeleeuwen niet het machtigste land worden, ook al liep het voor op Europa in de ontwikkeling van technologie. Rodney legt uit hoe deze specialisatie en arbeidsverdeling, vanwege de agrarische basis van de samenleving, alleen leidde tot verrijking van de heersende klassen. Het legde niet de basis voor een bredere verschuiving in technologie in de hele samenleving, noch leidde het tot de industriële revolutie, omdat er geen machtige klasse was die belang had bij de transformatie van de technologische basis van de samenleving.

Hoe Afrika zich ontwikkelde vóór de komst van de Europeanen

Met behulp van dit kader documenteert Rodney het ontwikkelingsstadium van de Afrikaanse samenlevingen toen de Europeanen arriveerden. Hij bekritiseert Europese geleerden die een exacte replica van de Europese ontwikkeling zoeken en dit gebruiken als verklaring voor het gebrek aan ontwikkeling van Afrika. Rodney beschrijft Afrikaanse samenlevingen en regio’s in verschillende stadia van ontwikkeling. Hij concludeert dat Afrika in het algemeen een transformatieproces doormaakte van communalisme naar een feodaal systeem.

Hij beschrijft het hoge technische niveau van de landbouw, waaronder ingewikkelde technieken voor irrigatie en gewasrotatie, alsmede Afrikaanse vaardigheden in metaalbewerking en ambachten. Deze waren vaak georganiseerd in gilden, zoals in Europa. Hij citeert een aantal deskundigen die het niveau van het Afrikaanse vakmanschap beschrijven als vergelijkbaar met dat van Europa in die tijd.

Wat de politieke ontwikkeling betreft, documenteert hij hoe in een aantal gebieden in Afrika staten werden gevormd. Rodney herinnert de lezer eraan dat het oude Egypte, dat vaak door het Westen wordt opgeëist, deel uitmaakte van Afrika. Hij gaat in detail in op de geavanceerde samenlevingen in Noord-Afrika, waaronder Ethiopië, dat een duidelijk gedefinieerde staat had. Hij documenteert hoe staten werden opgebouwd in Oost-Afrika, en hoe geavanceerde samenlevingen op verschillende momenten in Afrika konden wedijveren met die in Europa in de Middeleeuwen. De vorming van staten is een noodzakelijke stap om een sterkere regionale macht te creëren. Toch leidde de ontwikkeling van deze staten nooit tot een vereniging van grote delen van Afrika. Dit verzwakte het vermogen van de opkomende Afrikaanse samenlevingen om eensgezind weerstand te bieden aan Europese invallen. Dit zou rampzalig zijn voor het continent.

Ontwikkeling van het kapitalisme in Europa

Voor Rodney was het meest cruciale verschil tussen Afrikaanse en Europese samenlevingen dat het kapitalisme zich eerst in Europa ontwikkelde. Onder het kapitalisme werd “de grootste rijkdom in de samenleving niet in de landbouw maar door machines – in fabrieken en mijnen – geproduceerd. Net als de voorafgaande fasen van het feodalisme werd het kapitalisme gekenmerkt door de concentratie in een paar handen van de eigendom van de middelen om rijkdom te produceren en door de ongelijke verdeling van de producten van menselijke arbeid … De weinigen die domineerden waren de burgerij die voortkwam uit de kooplieden en ambachtslieden van het feodale tijdperk en die zich opwerkte tot industriëlen en financiers.”

Hij legt ook uit hoe de rol van de onderdrukte klassen veranderde. Lijfeigenen waren nu vrij om de grond te verlaten, maar om in hun levensonderhoud te voorzien moesten ze in de nieuwe fabrieken werken. Lijfeigenen waren veranderd in arbeiders. Uitbuiting van arbeid op de grond werd omgezet in uitbuiting van arbeid in de fabrieken via het loonsysteem. De arbeidersklasse was gecreëerd. “Hun arbeid werd daardoor handelswaar, iets om te kopen en te verkopen.”

Rodney beschrijft wat het kapitalisme anders maakte dan eerdere samenlevingen. “Nooit eerder in een menselijke samenleving had een groep mensen zichzelf bewust zien functioneren om maximale winst uit productie te halen. Om dat doel, het verwerven van steeds meer kapitaal, te bereiken, kregen kapitalisten meer belangstelling voor de wetten van de wetenschap, die in de vorm van machines konden worden ingezet om voor hen te werken en winst te maken.”

Deze razendsnelle ontwikkeling van de techniek in de fabrieksproductie leidde tot de snelle opkomst van de machtige kapitalistische klassen in Europa. De opkomende kapitalisten in Groot-Brittannië, en vervolgens in andere Europese landen, gebruikten hun voordeel in de massaproductie om machtige staten op te bouwen die hun belangen bevorderden, waardoor ze hun macht op wereldschaal konden uitbreiden.

In tegenstelling tot de meeste academici benadrukt Rodney de andere kant van de ontwikkeling van de samenleving – de uitbuiting van arbeid, die de excessen van de rijkdom in die samenlevingen creëert. Hij zegt “de boeren en arbeiders van Europa (en uiteindelijk de inwoners van de hele wereld) betaalden een enorme prijs zodat de kapitalist die winst kon maken uit de menselijke arbeid die altijd achter de machines schuilgaat. Deze laatste groep is de meerderheid van de mensheid. Om vooruit te komen moeten zij het kapitalisme omverwerpen; en daarom staat het kapitalisme op dit moment de verdere menselijke sociale ontwikkeling in de weg.”

Wat is onderontwikkeling?

Rodney schrijft: “Onderontwikkeling heeft alleen zin als middel om ontwikkelingsniveaus te vergelijken.” Vervolgens bespreekt hij het feit dat de menselijke sociale ontwikkeling over de hele wereld ‘ongelijkmatig’ is geweest.

Hij schrijft: “De tweede en nog onmisbaarder component van moderne onderontwikkeling is dat het een bepaalde relatie van uitbuiting uitdrukt – namelijk de uitbuiting van het ene land door het andere. Alle landen die in de wereld als ‘onderontwikkeld’ worden aangeduid, worden door anderen uitgebuit; en de onderontwikkeling vandaag is een product van kapitalistische, imperialistische en koloniale uitbuiting.”

“Afrikaanse en Aziatische samenlevingen ontwikkelden zich onafhankelijk totdat ze direct of indirect werden overgenomen door de kapitalistische machten. Toen dit gebeurde, nam de uitbuiting toe en volgde de export van overschotten, waardoor deze samenlevingen het voordeel van hun natuurlijke grondstoffen en arbeid verloren. Dat is een integraal onderdeel van onderontwikkeling in de hedendaagse betekenis.”

Hij verwerpt de doorgaans gebruikte terminologie dat het gaat om ‘ontwikkelingslanden’. Hij stelt dat “dit de verkeerde indruk wekt dat alle landen van Afrika, Azië en Latijns-Amerika zich aan het emanciperen zijn van de relatie van uitbuiting.” In plaats daarvan stelt hij dat deze landen “steeds meer onderontwikkeld raken in vergelijking met de wereldmachten.”

Hij bekritiseert moderne commentatoren voor hun rechtvaardiging van de aan de Afrikanen opgelegde voorwaarden en ontmaskert dat de meeste van hun argumenten gebaseerd zijn op racistische opvattingen. Hij ontmaskert ‘deskundigen’ uit kapitalistische landen wier opvattingen “meestal voortkomen uit een vooroordeel of uit de fout te denken dat men de antwoorden kan vinden door naar de onderontwikkelde economie te kijken.” In plaats daarvan zegt hij: “De ware verklaring ligt in het zoeken naar de relatie tussen Afrika en bepaalde ontwikkelde landen en in het erkennen dat het een relatie van uitbuiting is.”

Hoe Europa Afrika onderontwikkelde

Na eerst een kader te hebben geboden om onderontwikkeling te begrijpen, gebruikt Rodney vervolgens het grootste deel van het boek om deze uitbuitingsrelatie tussen Europa en Afrika tot in detail te documenteren.

Toen de Europeanen arriveerden, hadden ze al een enorm voordeel. Zij beheersten de handelsvoorwaarden en de prijzen van producten. Afrikaanse samenlevingen hadden bijna geen inbreng hierin. Deze controle over de internationale handel, op brute wijze versterkt door machtige strijdkrachten uitgerust met vuurwapens en enorme oorlogsschepen, belette de Afrikaanse samenlevingen hun eigen afzonderlijke handelsrelaties te ontwikkelen. De Europese mogendheden bepaalden welke producten zij voor handel aan Afrika aanboden. In dit pakket sloten zij specifiek alle productietechnieken uit die de Europese mogendheden zo’n technische voorsprong hadden gegeven. Met name geheimen met betrekking tot de productie van vuurwapens en textiel werden verboden.

Afrika werd een bron van vitale grondstoffen, landbouwproducten en edele metalen, die vervolgens werden gerepatrieerd om in de fabrieken van het imperialistische moederland te worden gebruikt. In ruil kreeg Afrika overtollige producten van de Europese fabrieken aangeboden, die in hun thuisland van het minste nut konden zijn. Op deze manier domineerden de Europese mogendheden de handel. Ook beperkten ze met militair geweld de lonen van de Afrikaanse producenten tot een minimum.

Rodney weerlegt het argument dat in het Westen wordt gebruikt om de Afrikaanse uitbuiting te rechtvaardigen – namelijk dat de westerse interventie in Afrika op de één of andere manier de Afrikaanse ontwikkeling heeft geholpen. In plaats daarvan beschrijft hij hoe de Europese interventie de Afrikaanse samenleving gevangen hield in een pré-kapitalistisch ontwikkelingsniveau. Met voorbeeld na voorbeeld demonstreert Rodney zijn belangrijkste stelling dat Europa Afrika onderontwikkeld heeft.

Slavernij: diefstal van Afrikaanse arbeid

Eén van de sterkste delen van het boek is de beschrijving van de gevolgen van de diefstal van Afrikaanse arbeid voor de ontwikkeling van Afrika. Er is veel geschreven over de wrede aard van de slavernij, en Rodney geeft veel details over dit proces, terwijl hij ook voorbeelden geeft van het verzet van Afrikaanse leiders tegen de Europese slavenhandel, evenals van degenen die aan de handel meewerkten.

Afrikaanse slavenarbeid werd een cruciaal onderdeel van de driehoeksverhouding van de Britse handel, waarbij schepen vol textiel uit Groot-Brittannië in Afrika aankwamen om de Afrikaanse markten te overspoelen, waarna gevangen slaven naar Amerika werden vervoerd. Onder brutale slavernijomstandigheden plukten Afrikaanse arbeiders katoen voor verscheping naar Groot-Brittannië; het katoen was een essentiële grondstof voor de fabrieken die vervolgens meer textiel maakten. Deze werden vervolgens geëxporteerd naar het hele Britse Rijk. Hij laat in detail zien hoe de uitbuiting van arbeid en grondstoffen in Afrika het maken van winst in Europa versnelde, en de ontwikkeling van het kapitalisme in Europa en daarna wereldwijd versnelde.

Door zijn marxistische analyse van de rol van arbeid bij het scheppen van rijkdom, schijnt Rodney ook een licht op hoe de verovering en het verlies van al deze productieve arbeid verwoestend was voor de Afrikaanse ontwikkeling. Het merendeel van de gezonde mannelijke arbeid werd gestolen. Bij het beschrijven van hoe deze arbeid de levensstandaard en de ontwikkeling van de Afrikaanse samenleving had kunnen stimuleren, geeft hij statistieken waaruit blijkt dat de Afrikaanse bevolking tussen 1650 en 1900 bijna stagneerde (ze ging van 100 miljoen naar 120 miljoen), vergeleken met enorme toenames in andere continenten. Zo ging de bevolking van Azië in dezelfde periode van 257 miljoen naar 857 miljoen.

Koloniale heerschappij en imperialisme in Afrika

Hij beschrijft de transformatie van de Europese macht in Afrika in directe koloniale heerschappij, te beginnen in de jaren 1880. Toen Europese legers en bestuurders de leiding over de Afrikaanse landen overnamen, werd de uitbuiting verdiept en brutaler. Deze nieuwe brutale kolonies werden vervolgens bases voor de invoer van kapitaal uit Europa. Afrikaanse loonarbeid werd uitgebuit door grote in Europa gevestigde bedrijven als Unilever, die tegen die tijd de wereld hadden veroverd dankzij goedkope grondstoffen en arbeid. Hij legt de mechanismen van het brutale apartheidsregime in Zuid-Afrika bloot, dat ervoor zorgde dat goud, diamanten en andere metalen werden gewonnen met Afrikaanse arbeidskrachten onder de meest wrede omstandigheden. Hij documenteert ook de brutale regimes in Rhodesië, Ghana en andere landen.

Koloniaal bewind betekende rechtstreeks bestuur van Afrikaanse landen door Europese mogendheden. Rodney ontmaskert de leugens van westerse apologeten dat dit hielp de westerse democratie in Afrika te verspreiden. Niets van dat alles gebeurde. De onderwijsinstellingen die werden opgericht, waren er om bestuurders op te leiden, niet om de Afrikaanse samenleving te ontwikkelen. In feite werd alles in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat de Afrikaanse arbeid werd ontdaan van onafhankelijke ontwikkeling door de invoering van een op contant geld gebaseerde economie, waarbij de Afrikaanse massa’s werden gedwongen afhankelijk te zijn van invoer uit het buitenland in plaats van zelfontwikkeling. Hij documenteert ook de rol van religie om de koloniale heerschappij te versterken.

Rodney documenteert de werkomstandigheden die Afrikaanse arbeiders werden opgelegd. Over het kruispunt van economische uitbuiting en rassenonderdrukking schrijft Rodney: “Soms wordt ten onrechte beweerd dat Europeanen Afrikaanse mensen tot slaaf maakten om racistische redenen. Europese planters en mijnwerkers maakten Afrikanen tot slaaf om economische redenen, zodat hun arbeidskracht kon worden uitgebuit.” “Toen ze volledig afhankelijk werden van Afrikaanse arbeid, vonden de Europeanen in binnen- en buitenland het nodig om die uitbuiting ook in racistische termen te rationaliseren. Onderdrukking volgt logischerwijs uit uitbuiting, om het laatste te garanderen. Onderdrukking van Afrikanen op puur racistische gronden begeleidde, versterkte en werd ononderscheidbaar van onderdrukking om economische redenen.”

Rodney beschrijft de methoden die de koloniale machten gebruikten om verdeeldheid onder de Afrikanen te zaaien. Het was de basis voor het vernietigen van de machtigste staten in Afrika die het idee van nationale identiteit konden opwerpen. Vervolgens werden nieuwe koloniale staten aan de bevolking opgelegd die de bestaande etnische lijnen doorsneden. Onopgeloste etnische en regionale verschillen werden vervolgens door de Europese heersers gestimuleerd om de aandacht af te leiden van de rol van de Europeanen als onderdrukker van alle Afrikanen. Het zijn allemaal klassieke methoden van verdeel-en-heers.

Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er onafhankelijkheidsbewegingen in Azië en Afrika, toen de koloniale legers uit Afrika en Azië werden verdreven. In het grootste deel van Afrika werd een onafhankelijk politiek bestuur ingesteld. Rodney beschrijft hoe dit er in werkelijkheid uitzag in Afrika. “Tijdens de koloniale periode waren de vormen van politieke ondergeschiktheid van Afrika duidelijk. Er waren gouverneurs, koloniale ambtenaren en politie. In politiek onafhankelijke Afrikaanse staten moeten de grootstedelijke kapitalisten vanop afstand zorgen voor gunstige politieke beslissingen. Dus zetten ze hun politieke marionetten op in vele delen van Afrika.” En nog: “De aanwezigheid van een groep Afrikaanse verraders maakt deel uit van de definitie van onderontwikkeling.”

Rodney wijst op de belangrijkste factoren die de buitenlandse overheersing van Afrika verzekerden, ondanks de politieke onafhankelijkheid. “Ingrijpender dan alleen handel is de feitelijke eigendom van de productiemiddelen in een land door de burgers van een ander land. Wanneer burgers van Europa de grond en de mijnen van Afrika bezitten, is dit de meest directe manier om het Afrikaanse continent leeg te zuigen. Onder het kolonialisme was de eigendom volledig en werd het ondersteund door militaire overheersing. Tegenwoordig is in veel Afrikaanse landen de buitenlandse eigendom nog steeds aanwezig, hoewel de legers en vlaggen van buitenlandse mogendheden zijn verwijderd.”

Socialisme

Omdat de imperialistische controle over Afrika elke onafhankelijke ontwikkeling van een levensvatbaar nationaal kapitalisme verhinderde, zag Rodney een opstand van de arbeidersklasse en de armen en de vestiging van een socialistische maatschappij als de enige oplossing voor de onderontwikkeling van Afrika. Hij beschrijft belangrijke strijdbewegingen van de studenten en de werkende klasse in Afrika. Met een beperkte economische ontwikkeling, en dus een kleine arbeidersklasse, en geconfronteerd met het brute koloniale regime, wijst hij er echter op dat deze strijd enorme moeilijkheden ondervond om uit te groeien tot een krachtige nationale beweging. Pas na Rodney’s dood kon de sterke arbeidersklasse in Zuid-Afrika de ineenstorting van de apartheidsstaat bespoedigen.

Rodney’s belangrijkste conclusie, namelijk dat er een revolutionaire verandering in Afrika nodig is, als onderdeel van een socialistische transformatie op wereldschaal, is vandaag nog steeds volledig relevant. Dit geldt vooral nu er een nieuwe strijd is losgebarsten om de controle over regio’s in Afrika. De grootmachten China en de VS strijden om de controle over de enorme voorraden lithium en andere zeldzame metalen die in Afrika zijn geconcentreerd.

Rodney’s boek weerspiegelt de politieke taal van zijn tijd, waarin het kapitalisme wereldwijd in het defensief was en Oost-Europa, China, Cuba en gebieden in Afrika en Azië zich buiten het kapitalisme plaatsten. Hij steunde de strijd tegen kapitalisme en imperialisme en de vooruitgang die deze planeconomieën boekten. Zoals toen ter linkerzijde gebruikelijk was, omschreef hij deze samenlevingen als ‘socialistisch’.

In werkelijkheid waren deze nieuwe samenlevingen, ondanks de afschaffing van het kapitalisme, nog niet socialistisch in de gebruikelijke betekenis van het woord. Socialisme vereist de actieve deelname van de arbeidersklasse aan het besturen en controleren van de maatschappij. Alleen dan kunnen de voordelen van de planeconomie de hele maatschappij ten goede komen. In plaats daarvan was er een bureaucratische laag die de macht had en de samenleving bestuurde. Als gevolg daarvan was deze bureaucratie, ondanks alle goede bedoelingen, niet in staat het potentieel van een planeconomie te benutten om de samenleving als geheel te verbeteren. Dit ‘stalinistische’ model stortte in 1990 met de val van de Sovjet-Unie in. Sindsdien is het imperialisme opnieuw de dominante kracht op de planeet.

De relevantie van Rodney vandaag

Wanneer men vandaag naar Afrika kijkt, is de realiteit van de imperialistische controle over Afrika en de onderontwikkelde landen niet veranderd. De laatste jaren is de strijd op het hele continent in een stroomversnelling geraakt. Enorme sociale bewegingen hebben Egypte, Tunesië en Ethiopië in beroering gebracht. Dit heeft zich nu uitgebreid naar fabrieken van Chinese bedrijven, waar de brutale arbeidsomstandigheden in 2019 al leidden tot vier maanden van wilde stakingen in textielfabrieken in Ethiopië.

Ook in Zuid-Afrika is een nieuwe golf van stakingen begonnen: in de eerste zes maanden van 2022 gingen 1,6 miljoen werkdagen verloren door stakingen. De twee grootste vakbondsfederaties organiseerden in oktober 2022 een landelijke staking tegen de stijgende kosten van levensonderhoud.

In een tijd waarin China en de VS strijden om de wereldheerschappij, zal het kapitalisme en het imperialisme, of het nu Chinese of Amerikaanse bedrijven zijn die Afrika betreden, de Afrikaanse werkende bevolking geen goed doen. De huidskleur van de onderdrukker wordt overtroffen door de wetten van het kapitalisme en het imperialisme en zijn onverzadigbare drang naar goedkope arbeidskrachten en grondstoffen. Voor grote imperialistische landen zijn de grondstoffen en arbeid van Afrikanen een kwestie van winst en verlies.

Rodney’s vasthoudendheid om zijn analyse te richten op uitbuiting is cruciaal voor activisten die vandaag zoeken naar een mondiale oplossing voor de schijnbaar onoplosbare problemen van ellende, onderdrukking, armoede en klimaatrampen. De kern van zijn analyse is dat als de imperialistische uitbuiting buiten de analyse wordt gehouden, er geen begrip kan zijn voor de problemen van onderontwikkeling in Afrika of andere continenten zoals Latijns-Amerika en Azië. Zijn kritiek op academici die beweren dat zij apolitiek zijn terwijl ze het “hele concept van imperialisme en neokolonialisme weglaten,” klinkt vandaag nog sterker dan toen.

Rodney merkt op: “Zolang buitenlanders land, mijnen, fabrieken, banken, verzekeringsmaatschappijen, transportmiddelen, kranten, handelsmiddelen … bezitten, zolang zal de rijkdom van Afrika naar buiten stromen in de handen van die elementen.

Met andere woorden: bij gebrek aan directe politieke controle zorgen buitenlandse investeringen ervoor dat de natuurlijke grondstoffen en de arbeid van Afrika een economische waarde produceren die voor het continent verloren gaat.”

Artikel door Jorein Versteege 

The Woman King gaat over de Agojie, een vrouwelijke elite eenheid binnen het leger van het Afrikaanse koninkrijk in 1829. Afrika was het centrum van de slavenhandel en zowel Dahomey als hun rivaal Oyo, verkochten hun krijgsgevangenen aan witte slavendrijvers. De Oyo willen doorgaan met de slavenhandel, terwijl de koning van Dahomey niet langer zijn mede Afrikanen wil verkopen. In de film volgen we een jonge tiener, die door haar vader wordt afgezet bij het koninklijke paleis omdat ze weigert te trouwen met een rijke handelaar.

Viola Davis speelt de rol van generaal Nanisca en Thuso Mbedu is de 19 jarige tiener die opgeleid wordt tot Agojie. Centraal in de film is de slavernij en de strijd van Dahomey tegen de Oyo. Natuurlijk blijft het een Amerikaanse film en is de aanwezigheid van Hollywood fantasie nog wel te zien. Toch is de film baanbrekend omdat het Afrikanen laat zien als onafhankelijke strijders. Het Koninkrijk Dahomey heeft ook echt bestaan tot 1904. Hierna was het een Franse kolonie tot 1958, toen de Republiek Dahomey (sinds 1975 Benin genoemd) werd hersteld.

Omdat de film het moest doen met vijftig miljoen dollar (een laag bedrag in Hollywood) heeft men maar beperkt gebruik gemaakt van computer effecten. Daarin tegen zijn er sets gebouwd in Afrikaanse stijl en lijken de kledingdracht authentiek. Gina Prince-Bythewood wist dat ze een risico liep, want de Amerikaanse filmwereld zit nog vol met personen die niet zitten te wachten op films waarin zwarte mensen (laat staan vrouwen) de gehele productie domineren.

The Woman King kreeg daarom ook te maken met veel racistische reacties. Dat is helaas wat veel zwarte acteurs, activisten en personen ervaren in hun dagelijks leven. We zien bijvoorbeeld hoe Sylvana Simons van BIJ1 overspoeld wordt met haatberichten. Ook de actiegroep: Kick Out Zwarte Piet, krijgt steeds te maken met racisme, haat en minachting. Het kapitalisme heeft dat racisme nodig om de werkende klasse te verdelen. Zonder de strijd van zwarte acteurs en regisseurs zouden films zoals Black Panther en The Woman King nooit gemaakt zijn.

Zwarte acteurs hebben moeten vechten om erkend en geaccepteerd te worden. Tot de jaren 80 zag je zwarte mensen nooit in hoofdrollen. Ook heerste het idee dat alleen zwarte komedie succes had. Een film met alleen maar zwarte acteurs was tien jaar geleden nog ondenkbaar. De film Black Panther liet zien dat ook zwarte superhelden een hit kunnen zijn.

The Woman King zet een belangrijke volgende stap. Afrikanen waren tot de komst van de Europese imperialisten niet minder ontwikkeld of dom.

Door Manus Lenihan (Socialist Party, ISA in Ierland)

Max Siollun is een Nigeriaanse historicus, gespecialiseerd in militaire geschiedenis. Hij verwijst naar Black Lives Matter in de inleiding van zijn boek ‘What Britain did to Nigeria’. Hoewel de toon van het boek hierna overwegend neutraal is, spreken de feiten van de Nigeriaanse geschiedenis voor zich. Deze feiten zijn een gesloten boek voor de meeste mensen in Europa en Noord-Amerika, en zelfs voor velen in Nigeria. Siollun merkt op dat er nog steeds straten en openbare gebouwen in Nigeria zijn vernoemd naar wrede koloniale onderdrukkers als Harold Douglas.

De Royal Niger Company

Rond 1800 stond Groot-Brittannië op het hoogtepunt van de industriële revolutie. Er was een enorme vraag naar palmolie, in de eerste plaats voor zeep om de basishygiëne in de smerige steden te verzekeren, en in de tweede plaats voor het smeren van de machines. Handel en contacten groeiden in de loop van de decennia naarmate Britse handelaars en ambtenaren zich ermee gingen bemoeien en hun gewicht in de schaal begonnen te leggen. In 1886 kreeg de Royal Niger Company van de Britse regering het mandaat om een groot deel van het huidige Nigeria te besturen en te exploiteren. Hoe zat het met de mensen die in dat gebied woonden? De compagnie sloot ‘verdragen’ met de plaatselijke bevolking door middel van geweld en fraude.

De macht van de Royal Niger Company was als een rechtse libertaire fantasie die werkelijkheid was geworden. Zij exploiteerden een uitgestrekt gebied en zetten hun strijdkrachten in wanneer iemand hun winsten in de weg stond. Volkeren zoals de Nembe, die jarenlang als handelaars in dit gebied hun brood hadden verdiend, werden plotseling tot ‘piraten’ en ‘smokkelaars’ verklaard, gearresteerd en doodgeschoten. George Taubman Goldie, in wezen de leider van de compagnie, vernietigde zijn eigen papieren en die van de compagnie, omdat ze een bewijs waren van een bewind van terreur en corruptie tegen het volk van Nigeria.

Het misbruik van de compagnie lokte opstanden van de lokale bevolking uit. Maar de compagnie zou op elke daad van opstand met tien of honderd keer meer geweld reageren. De opstand van de Nembe-bevolking bracht de compagnie in verlegenheid en was één van de factoren die ertoe leidden dat de Britse regering in 1900 haar handvest introk (met een zeer royale schadevergoeding).

De Royal Niger Company bleef zich echter verrijken. Vandaag bestaat zij nog steeds in de vorm van Unilever, één van de machtigste en rijkste ondernemingen ter wereld. Haar merken, waaronder Hellman’s, Lynx, Magnum, Knorr en Lipton, behoren tot de grootste ter wereld. Die lijst omvat ook schoonmaakproducten die ons eraan herinneren dat de geschiedenis van dit bedrijf teruggaat tot de palmoliehandel in de 19e eeuw: Dove, Persil en Sunlight zeep.

Brits bestuur

In kolonies zoals Zuid-Afrika en in Australië heerste Groot-Brittannië via enorme aantallen kolonisten die de inheemse bevolking als minder dan menselijk behandelden. Maar het klimaat in Nigeria was ruw voor Europeanen – op een bepaald moment stierf 10% van de Britten in Nigeria elk jaar aan tropische ziekten. Dus regeerde Groot-Brittannië Nigeria via een systeem van indirecte heerschappij. In het noorden van het land regeerde Groot-Brittannië via een reeds bestaand feodaal systeem van emirs (koningen). Maar in het zuiden bestonden diepgewortelde democratische tradities. De Britten legden ‘stamhoofden’ op aan mensen die nooit eerder een gecentraliseerde heerser hadden gekend.

Achter de façade van deze emirs en stamhoofden regeerde een klein kader van Britse ambtenaren Nigeria. Een Nigeriaanse soldaat ontving een vijfhonderdste van het loon van de Britse officieren die het bevel voerden en was verplicht te groeten naar elke blanke die hij tegenkwam. Hij werd gedwongen blootsvoets te marcheren en kreeg zweepslagen als hij de regels overtrad. De Britten leefden in luxe, met Nigerianen die in al hun behoeften voorzagen. Zij woonden in aparte woningen, beweerden dat de ‘inboorlingen’ ziektes hadden, maar desondanks hadden ze zelf voortdurend affaires met Nigeriaanse vrouwen en misbruikten, in talrijke gedocumenteerde gevallen, kinderen seksueel.

In 1914 werden deze twee regio’s – het islamitische, feodale noorden en het polytheïstische, op clans gebaseerde zuiden – op brutale wijze samengevoegd tot één enkele kolonie. De Britse ambtenaren waren zich er terdege van bewust dat het noorden en het zuiden “even ver van elkaar verwijderd waren wat betreft wetten, bestuur, gewoonten en algemene ideeën over het leven, zowel in deze wereld als in de volgende, als Engeland van China.” Zij wisten heel goed dat er binnen deze brede regio een enorme culturele en politieke diversiteit bestond. Maar ze stelden de kolonie samen uit ongelijksoortige elementen, alleen om een nette boekhouding te kunnen voeren.

De klopjacht op de voortvluchtige Bibi Kala is een voorbeeld van hoe het imperialisme werkte. De Britse strijdkrachten brandden talrijke dorpen plat waarvan zij beschuldigden dat zij Bibi Kala verborgen hielden. Toen zij één dorp binnengingen, had een plaatselijke man het lef hen te vragen wat zij daar deden. Hij werd onmiddellijk met een pistool geslagen en kreeg vervolgens “24 zweepslagen omdat hij het waagde de blanke man aan te spreken.” Uiteindelijk werd Bibi Kala gevonden, verborgen in een kano – niet in één van de dorpen – en opgehangen.

De Britse overheersing betekende dwangarbeid. De Nigerianen moesten lange afstanden afleggen om onbetaald te werken, voor hun eigen voedsel zorgen en soms ziek worden of sterven door de barre omstandigheden. Als mensen weigerden, werden hun dorpen in brand gestoken. De wegen en bruggen die door deze dwangarbeid werden gebouwd hadden slechts twee doelen: soldaten naar binnen brengen en middelen naar buiten halen. De Britse heersende klasse had het lef te beweren dat zij tegen de slavernij vocht en zo vriendelijk was wegen en bruggen te bouwen voor de inboorlingen.

Verzet

Het krachtigste hoofdstuk van het boek gaat over het Nigeriaanse verzet tegen de Britse overheersing. In het noorden verpletterden Britse troepen een religieuze opstand met zo’n wreedheid dat een hele stad voor altijd van de kaart werd geveegd. Er was een gemeenschap van grotbewoners die zich jarenlang verzette tegen Britse aanvallen. In het zuiden was er de Aro-oorlog (1901-2, maar met een lange tussenperiode) en de guerrillastrijd van het geheime genootschap dat bekend stond als Ekumeku. Veteranen van de Eerste Wereldoorlog speelden een sleutelrol in de grote belastingopstand van Yorubaland in 1918. De Vrouwenoorlog, een vreedzame massabeweging van ontzagwekkende omvang, barstte uit in 1929. Van 1945 tot 1949 veranderde de Ladies’ Club van Abeokuta, die was opgericht om Britse etiquette te onderwijzen, in de Women’s Union, een massa-organisatie die het imperialisme uitdaagde met sit-in-protesten (Siollun legt uit dat het concept van een sit-in-protest zijn oorsprong vindt in Nigeria).

De balans van de repressie tegen deze bewegingen is onverbiddelijk. In 1906 werd de Mahdistische opstand met vreselijk bloedvergieten neergeslagen; de stad Satiru werd van de kaart geveegd. In 1929 schoten Britse officieren, opgezweept tot racistische razernij, ongewapende vrouwen neer.

De jaren van deze gevechten – 1906, 1918, 1929, 1945 – vielen alle samen met wereldwijde golven van revolutie, stakingen en protesten. Siollun gaat hier niet op in, en met het weinige dat ik weet van de Nigeriaanse geschiedenis kan ik niet zeggen waarom de strijd op deze manier samenviel. Maar het is opmerkelijk en kan wijzen op een internationaal bewustzijn van de Nigeriaanse massa’s.

Ik had baat bij het lezen van ‘What Britain did to Nigeria’ kort nadat ik Walter Rodney’s boek ‘How Europe Underdeveloped Africa’ uit 1972 had gelezen, dat een marxistische analyse geeft van het imperialisme in Afrika. Een tekortkoming van Siolluns boek is dat het zich niet genoeg richt op de economie, of analytisch of polemisch wordt op de manier waarop Rodney dat doet.

‘What Britain did to Nigeria’ verdient het om een breed publiek te bereiken en zal hopelijk de ogen van miljoenen lezers openen voor de realiteit van de Britse imperialistische overheersing in Nigeria.

Sluit je aan bij ISA, vecht voor een socialistische wereld!

Analyse door Serge Jordan, Committee for a Workers’ International (de internationale organisatie waarvan Socialistisch Alternatief de Nederlandse afdeling is)

Op maandag 3 juni, voor zonsopgang, hebben het militaire regime en zijn misdadigers een aanval ingezet op de sit-in, die sinds 6 april buiten het militaire hoofdkwartier in de Soedanese hoofdstad Khartoem plaatsvond en die het middelpunt vormde van de voortdurende opstand die de dictatoriale president Omar al-Bashir ten val bracht.

Deze contrarevolutionaire actie werd uitgevoerd door veiligheidstroepen en een reeks reactionaire milities, in het bijzonder de zogenaamde ‘Rapid Support Forces’ (RSF). Deze gewelddadige paramilitaire troepen werden in 2013 officieel opgericht om de praetoriaanse garde van al-Bashir te worden. Het zijn nakomelingen van de inheemse Janjaweed-militie, die een beruchte reputatie heeft opgebouwd met massamoorden, verkrachtingen, plunderingen en talloze andere wreedheden tijdens de oorlog in Darfoer, meer dan tien jaar geleden.

De RSF-milities voerden deze methoden rechtstreeks in het hart van de hoofdstad in en gingen op een moorddadige plundertocht door de stad. Ze staken de tenten bij de sit-in in brand, verkrachtten vrouwen, scheerden de hoofden van demonstranten, geselden ze met zwepen, ze volgden ongewapende burgers op straat om ze af te ranselen en te beroven, ze schoten met scherp op ziekenhuizen, ze plunderden winkels, … Er was soortgelijk geweld, maar dan op kleinere schaal, in Port Sudan, Sinar, Atbara en vele andere plaatsen. Videobeelden op sociale media getuigen van aanhoudend geweld door de RSF-milities in Khartoem en andere steden.

Het Soedanese artsencomité schat het voorlopige dodental op meer dan honderd, bovenop de vele honderden gewonden. Waarschijnlijk is het werkelijke aantal doden door het bloedige optreden van maandag veel hoger. Een geloofwaardige bron met connecties met het veiligheidsapparaat meldde aan een Soedanese journalist dat “sommigen werden doodgeslagen en in de Nijl gegooid, sommigen meerdere malen werden neergeschoten en in de Nijl gegooid en anderen werden machetes in stukken gehakt en in de Nijl gegooid. Het was een bloedbad.” Sinds maandag zijn er ongeveer 40 lijken uit de rivier gehaald.

Angst voor revolutie

Door middel van deze barbaarse repressie heeft de militaire junta, die zich na de val van al-Bashir de macht heeft toegeëigend, getracht terreur onder de massa’s te zaaien en een zware slag toe te brengen aan de revolutionaire strijd die het land sinds december 2018 schokt. Het gebruik van verkrachting is er bijvoorbeeld op gericht de geest van verzet van de vele Soedanese vrouwen te breken nadat ze steevast vooraan stonden in revolutionaire mobilisaties en een sleutelrol hebben speelden bij het trotseren van de vernederingen door het oude regime.

Voor de repressie van maandag bezochten het hoofd van de zogenaamde ‘Transitional Military Council’ (TMC), generaal Abdel Fattah al-Burhan, en zijn plaatsvervangend generaal Mohamed Hamdan Dagalo, leider van de RSF, Caïro, Riyadh en Abu Dhabi. Vermoedelijk om groen licht, hulp en advies te krijgen van al-Sisi, de slachter van de Egyptische revolutie, en van de reactionaire vorsten in de Golf, de belangrijkste regionale steunpilaren van het TMC, voor de moorddadige aanval van maandag. Allemaal dromen ze van het herstel van een meedogenloze dictatuur in Khartoem die de Soedanese revolutie bloedig kan stoppen en meteen de revolutionaire verleidingen in hun eigen achtertuin kan tegengaan. Bovendien willen ze dat het Soedanese regime kanonnenvoer blijft leveren voor hun oorlog in Jemen.

De timing van deze dramatische gebeurtenissen is inderdaad niet toevallig. De inspirerende revolutionaire strijd van de Soedanese massa’s bereikte vorige week een nieuwe dimensie met een stevige tweedaagse algemene staking die het land volledig tot stilstand bracht. Het succes van die staking, die de enorme potentiële macht van de arbeidersklasse liet zien, maakte de generaals en de bezittende klassen in de regio duidelijk bang. De revolutie heeft onder andere een nieuwe impuls gegeven aan onafhankelijke activiteiten van de arbeidersklasse, met de wederopbouw van onafhankelijke vakbonden die ooit door het regime van al-Bashir werden vernietigd. Werkenden begonnen te tonen dat ze een ernstige sociale kracht zijn om rekening mee te houden en dat ze het fundament waarop de politieke en economische macht van de junta is gebouwd, kunnen bedreigen.

Helaas was er een gebrek aan vastberaden leiderschap over wat moest volgen na de twee dagen van algemene staking, die de macht van de generaals deed wankelen. Onmiddellijk na het einde van de algemene staking gingen de militaire heersers over tot een tegenoffensief om de meest dynamische en iconische uitdrukking van de revolutie aan te vallen. De TMC-leiders verklaarden dat de sit-in een bedreiging was voor “de veiligheid van het land” en bijgevolg moest stoppen. De pro-regeringsmedia gingen draaiden overuren om de vreedzame sit-in af te beelden als een nest losbandige drugssmokkelaars en kleine bandieten. Dit was een poging om de repressie ervan en het komende bloedbad te rechtvaardigen.

De overblijfselen van het oude regime en hun internationale geldschieters hebben hun activiteiten zorgvuldig gepland. De kantoren van Al Jazeera in Khartoem werden op 31 mei gesloten en de journalisten van Al Jazeera mochten geen verslag uitbrengen uit Soedan. Om verdere berichtgeving te beperken, werd het internet op maandag in het hele land gesloten – en sindsdien is het niet meer hersteld. Regelmatige legereenheden werden naar hun kazerne gestuurd en velen van hen werden van hun wapens ontdaan, zodat ze het vuile werk van de huurlingen van de RSF niet konden hinderen. Later werden er scènes gemeld van soldaten die hulpeloos snikten terwijl het bloedbad zich aan het ontvouwen was.

Dit staat in tegenstelling tot de krokodillentranen van de westerse regeringen, tranen die hun onthutsende hypocrisie niet kunnen goedmaken. De EU heeft in de loop der jaren miljoenen in de RSF gepompt om de migratie van Soedan naar Europa te beteugelen. Het Witte Huis en veel Europese regeringen hebben het Saoedische regime gesteund en voorzien van de wapens die gebruikt werden om demonstranten en andere onschuldige burgers in de straten van Soedan neer te schieten.

Geen onderhandelingen meer met bloeddorstige generaals…

We moeten alle politieke lessen trekken uit wat gebeurd is om ervoor te zorgen dat het bloed van de martelaren van 3 juni en de daaropvolgende dagen niet tevergeefs is gevloeid. Voor dit bloedbad hebben het CWI en zijn aanhangers in Soedan reeds consistent gepleit tegen de illusie van een compromis met de generaals van het oude regime, die de macht met geweld grepen om de revolutionaire golf te stoppen.

Een verklaring van Socialistische Alternatief Soedan op 23 mei legde uit: “Waarom zou een revolutie die met bloed, zweet en tranen een einde maakte aan het bewind van Al Bashir, uiteindelijk onderhandelen over een machtsdeling met een deel van het onderdrukkende apparaat dat zijn heerschappij zo lang heeft beschermd en ervan geprofiteerd? De militaire machthebbers zijn op geen enkele manier van plan om de macht af te staan. Ze zullen het toneel niet verlaten, tenzij ze daartoe gedwongen worden door de kracht van de massale revolutionaire actie – de enige taal die ze begrijpen.”

Begin april was de eerste reactie van de demonstranten op de aankondiging van de oprichting van het TMC de slogan: “De revolutie is net begonnen.” Daaruit bleek dat veel mensen niet bereid waren om in de valkuil van de daders van de militaire staatsgreep te lopen. Helaas was dit niet zozeer het geval voor de leiders die namens hen het woord voerden, georganiseerd in de Forces for the Declaration of Freedom and Change (FDFC), die ermee instemden te onderhandelen met de generaals van Al Bashir.

De FDFC is een brede alliantie van de oppositie. In die alliantie speelt de Soedanese Beroepsvereniging (SPA, een netwerk van beroepsverenigingen dat een grote autoriteit heeft onder arbeiders en activisten voor zijn organiserende rol in de beweging) een grote rol. Maar er zitten ook rechtse oppositiepartijen in, partijen die ingebed zijn in de burgerlijke Soedanese elite, zoals de Nationale Umma-partij en de Soedanese Congrespartij.

Deze laatste partijen hebben een lange erfenis van toegevingen aan het regime van Al-Bashir; ze hadden nooit vertrouwen in de massabeweging, maar wilden er wel gebruik van maken om toegang te krijgen tot een lucratieve carrière in een toekomstige kapitalistische regering. De leiders van de Umma-partij hebben de oproep tot de algemene staking van vorige week openlijk afgewezen. Nu steunen ze het recentste politieke manoeuvre van TMC: de aankondiging van verkiezingen binnen negen maanden. Verkiezingen onder de huidige omstandigheden, met de militaire en veiligheidskliek die alles onder controle houdt, zouden uiteraard niet meer zijn dan een autoritaire maskerade.

Door pragmatisch te proberen de eenheid van de oppositie onder leiding van de FDFC te waarborgen, hebben de leiders van de SPA zich ten onrechte verbonden aan een doodlopende strategie. Ze hebben geprobeerd de eisen van de revolutionaire beweging te verzoenen met de cynische ambities van de contrarevolutionaire militaire leiders. Alle aanhangers van de SPA moeten eisen dat de SPA nu de banden verbreekt met al die pro-kapitalistische krachten en leiders die op de kap van de revolutionaire beweging een akkoord willen sluiten met de militaire slachters.

De FDFC-onderhandelaars dachten dat ze de corrupte en wrede junta konden sussen en hen ervan overtuigen om een “redelijker” standpunt in te nemen door de macht te delen in een hybride soevereine instantie, bestaande uit militaire en civiele vertegenwoordigers. Verscheidene weken werden verspild in vruchteloze onderhandelingen met de TMC. Deze onderhandelingen zorgen voor verwarring in de beweging werpen en waren verontrustend voor vele activisten. Zoals veel demonstranten zich duidelijk bewust waren, zaten de generaals niet aan de onderhandelingstafel om hun macht ruimhartig op te geven, maar om tijd te winnen, de oppositie voor de gek te houden met vage beloften en te wachten op de juiste gelegenheid om hun toevlucht te nemen tot geweld tegen de massa’s op de straat.

Woensdag hield Generaal Burhan een televisietoespraak waarin hij zei dat de TMC bereid was om de onderhandelingen te hervatten. Deze oproep werd gedaan toen zijn handlangers op straat schoten, sloegen en moorden, en uren voordat de veiligheidstroepen een prominente politicus van de oppositie, Yasir Arman, leider van de Soedanese Volksbevrijdingsbeweging Noord (SPLMN), arresteerden. De woordvoerders van de FDFC hebben terecht verklaard dat ze alle politieke contacten met de Militaire Raad zouden stopzetten en de onderhandelingen zouden opschorten omdat ze van mening zijn dat “de junta niet langer in aanmerking komt om met het Soedanese volk te onderhandelen.” Maar dat was het nooit eerder! Vanaf het prille begin was de TMC niets anders dan het zenuwcentrum van de contrarevolutie, bestaande uit beruchte corrupte oorlogsmisdadigers en oude regeringsaanhangers, die een revolutie probeerden te kapen die een directe bedreiging vormde voor hun wrede heerschappij en hun uitbuitingssysteem. Vanuit hun standpunt was het aftreden van Al-Bashir en andere topfunctionarissen slechts een middel om de essentiële fundamenten van de oude staatsmachine te behouden en hun eigen posities te beschermen, posities waaruit zij belangrijke privileges en economische rijkdom putten.

Heldhaftig verzet

Ondanks de omvang van het geweld van het regime, toonden de demonstranten die maandag verjaagd werden van hun actie voor het ministerie van Defensie een enorme heldhaftigheid. Ze bleven demonstreren en wierpen barricades op in de straten van Khartoem en de naburige stad Omdurman. In wijken in de hele hoofdstad stroomden mensen de straten op om te protesteren tegen de acties van de junta. Ze barricadeerden de straten met bakstenen, verbranden banden en blokkeerden bruggen. Op dinsdag verschenen er video’s op sociale media met beelden van bewoners die de Eid al-Fitr gebeden achter hun barricades uitvoerden.

Volgens een CWI-aanhanger die in Khartoem woont, hebben de demonstranten vanaf woensdag 5 juni de meeste wegen in de stad gebarricadeerd, hoewel sommige barricaden sindsdien met geweld zijn verwijderd. Boze jongeren verzetten zich regelmatig in hevige straatgevechten tegen RSF-patrouilles die rondzwerven en mensen terroriseren. Er weerklinken nog steeds geweerschoten en er vinden nog meer moorden plaats. Op dinsdagavond probeerden de veiligheidstroepen de sit-in van Port Sudan voor de 101ste infanteriedivisie uit elkaar te kloppen, maar dat lukte niet. Ondertussen gingen arbeiders van Port Sudan in staking en werd de burgerlijke ongehoorzaamheid doorgezet. De demonstranten sloten de meeste hoofdwegen en een aantal buurten af met wegversperringen en bandenvuur.

Op dinsdag, woensdag en donderdag waren er kwade marsen, massale demonstraties en wegblokkades in verschillende delen van het land toen het nieuws van het bloedbad in Khartoem bekend raakte. Woensdag waren er massale demonstraties in Zalingei in Centraal Darfoer, El Geneina in West-Darfoer en Nyala in Zuid-Darfoer. Demonstranten trotseerden traangas en er werd met scherp geschoten. Ze riepen slogans voor de val van de militaire junta.

Delen van de arbeidersklasse hebben uit protest tegen de acties van de militaire junta het werk neergelegd. Het gaat onder meer om de arbeiders van de olievelden in West-Kordofan. Afgelopen maandag waren de interne en externe vluchten op de internationale luchthaven van Khartoem gestopt, terwijl de Soedanese pilotenvereniging aankondigde unaniem voorstander was van burgerlijke ongehoorzaamheid zou en alle vluchten zou stoppen. Milities van het regime dwongen de werkenden onder bedreiging van hun leven om terug aan de slag te gaan. Luchthavenpersoneel werd thuis bezocht om onder bedreiging met geweren aan de slag te gaan. Een man die dit weigerde, werd voor de ogen van zijn familie doodgeschoten.

De dreiging van een dergelijke brute contrarevolutie moet worden beantwoord met massale, georganiseerde collectieve actie en zelfverdediging door de revolutionaire massa. Terwijl milities terreur, verkrachting en slachting verspreiden, is de organisatie van de fysieke verdediging van de revolutie een kwestie van leven of dood geworden. In alle werkplekken, gemeenschappen en buurten moeten verdedingscomités worden opgericht en deze moeten met elkaar in verbinding staan om hun acties te coördineren en elk wapen dat ze kunnen vinden, inclusief geïmproviseerde wapens, te centraliseren.

De klassenverschillen binnen de strijdkrachten en de revolutionaire sympathieën die nog steeds bij veel gewone soldaten bestaan, moeten ook onverwijld worden benut. De dreigende muiterij in de lagere rangen van het leger was een van de belangrijkste redenen voor de haast van de junta om zich te ontdoen van Omar Al Bashir. De SPA en de revolutionaire comités zouden publieke oproepen moeten doen aan de soldaten en jonge officieren om alle bevelen van de militaire raad te weigeren, om in opstand te komen tegen hun commandanten, om hun eigen comités democratisch te kiezen en zich aan te sluiten bij het revolutionaire volk om hen te helpen bij de jacht op en de ontwapening van alle milities, en om alle moordenaars, verkrachters en martelaars te arresteren en te berechten.

De oproepen van de SPA tot “volledige burgerlijke ongehoorzaamheid; de sluiting van alle hoofdstraten, bruggen en havens; en een open politieke staking op alle werkplaatsen in de publieke en private sector” gaan in de goede richting. Terwijl deze oproep tot “alomvattende staking” op zondag van start moet gaan, is er al sprake van een ontwikkeling ervan – hoewel het met de Eid-feestdagen moeilijk is om de omvang ervan in te schatten. In ieder geval hebben de massa’s niet de luxe om te wachten. Onmiddellijk en doortastend optreden is nodig om de huidige aanval van de contrarevolutie te verslaan. Barricades op straat, stakingsacties met verdedigingscomités op de werkvloer, bezettingen van strategische locaties en infrastructuur, zijn de manier om het huidige offensief van de reactionaire junta, haar milities en veiligheidstroepen te verlammen en een vastberaden revolutionair tegenoffensief te beginnen.

Weg met de TMC – Macht aan de arbeiders en het revolutionaire volk!

In de loop van de revolutionaire strijd kreeg een verreikend proces van organisatie van onderuit vorm in de wijken en op de werkplekken, in lokale gebieden en bij de sit-in protesten. In feite is dit het ontwikkelen van een situatie van “dubbele macht”: het uitdagen van de oude staatsmachine van de generaals en de overblijfselen van het oude regime, door de groei van de embryo’s van een nieuwe samenleving in de vorm van lokale revolutionaire comités. Met deze lokale comités als basis kan een nieuwe revolutionaire staatsmacht worden gebouwd, die de militaire kliek en zijn verschillende aanhangsels kan uitdagen. Buurt-, stakings- en werkplaatscomités kunnen, indien veralgemeend, vertegenwoordigers kiezen in lokale, regionale en nationale raden en in naam van de revolutie strijden voor politieke macht.

Om de breedst mogelijke steun en energie te mobiliseren voor deze strijd, moet niet alleen opgekomen worden voor echte democratie in Soedan, maar zijn ook antwoorden nodig op de dringende sociale en economische kwesties die de massa’s dagelijks voelen: de strijd voor brood, banen, fatsoenlijke lonen, huisvesting, land, toegang tot onderwijs en gezondheidszorg, vervoer en sociale voorzieningen. Als een dergelijk programma consequent wordt beargumenteerd, kan het bijdragen aan verdeeldheid onder de meest onderdrukte en vervreemde jongeren die door de regeringsmilities worden opgepikt en nu bewapend worden om de beweging te onderdrukken.

Uiteindelijk kunnen deze eisen alleen worden ingewilligd als de belangrijkste sectoren van de economie uit handen worden genomen van de corrupte militaire elite en van de binnen- en buitenlandse kapitalistische klasse, die ze voor hun eigen verrijking gebruiken. Zoals The Economist op 27 april opmerkte: “De junta heeft veel te verliezen. Naar schatting 65%-70% van de overheidsuitgaven gaat naar veiligheid, vergeleken met slechts 5% voor volksgezondheid en onderwijs. Families die verbonden zijn met de militaire en veiligheidsdiensten leiden de bedrijven die de Soedanese economie domineren.” Deze bedrijven moeten onder publiek eigendom worden gebracht, democratisch gepland en beheerd worden door de arbeiders en de revolutionaire massa’s.

Een regering van werkende mensen en arme boeren, die een socialistisch beleid voert, zou een einde maken aan de plundering van de economie en de zee van ellende die dit met zich meebrengt, en de contrarevolutie zowel politiek als militair ontwapenen. Een dergelijke regering, die de arbeiders, de arme en onderdrukte bevolking van Afrika en het Midden-Oosten oproept om zich aan te sluiten bij de strijd tegen het kapitalisme en de dictatuur, zou een enorme bron van inspiratie zijn voor de miljoenen mensen die wereldwijd de strijd tussen revolutie en contrarevolutie in Soedan met bezorgdheid volgen.

De toekomst van de Soedanese revolutie is echter zeer onzeker. Het politieke vacuüm dat is ontstaan door de afwezigheid van een massapartij, die de arbeiders en het revolutionaire volk zou kunnen verenigen achter een duidelijk programma en een beslissende weg voorwaarts zou kunnen tonen, weegt zwaar op de beweging. Verslagen over spanningen en botsingen tussen de Soedanese strijdkrachten en de RSF geven aan dat de situatie zeer rommelig kan worden, waarbij elementen van een burgeroorlog vorm kunnen krijgen of zelfs de mogelijkheid van een ‘staatsgreep binnen de staatsgreep’, of van ernstiger botsingen tussen verschillende gewapende groeperingen en milities die strijden om controle. De revolutionaire beweging heeft haar laatste woorden echter nog niet uitgesproken en het is de plicht van alle socialisten, vakbondsleden en linkse activisten over de hele wereld om deze strijd op alle mogelijke manieren te ondersteunen om haar tot een succesvol einde te brengen.

Onze eisen

• Onmiddellijke mobilisatie ter verdediging van de Soedanese revolutie – voor een algemene staking van het hele land tegen de Raad van de staatsgreep.
• Voor massale en democratisch georganiseerde zelfverdediging van de revolutie. Bouwen aan stakers- en verdedigingscomités op alle werkplekken, in de straten en de wijken. Ontbinding en ontwapening van de Rapid Support Forces en alle milities van het regime.
• Verdedig alle democratische rechten, voor de vrijlating van alle politieke gevangenen en mensen die de laatste dagen zijn gearresteerd.
• Breng het militaire regime neer en arresteer de leiders van het TMC. Voor een regering van werkenden en armen gebaseerd op volkscomités.
• Voor het recht van het Soedanese volk om zijn eigen toekomst te bepalen – nee tegen de bemoeienis en inmenging van internationale en regionale machten in Soedan.
• Schrap de middelen voor leger en veiligheidsdiensten – voor een programma van massale overheidsinvesteringen in infrastructuur, gezondheid, werkgelegenheid en onderwijs.
• Nationalisatie onder controle van de werkenden van alle bedrijven en activa die toebehoren aan de handlangers van het oude regime, militaire en veiligheidsbeambten.
• Internationale solidariteit van werkenden met de Soedanese revolutie – geen vertrouwen in de Afrikaanse Unie, de Europese Unie en andere imperialistische organen en regeringen.
• Weg met kapitalisme, uitbuiting en oorlog. Onmiddellijke terugtrekking van alle Soedanese troepen uit Jemen.
• Voor een vrij, democratisch en socialistisch Soedan, dat het zelfbeschikkingsrecht van alle onderdrukte nationaliteiten en etnische groepen erkent.

Vier maanden massastrijd op straat met een eindeloze stroom van demonstraties, stakingen, bezettingen en zitacties hebben uiteindelijk geleid tot de val van dictator Omar al-Bashir. Sindsdien houden de massale zitacties voor het hoofdkwartier van het leger in Khartoum en kleinere bezettingen voor de hoofdkwartieren van het leger in andere deelstaten aan. Het toont de aanhoudende strijd tussen de levendige krachten van de Soedanese revolutie en de ‘Militaire Overgangsraad’ die de politieke macht heeft gekaapt voor de oude garde en de heersende klassen.

Analyse door een CWI-lid in Soedan

Veranderingen in de vakbonden

De revolutie heeft een aantal verworvenheden afgedwongen. De belangrijkste daarvan is de vorming, doorheen strijd, van een verenigde vakbondsorganisatie die verschillende beroepsgroepen en werknemers uit de publieke sector bij elkaar heeft gebracht.

Dit omvat bijvoorbeeld de Democratische Advocatenbond, die juridische steun geeft aan revolutionairen en voor alle noodrechtbanken pleitte tegen het opbreken van de demonstraties. Nu komt deze bond op voor officiële erkenning. Er is ook het Centrale Soedanese Dokterscomité, dat aanwezig was bij alle protestacties en zorgt voor medische zorgen bij zitacties. Het is dit comité dat de afgelopen maanden de statistieken over het aantal doden bijhield. Andere sectoren die zichzelf organiseerden in gelijkaardige vakbonden die onafhankelijk staan van de officiële bonden kwamen samen in de Soedanese Beroepsvereniging (Sudanese Professionals Association, SPA). Dat is de belangrijkste vakbondskoepel die acties organiseerde en de ‘Verklaring van Vrijheid en Verandering’ lanceerde.

De leiders van de SPA hebben een belangrijke rol gespeeld in het organiseren van de demonstraties, maar ze hebben nog geen duidelijk beeld van wat er in de plaats van het huidige regime moet komen. Deze leiders schipperen tussen de druk van de straat, waar er algemeen verzet is tegen de TMC (Transitional Military Council), en hun eigen illusies over een zachte landing van het oude dictatoriale regime waarbij de generaals een compromis sluiten.

Daarnaast zijn er voorbeelden van groepen die ervoor strijden dat de officiële vakbonden aan de invloed van het vorige regime onttrokken worden. Dit is het geval binnen bedrijven en op werkplekken. Zo gingen overblijfselen van de vakbond van het suikerbedrijf Kanana – het grootste suikerbedrijf van het land uit de provincie Witte Nijl – over tot een staking en zitactie voor het lokale militaire garnizoen. Honderden arbeiders eisten maatregelen tegen corruptie en tegen de onrechtvaardige behandeling waar ze zelf onder gebukt gaan. Op een algemene vergadering van de vakbond werden elementen van de officiële vakbond die met de belangen van het systeem verbonden waren weggejaagd. De vakbond werd op meer democratische wijze geherstructureerd. De corrupte personeelsverantwoordelijke van het bedrijf, die enkele jaren geleden verantwoordelijk was voor het ontslag van bijna 2.000 werkenden, werd eveneens verjaagd.

In verschillende andere sectoren waren er acties, zoals de tijdelijke werkenden van de haven Port Sudan, de olie-arbeiders in West Kordofan, de laboranten in de deelstaat Rode Zee, … Deze acties eisen niet alleen radicale veranderingen in de arbeidsomstandigheden, ze brengen vaak ook grieven over het repressieve beleid van het oude regime en eisen bijvoorbeeld de herintegratie van werkenden die afgedankt werden omdat ze het regime niet steunden of het afzetten van vakbondsvertegenwoordigers die met de dictatuur samenwerkten.

Wijkcomités

Op 11 mei hield een wijkcomité in een van de districten van Khartoum een ‘seminarie’ over de huidige politieke situatie in het land. Zo’n evenement was voorheen onmogelijk. De bijeenkomst ademende een revolutionair gevoel uit. Het succes van de zitacties is een resultaat van aanhoudend werk door de vele comités aan de basis in heel wat steden en dorpen.

Een verklaring van de SPA enkele weken terug suggereerde om de naam van deze comités aan te passen van ‘Verzetscomités’ naar ‘Comités van verzet en verandering’, wat betekent dat de comités niet enkel het verzet tegen het vorige regime zouden voeren maar ook de verandering op zich nemen, met name de bouw van een nieuwe staat met democratische fundamenten. Dit houdt niet bij de definitie op zich op, er zijn voorbeelden van comités die nu al het lokale beheer in handen nemen.

Het is belangrijk dat deze comités niet louter gebruikt worden als aanhangsel bij een politieke regeling die aan de top gemaakt wordt door de leiders van de SPA. De comités moeten de basis zijn voor de massa’s om zich te organiseren en de samenleving van onderuit te veranderen, waarbij ze hun eigen revolutionaire wil opleggen. Om ervoor te zorgen dat deze comités hun rol echt kunnen spelen, verdedigt Socialistisch Alternatief in Soedan de noodzaak van stelselmatige verkiezing van afgevaardigden die permanent afzetbaar zijn, het uitbreiden van het netwerk van comités in de werkplaatsen, de overheidsadministratie, de grote landbouwbedrijven, … Er is coördinatie op alle niveaus nodig waarmee de basis gelegd wordt voor een onafhankelijke revolutionaire regering die bestaat uit vertegenwoordigers van de werkenden en arme massa’s. Daarmee kan voor eens en voor altijd een einde gemaakt worden aan het huidige regime.

Islamiseringsbeleid in diskrediet

Het regime van Bashir maakte gebruik van een religieus discours. Er werd ingespeeld op de emoties van de overwegend moslimbevolking vanuit persoonlijke en partijdige belangen. Dit had niets te maken met het geloof van mensen. Een aantal religieuze leiders kreeg de taak om het straatprotest te kalmeren. Binnen de gemeenschap werden die leiders steeds uitgedaagd en in het defensief gedwongen. Alle pogingen van ouderen om religieuze gevoelens op te wekken, werden gedwarsboomd. Heel wat religieuze leiders werden uit de moskeeën verjaagd omwille van hun steun aan het regime of hun pogingen om de revolutionaire beweging te demoniseren. Na de revolutie werden het vorige regime, de topfiguren en de symbolen ervan herhaadelijk het doelwit van acties op markten en openbare plaatsen.

Sinds de machtsovername in 1989 voerde het regime een beleid van zogenaamde ‘stabilisering’ waarbij publieke instellingen gebruikt werden voor de belangen van het regime en waarbij wie tot de islamitische beweging behoorde werd voorgetrokken. Alle overheidspersoneel dat geen deel van de islamitische beweging was, verdween uit de openbare diensten of ging op pensioen. Zo werden alle publieke instellingen gezuiverd en onder controle van het regime geplaatst.

Nu zijn er echter steeds meer stemmen om al wie met het vorige regime samenwerkte uit de instellingen en overheidsbedrijven weg te halen. Er wordt begrepen dat ze hun posities kunnen gebruiken om de contrarevolutie te steunen en chaos in het land te organiseren.

Soedanese elite predikt verzoening

Sinds de onafhankelijkheid waren er in Soedan verschillende revolutionaire opstanden die niet verder ontwikkelden. De kapitalistische heersende elites hebben met het leger samengewerkt om elke democratische en sociale verandering de kop in te drukken en om hun winsten en belangen centraal te stellen. Dit ging ten koste van de noden van de werkenden en armen. Hetzelfde zien we nu met de pogingen van de Militaire Raad om de macht in handen te houden, maar ook met de opstelling van de leiders van de oppositie van de ‘Krachten voor Vrijheid en Verandering.’ Die willen toegevingen doen en een akkoord aan de top sluiten om de revolutionaire strijd van onderaf te stoppen.

Sinds de eerste staatsgreep op 11 april is de kwestie van machtsoverdracht aan een burgerregering niet opgelost. Dit komt omwille van de beperkingen van politiek programma en strategie, en het gebrek aan vertrouwen in de straatbeweging. Hierdoor gaan de ‘Krachten voor Vrijheid en Verandering’ steeds over tot toegevingen en getreuzel. Dit leidde reeds tot meningsverschillen binnen de gelederen van deze alliantie.

Terwijl de militaire raad probeert tijd te winnen om zijn greep op de macht te behouden en een aantal manoeuvres uitvoert (zoals onderhandelen met de partijen en andere politieke krachten die deel uitmaakten van de vorige regering tot aan de val van het regime, de “regering van verzoening”), blijven de ‘Krachten voor Vrijheid en Verandering’ onderhandelen met de militaire raad om tot een akkoord over machtsdeling te komen. Dit zorgt voor verwarring in de beweging en het geeft het oude regime en zijn kaders tijd om zich te herorganiseren in de strijd tegen de beweging op straat. Op 14 mei kondigden de militaire toplui een akkoord met de oppositie aan. Er zou een overgangsperiode van drie jaar komen die moet eindigen met een burgerregering. Ondertussen schoten de krachten van diegenen waarmee de SPA-leiders onderhandelden met scherp op demonstranten waarbij meer dan 10 doden vielen op 14 en 15 mei. Dit toont dat deze regeling een rot compromis is en een nieuw manoeuvre van de oude militaire garde om de macht te behouden end e beweging te verdelen. We moeten dit meteen verwerpen. Zelfs indien er ooit een ‘burgerregering’ komt, volstaat dit niet als antwoord voor de miljoenen Soedanese armen, werkenden, vrouwen en jongeren die voor revolutionaire verandering opkomen. Het is nodig om te breken met het kapitalisme, een systeem gebaseerd op de uitbuiting van de meerderheid van de bevolking door een kleine minderheid die de economie domineert voor de eigen belangen. Daarom is het belangrijk om te bouwen aan onafhankelijke organisaties van werkenden en jongeren die zich stevig verzetten tegen capitulatie en compromissen met pro-kapitalistische krachten. We steunen vrije en democratische verkiezingen, maar alle democratische eisen van de revolutie verwezenlijken kan niet in een kapitalistisch kader. Er is nood aan een revolutionaire grondwetgevende vergadering, verkozen door alle delen van de samenleving, om de toekomst van Soedan te plannen.

Het hoofd van de militaire raad spreekt over “het voltooien van de opstand en de gezegende revolutie.” Maar deze mensen hebben geen enkel mandaat en geen enkele legitimiteit om namens de revolutie te spreken. Meer nog: ze hebben zich met alle macht tegen die revolutie verzet.

Het afzetten van Bashir gebeurde niet door onderhandelingen, maar door de onweerstaanbare kracht van massale acties. Socialistisch Alternatief Soedan eist dan ook het onmiddellijk opschorten van de onderhandelingen met de militaire raad. We pleiten voor het verderzetten van de revolutie met als doel dat de massa’s zelf de controle overnemen. Onderhandelingen met de militaire raad vertragen dit proces en dreigen het uiteindelijk de kop in te drukken. We verzetten ons dan ook tegen elk akkoord met de militaire raad. De SPA zou integendeel moeten pleiten voor een nieuwe campagne van massale burgerlijke ongehoorzaamheid, waaronder algemene stakingen, om voor eens en voor altijd komaf te maken met de militaire junta.

Slechts tien dagen na de omverwerping van Bashir kwamen de ‘Krachten van Vrijheid en Verandering’ naar de zitacties met het nieuws dat de onderhandelingen met de onverzettelijke militaire raad waren opgeschort. De daaropvolgende komst van een groot konvooi met duizenden revolutionairen die honderden kilometers hadden afgelegd vanuit Atbara (de eerste stad waar het vuur van de revolutie in december vorig jaar ontstoken werd) naar de zitactie in de hoofdstad zorgde voor een nieuw momentum voor de revolutie. De militaire raad moest een stap achteruit zetten en kwam met een persmededeling waarin het erkende dat de SPA de enige kracht was die de straat vertegenwoordigde. Op 2 mei betoogden honderdduizenden mensen om het ontslag van de militaire raad te eisen. In plaats van dit momentum te gebruiken om de beweging uit te breiden, raakten de oppositieleiders bang en keerden ze terug naar onderhandelingen met de belangrijkste vertegenwoordigers van de contrarevolutie.

Militaire ambities en de ‘diepe staat’

De Rapid Support Forces, de nieuwe strijdkrachten van het leger, hebben een duister verleden. Ze maakten gebruik van de nieuw verworven positie van de staatsgreep om hun macht op te leggen en alle bedrijven die in handen van delen van het oude regime waren over te nemen.

De kranten stonden vol over het feit dat de private bedrijven van het vorige regime in handen van het leger moesten komen, zogezegd om ervoor te zorgen dat geplunderde fondsen het land zouden verlaten. Zullen deze bedrijven onder controle van de overheid komen of zullen ze in handen van de Rapid Support Forces komen? We zagen in Khartoum een scenario dat deed denken aan wat met het leger van Sisi in Egypte gebeurde: grote delen van de economie die voorheen in handen van regimegezinde toplui waren kwamen in handen van het leger, er was slechts een machtsoverdracht van de ene kliek pro-kapitalistische gangsters naar de andere. Dat verandert voor de mensen niets aan de ellende en massale werkloosheid.

Om dit te voorkomen, verdedigt Socialistisch Alternatief in Soedan de eis om alle bezittingen, bedrijven en fondsen die voorheen in handen waren van de oplichters van het regime moeten geopend worden voor publieke controle, meteen moeten genationaliseerd worden en onder democratisch beheer van verkozen comités van werkenden en de revolutionaire bevolking moeten geplaatst worden. Dergelijke maatregelen moeten uitgebreid worden tot alle eigendommen en bedrijven die met sluiting, afdankingen of delokalisatie dreigen. Dit zouden de ‘eerste salvo’s’ zijn om het kapitalisme in Soedan ten val te brengen en radicale socialistische maatregelen te nemen om de benarde situatie van de massa’s aan te pakken.

Het is hierbij belangrijk om te vermelden dat het leger verdeeld is in ten minste twee facties: het leger met al zijn officiële strijdkrachten en vervolgens de Rapid Support Forces onder leiding van Hamidi, een militaire factie die dichter bij een stammenmacht staat dan bij een nationaal leger. Deze fractie is verantwoordelijk voor verschillende misdaden in Darfur. Het begon als een stammenmilitie, door de vorige regering gesteund met wapens en fondsen, om te vechten in de oorlog in Darfur. Deze militie profiteerde van de oorlog en het geld dat werd betaald om zichzelf te versterken. De militie heeft ook een grote economische bron van inkomsten, te beginnen met een goudmijn die met geweld werd veroverd (of via een overeenkomst met het voormalige regime – het is niet duidelijk) en een genereuze financiering van de Golfstaten om aan de oorlog in Jemen deel te nemen. Daar komen nog de middelen van de Europese Unie bij die rechtstreeks aan deze strijdkrachten worden betaald, buiten de staatskas om, om migranten aan de grens tegen te houden. De afgelopen dagen werd op de echte contrarevolutionaire activiteiten van de ‘diepe staat’ gezinspeeld met een aantal incidenten. Zo werd de water- en elektriciteitsvoorziening enige tijd afgesloten. Ondanks ‘steun’ van de Golfstaten was er ook een tekort aan brandstof met lange wachtrijen als gevolg. De nationale Soedanese televisie bracht allerhande geruchten en fake news tegen de zitacties, ook na de staatsgreep. Het geweld tegen demonstranten in Khartoum houdt aan. Daarbij vielen er de afgelopen dagen doden. Er zijn schaduwbataljons opgezet met aanhangers van het afgezette regime. Dit geeft aan dat de strijd met het vorige regime nog niet voorbij is en dat de contrarevolutie op volle toeren draait.

Socialistisch Alternatief in Soedan roept de werkenden en revolutionaire massa’s op om via hun comités de stelselmatige ontbinding en ontwapening van alle reactionaire milities te organiseren. Ze moeten ook de verdediging van de beweging organiseren en de beveiliging van hun wijken. We roepen de gewone soldaten die sympathie met de beweging hebben op om hun eigen comités te verkiezen en zich aan te sluiten bij de comités van werkenden en de wijkcomités. Ze moeten de corrupte en reactionaire officieren afzetten en zich aansluiten bij de revolutionaire strijd.

Regionale belangen

De media in de imperialistische landen verdoezelen het beeld van de situatie ter plaatse. Ze stellen het voor alsof de revolutie succesvol en voorbij is. Ondertussen wordt gewerkt aan een scenario om doorheen de militaire junta te werken aan een contrarevolutie gesteund door de imperialistische landen en hun bondgenoten in de Golfstaten, naast de zogenaamde diepe staat, kortom van alle krachten die er belang bij hebben om de revolutie een nederlaag toe te brengen. Het raakte bekend dat het plaatsvervangend hoofd van de veiligheidsdiensten enkele dagen voor de staatsgreep een bezoek bracht aan Egypte om overleg te plegen met leiders van Golfstaten. Daar werd het plan opgemaakt om Bashir te isoleren. Het toont de opstelling van de regionale machten zoals Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, alsook de rol van Egypte in dit geval. Taha Osman, de voormalige vice-president van Soedan, vluchtte naar Saoedi-Arabië toen voortijdig bekend raakte dat hij Bashir wilde omverwerpen met de steun van de Saoedi’s en de Emiraten.

Heel wat regionale machten proberen in het proces van regimeverandering een rol te spelen. Dit komt door het onevenwichtige buitenlandse beleid van Bashir, de steun aan terrorisme en allianties op basis van belangen op korte termijn. Maar het komt ook door het geopolitieke belang van Soedan als toegangspoort tot Afrika en de banden met Arabische landen.

Van de eerste dagen van de staatsgreep hebben de Saoedi’s en de Emiraten militaire steun aangeboden om de militaire junta aan de macht te houden. Ze dachten dat de belangen van Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten in Jemen het beste zouden beschermd worden door het behoud van Soedanese militairen in dat land. Dit staat recht tegenover de mening van de eisen van de revolutionairen en activisten op straat. Zij willen de troepen onmiddellijk uit Jemen terugtrekken en eisen dat dit een van de eerste stappen is van een nieuwe regering.

De militaire raad heeft weinig marge om onbetwiste te regeren. De raad moet rekening houden met zowel druk van straatprotest als van internationale machten. De Afrikaanse Unie gaf de overgangsraad bijvoorbeeld slechts twee weken om de macht over te dragen aan een burgerregering. Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten gebruiken ondertussen hun invloed via Egypte. Dit heeft de woede op straat verder aangewakkerd en het toont dat de belangen van deze landen nauw verbonden zijn met die van de militaire raad. Demonstranten voerden twee acties voor de Egyptische ambassade om zich uit te spreken tegen elke Egyptische inmenging in Soedan.

Socialistisch Alternatief in Soedan verzet zich tegen elke vorm van imperialistische en regionale inmenging in het revolutionaire proces in het land. We steunen de beëindiging van de barbaarse oorlog in Jemen, zijn solidair met strijd van werkenden en onderdrukten in de hele wereld en roepen alle werkenden en jongeren in de regio en daarbuiten op om de Soedanese revolutie te steunen en samen te strijden voor een democratische en socialistische wereld.