Artikel door Barbara Veger, Rotterdam

We interviewden een aantal leraren tijdens een stakingsbijeenkomst in Rotterdam. Opvallend was, dat alle leraren zeiden, dat de hoge werkdruk de belangrijkste reden voor hen was om te staken. „Ik werk 15 jaar in het onderwijs en er is heel veel veranderd.“ zei een leraar. „Klassen zijn groter en gemengder geworden. Kinderen met gedrags- en leerproblemen moeten nu naar het gewone basisonderwijs in plaats van het speciaal onderwijs en dat verhoogt de werkdruk enorm.“ Een leraar stelde terecht dat het op zich goed is dat kinderen met gedrags- en leerproblemen geïntegreerd worden in het gewone onderwijs. Immers, zo leren kinderen met en zonder beperkingen met elkaar omgaan. Maar dat moet wel gepaard gaan met voldoende middelen, zodat bijvoorbeeld de klassen klein gehouden kunnen worden, en daar ontbreekt het nu net aan. Zo leidt een op zich goede maatregel tot een daling van het niveau van onderwijs, wat weer spanningen tussen ouders van kinderen met en zonder problemen tot gevolg kan hebben. Leraren van het speciaal onderwijs vertelden ook dat hun werk zwaarder was geworden, omdat alleen nog kinderen met zware problematiek bij hen op school komen. „Er is onvoldoende tijd om de lessen voor te bereiden. De hulp aan de kinderen kost tijd, door besprekingen met instanties, overleg met de ouders, observatieformulieren etc. Er zitten gewoon te weinig uren in een dag.“

Tekorten in het basisonderwijs

Een jonge leraar merkte op, dat een hoger salaris wel belangrijk is om nieuwe leraren te werven en zo een stijgend lerarentekort te voorkomen. „Van mijn lichting studenten zijn er van de 200 maar 87 uiteindelijk afgestudeerd, dus dat zegt wel wat.“ vertelde hij. De aanwezige vakbondsbestuurdster vertelde tijdens haar toespraak, dat er een tekort dreigt van 11.000 voltijdsvacatures over 10 jaar. Ook stelde zij terecht, dat deze regering voor de grote bedrijven kiest in plaats van voor het onderwijs. „Shell heeft in 2016 een netto winst van ruim 7 miljard $ gemaakt, die heeft echt geen geld van de regering nodig.“ zo zei zij.

Iedereen vertelde dat de actiebereidheid op zijn of haar school hoog was, iedereen of praktisch iedereen deed mee. Ook zeiden de meesten wel steun van de ouders te krijgen, wat in tegenspraak is met berichten in de media dat de steun voorde leraren zou afkalven.

De leiding van de vakbonden heeft aangekondigd in 2018 door te willen gaan met actievoeren, maar dan in de vorm van estafetteacties. We vroegen de leraren wat zij dachten dat de beste strategie was om te winnen. Een lerares zei: „Ik denk dat je pas impact hebt als je de scholen een week dicht gooit.“ Sommigen waren het daar mee eens, anderen twijfelden. „Aan de ene kant willen we laten zien dat het ons menens is, aan de andere kant willen we de kinderen niet tekort doen“ zei een lerares. Sommigen waren bang dat bij een week staken de leraren de sympathie van de ouders zouden verliezen.

Het probleem is, dat de vakbondsleiding de leraren in het basisonderwijs geïsoleerd houdt in hun strijd. In alle onderwijssectoren, maar ook in de zorg, het openbaar vervoer en in de private sector spelen problemen van hoge werkdruk en loonachterstand. Waarom de strijd niet veralgemeniseren tot een breed offensief met massale acties om de regering op de knieën te dwingen of zelfs weg te staken?

Als de vakbondsleiding weigert dat te doen, zouden de leraren in het basisonderwijs wel eens gedwongen kunnen worden hun acties te verharden, ook al brengt dat grote opofferingen voor henzelf, de kinderen en de ouders met zich mee. Er staat teveel op het spel. Harde actie van de leraren, vergezeld van een campagne onder de ouders, zou ook kunnen werken als een voorbeeld voor andere sectoren. Die zouden zich gaandeweg kunnen gaan aansluiten bij de strijd, zodat die alsnog verbreed wordt.

We vroegen de leraren ook wat ze er van vonden dat Po in actie zich aan het omvormen is tot een vakbond. Een leraar zei dat het tot versnippering leidt, maar anderen waren positief. Po in actie heeft krediet, „Ze zijn toch in het gat gesprongen dat de vakbonden hebben laten vallen.”zo zei een lerares. Een ander merkte op: „Po in actie staat toch dichter bij de werkvloer dan de grote vakbonden.“ We begrijpen de sympathie voor po in actie. Zij waren de aanjagers van de stakingen, dankzij de druk die zij hebben uitgeoefend kwam de vakbondsleiding in actie.

Aan de andere kant biedt het geen oplossing als elke sector zijn eigen vakbond gaat oprichten. Het belangrijkste instrument om onze belangen te verdedigen blijft de FNV. Het probleem is alleen dat de FNV gekaapt is door een leiding die wat betreft levensomstandigheden en denkbeelden dichter bij de werkgevers dan bij de werkenden staat, en daarom strijd stelselmatig afremt. We zullen binnen de vakbeweging een linkse oppositie moeten uitbouwen, en de strijd aangaan om de FNV om te vormen tot een daadwerkelijk strijdorgaan dat acties tot overwinningen kan leiden.

Maar we mogen geen illusies hebben dat de problemen opgelost kunnen worden binnen dit kapitalistisch systeem. Harde actie kan toegevingen afdwingen, maar die zullen weer worden afgepakt zodra de krachtsverhoudingen weer gunstiger liggen voor de regering. Daarom is het ook noodzakelijk voor een fundamentele maatschappijverandering te vechten: voor een socialistische maatschappij, waar de grote bedrijven en banken in gemeenschapshanden gebracht zijn en de economie op democratische wijze gepland wordt. Dat is de enige garantie dat de problemen daadwerkelijk opgelost kunnen worden en er voldoende middelen zijn voor goed onderwijs, huisvesting, zorg, en een goed inkomen voor iedereen. Dit is eigenlijk het programma dat SP, GroenLinks en PvdA naar voren zouden moeten brengen; wij zullen druk op hen moeten uitoefenen om een dergelijk programma over te nemen.

Verslag door Barbara Veger, Rotterdam

Vertegenwoordigers van de meeste politieke partijen spraken de manifestatie toe. Alleen de SP, Groen Links en de Partij voor de Dieren steunden de leraren volledig, de rest hield het bij vaagheden. Later kwam Lodewijk Asscher, leider van de PvdA, in het nieuws met een draai, ongetwijfeld onder druk van de actie: de PvdA zal alleen akkoord gaan met een nieuwe begroting als daarin extra geld voor het basisonderwijs is uitgetrokken.

We spraken enkele leraren van een school in Haarlem en vroegen hen, waarom zij actie voeren. “Het onderwijs is jaren uitgekleed”, zo zeiden zij. “Het passend onderwijs werd ingevoerd, met allerlei loze beloftes dat de klassen kleiner zouden worden en de werkdruk minder. Het tegenovergestelde is gebeurd. De salarissen die we krijgen staan daar niet tegenover. En de kinderen zijn de dupe. We krijgen het ook maatschappelijk op ons brood als kinderen geen goed basisonderwijs krijgen. Wij krijgen steeds meer maatschappelijke problemen op ons bordje, we moeten steeds meer oplossen. Veel mensen denken dat leraren het makkelijk hebben, dat wij ’s middags al klaar met werken zijn, maar dat is niet zo. Je moet heel veel voorbereiden, gesprekken met ouders voeren, met hulpverleners, rapporten, administratie….Ik heb werkdagen van acht uur ’s ochtend tot zes uur ’s avonds, en dan nog kom ik tijd tekort. Daarnaast moet je je in je eigen tijd ook nog eens bijscholen.”

“Er zijn hardere acties nodig. Wil je echt effect hebben met je acties, dan moet je een week staken. Dan krijgen werkgevers in andere sectoren ook een probleem. Het is een goed idee om ouders te betrekken in actiecomités. Als jouw kind in een te grote klas zit met een leraar die tegen burn out aan zit, dan heeft dat effect op het kind. Het basisonderwijs is een belangrijke stap in de toekomst van het kind.”

We vroegen de leraren ook, of zij het een goed idee vonden om te vechten voor investeringen in heel het onderwijs en voor gratis onderwijs. “Uiteraard,”zei één van hen. “Wij leggen de basis, maar juist in het voortgezet onderwijs is er een groot probleem van te grote klassen en onbevoegde leraren die voor de klas staan. We moeten het samen doen. En gratis onderwijs, daar ben ik het mee eens. Onderwijs is toch een basisbehoefte, dat moet gratis zijn.”

Artikel door Barbara Veger, Rotterdam

De werkdruk in het onderwijs is verschrikkelijk, het is de beroepsgroep met de meeste burn-outs. De klassen zijn te groot, vaak meer dan dertig kinderen, het salaris staat al vijf jaar op de nullijn en is in het basisonderwijs 20% lager dan in het voortgezet onderwijs. Er dreigt een lerarentekort en de kwaliteit staat onder zware druk: soms moeten er zelfs klassen naar huis gestuurd worden omdat er geen vervangende leerkrachten zijn.

Er is jarenlang veel te weinig geïnvesteerd in het onderwijs en nu is voor de leraren de maat vol. Niet alleen in het basis- en speciaal onderwijs, maar ook in het voortgezet- en hoger onderwijs en in het MBO is de actiebereidheid hoog.

De leiding van de onderwijsbonden heeft tot voor kort weinig van zich laten horen.  Het is onder druk van onderop, door het ontstaan van de actiegroep PO in actie, dat de vakbondsleiding nu ook spreekt over de mogelijkheid van staken. PO in actie wil een week staken in september, dat zou de grootste lerarenstaking ooit in Nederland zijn. De onderwijsbonden zouden zich hier zonder voorbehoud achter moeten scharen, en het niet moeten laten bij het ondertekenen van het manifest van PO in actie of één dag staken.

De eisen van PO in actie zijn volledig gerechtvaardigd:

• dezelfde beloning als tweedegraads leraren. PO in Actie eist dat het volledige salarishuis dat nu van kracht is, wordt vervangen door het salarishuis van het VO en dat leerkrachten PO worden overgezet aan de hand van hun huidige schaal en periodiek.
• Voldoende geld om de werkdruk te verlagen en de klassen te verkleinen

De leraren geven het goede voorbeeld aan alle werkenden. We zullen van een nieuwe regering, welke het ook wordt, niets cadeau krijgen, er zal voor gestreden moeten worden. Ook binnen de vakbeweging zullen we de strijd moeten aangaan, door het opbouwen van een linkse oppositie, zodat de vakbonden weer strijdorganen worden die daadwerkelijk de actie organiseren die nodig is, om onze gerechtvaardigde eisen binnen te halen.