Artikel door Pieter Brans, Amsterdam

Een tweede belangrijk feit is dat de PVV niet verder is gekomen dan een magere 20 zetels. Zelfs met de wind van de asielzoekerscrisis van vorig jaar, de Brexit en de overwinning van Trump vol in de zeilen bleef de PVV een mopperpartij. Meer zetels dan in 2012, toen het gedoogkabinet nog aan Wilders kleefde, maar in vergelijking met het hoogtepunt in de peilingen (36 zetels in januari 2016) toch een tegenvaller.

Het meest opvallende resultaat van Wilders in de Nederlandse politiek is een eindeloze serie haatdragende en racistische tweets en opmerkingen. Zijn schandalige “minder Marokkanen” uitspraak deed hij op een kleine politieke bijeenkomst in een café. Het ene PVV lid Wilders mag de Djengis Khan zijn van Twitter maar zelfs tot het houden van een massabijeenkomst kreeg hij nooit voor elkaar. Zijn campagne bestond uit tweets en wat foldergelegenheden waar meer beveiligers en pers dan PVV’ers aanwezig waren. De bluf van Wilders lag even op straat toen Mark Rutte in een lijsttrekkersdebat duidelijk kreeg dat er helemaal geen Koranpolitie zou komen.

De rechtse lente is een leeglopende heteluchtballon gebleken. Behalve Wilders behaalden andere kleine rechtse partijen slechts marginale resultaten. Het gebrek aan succes voor Wilders nu betekent trouwens zeker niet dat het gevaar van extreem rechts geweken is. Andere partijen hebben veel items van de PVV overgenomen. Een ‘gewoon’ rechtse partij als de VVD en een uiterst rechtse partij zijn de twee grootste in Nederland. De dreiging die daarvan uitgaat, blijft.

Dat Wilders onder andere door zijn fletse campagne op 20 zetels is blijven steken, zegt ook weinig over het verloop van de verkiezingen in Frankrijk en Duitsland later dit jaar. Laat men zich in Europa niet rijk rekenen met de Nederlandse uitslag.

Natuurlijk zijn er partijen die profiteren van de leegloop van de PvdA en de VVD. Dat zijn Groen Links, het CDA en D66. Liberaal links met een groen randje, GL is daarvan het meest gegroeid. Behalve dat GL in het verleden het kabinet regelmatig aan een meerderheid heeft geholpen (de Kunduz-coalitie, weet u nog) belooft GL het e.e.a. op het gebied van vergroening en duurzaamheid, zeker in vergelijking met andere burgerlijke partijen. Sluiting van de kolencentrales, aanpakken van belastingontwijking, geen versoepeling van het ontslagrecht, meer geld naar hoger onderwijs zijn allemaal punten die veel jongeren hebben aangesproken.

Met de richting die GL inslaat is niet zoveel verkeerd. Maar GL heeft het socialisme niet als doel. GL mikt op hoogopgeleide bewoners van de Randstad, jonge professionals en intellectuelen. Arbeiders zullen zich niet snel aangesproken voelen door GL. Dat komt ook omdat GL al jaren lang deel uitmaakt van het “Haagse spel”. Het belangrijke deel van de Nederlands arbeiders dat alleen maar de nadelen van het neoliberalisme en de globalisering over zich heen heeft gehad, voelt zich ongemakkelijk bij het burgerlijk vooruitgangsgeloof van GL. De angst is groot dat ook na de kosten van de bankencrisis nu de kosten van de verduurzaming bij de arbeiders worden neergelegd.

Het CDA van nu kan niet in de schaduw staan van de machtige regerings- en bestuurderspartij van vroeger. Partijleider Buma speelt de rechthoekige politicus. Maar zijn pleidooien voor het staand zingen van het Wilhelmus op school, het afpakken van Maxima’s paspoort en de duizend jaar van traditie op het gebied van sekse gelijkheid (de vrouw geëmancipeerd in 1017?) hebben niet veel indruk gemaakt. Als “noorderling” mist hij een kiezersbasis in het Zuiden. D66 is de meest prominente pro EU partij van het hele stel en wil zelfs meer bezuinigen op de zorg dan de VVD. Het feit dat Groen Links, CDA en D66 meer stemmen hebben gekregen, kan alleen worden toegeschreven aan de instorting van VVD en PvdA.

De SP is helaas teruggevallen. In plaats van te kiezen voor een fundamentele oppositierol, voor een echte socialistische partij, heeft de SP-leiding opnieuw gekozen voor een rol als ‘gewone’ partij. De kiezers zien de SP dan ook als niet meer of beter dan één van de vele oppositiepartijen. En als gewone oppositiepartij is de SP in 2010 en 2012 al niet aantrekkelijk gebleken. Het potentieel van de partij bleek bij de verkiezingen van 2006 (25 zetels) en bij de peilingen van augustus 2012 (37 zetels). Dat potentieel is wel degelijk nog steeds aanwezig, maar dan moet de partij kiezen voor een andere koers dan de huidige. Een socialistische koers is de enige mogelijkheid om de SP uit zijn huidige stagnatie te krijgen. Zeker is dat de SP wat betreft koers en leiding in een crisis terecht komt.

In de komende periode zal er een nieuwe regering moeten worden gevormd. Dat zal gaan onder de leiding van de VVD, ondanks het verlies aan draagvlak. De uitslag is een zware nederlaag voor het bezuinigingsbeleid, maar de VVD voert stug de boventoon…

De VVD zal proberen het bezuinigingsbeleid van de afgelopen jaar met andere partijen dan de PvdA voort te zetten. Over de koers bestaat geen twijfel, maar het wordt lastig te organiseren. Daar zijn meerdere partijen voor nodig. Welke kant moet zo’n coalitie op? Hoe gaan de coalitiepartijen hun kiezers bedienen? Is de teleurstelling in het eigen programma bij een ingewikkelde coalitie niet ingebouwd? . Alle denkbare coalities hebben het nadeel van een ingewikkeld compromis en van stuurloosheid. Dat zal waarschijnlijk het kenmerk van de nieuwe coalitie zijn. Nieuwe verkiezingen zijn niet uitgesloten. Maar alleen als dat niet leidt tot een comeback van de PVV…Wat het regeren betreft, wordt het de komende periode crisistijd. Voor alle regeringspartijen dreigt afstraffing door de kiezer.

De vracht van problemen waaronder de arbeidersklasse in Nederland onder gebukt gaat, van lage lonen, het ontbreken van werkzekerheid, arbeidsomstandigheden (gevaar op het werk), werkdruk, hoge huren, hoge kosten voor gezondheidszorg, dure en vaak slechte mobiliteit, milieuproblemen (fijnstof bijvoorbeeld), hogere kosten voor onderwijs, zal door de uitslag van de verkiezingen niet minder worden.

Op een veel hoger welvaartsniveau dan honderd jaar geleden, lijken de omstandigheden voor de economische en politieke strijd van de arbeidersklasse veel op de periode voordat vakbonden en massale arbeiderspartijen op het toneel verschenen.

Uit een studie van Europese vakbonden blijkt het volgende: “In 21 van de 28 EU-landen groeiden de lonen minder hard dan voor de crisis van 2008. In een groep van zeven landen, waaronder Groot-Brittannië, Cyprus en Griekenland, houden werknemers gemiddeld minder over. Nederland zit in de middenmoot van veertien landen waar werknemers er niet op voor- of achteruit zijn gegaan.”

Vakbonden zijn verzwakt. Blijkt ook uit dit onderzoek. Zweden telt de meeste vakbondsleden, maar 36 procent van de werknemers is nog steeds een minderheid. Nederland zit met een schamele 7 procent zelfs onder het Europese gemiddelde van 17 procent…Tegenover welk nieuw kabinet dan ook, is de wederopbouw van de vakbeweging van het grootste belang voor de arbeiders om terug te kunnen vechten. Een offensieve aanpak van looneisen, arbeidstijdverkorting, werkzekerheid en betere omstandigheden is de beste manier om een begin te maken met het herstel van de vakbeweging.

De enorme groep werknemers in Nederland, (m/v, van welke achtergrond dan ook) en hun gezinnen heeft in Nederland geen politieke vertegenwoordiging. Van de oprechte pogingen van de SP om de kampioen van de werkenden en werklozen te worden, kun je in ieder geval zeggen dat deze niet effectief zijn gebleken, ondanks alle inspanningen van de leden. Te grote coalitiebereidheid, teveel nadruk op de top, te weinig mobilisatievermogen; het is nu aan de SP te kiezen voor voortmodderen of een andere toekomst. Nodig is een brede democratische arbeiderspartij, die na een periode van propaganda en verdediging van arbeidersbelangen op het politieke vlak (hogere lonen, werkzekerheid, vaste pensioenen, ingaan van AOW op 65, geen eigen risico in de gezondheidszorg) de weg in kan slaan naar het realiseren van een socialistische maatschappij.

Het hardnekkig voorbestaan van armoede, het mijden van zorg vanwege de kosten, de dreiging van werkloosheid en verlies van inkomen, de karige uitkeringen, het opdrijven van werklozen, discriminatie en racisme, de achteruitgang van het milieu: de zekerheid van de uitslag van de verkiezingen is dat een nieuw kabinet daar geen einde aan gaat maken. Geen van de 28 partijen op het stembiljet, geen van de 77 partijen die wilden deelnemen aan de verkiezingen gaat dat doen. Wij zullen het zelf moeten doen, georganiseerd in vakbondsorganisatie op het werk en een in een breed en democratisch socialistisch politiek alternatief, lokaal en in Den Haag, in aansluiting op het protest in de wereld tegen de bezuinigingen, Trump en het kapitalisme in het algemeen.

Artikel door Pieter Brans, Amsterdam

De cruciale factor is het ontbreken van vertegenwoordiging van de arbeidersklasse. Zoals Benjamin Franklin zei: “democratie is twee wolven en een lam die besluiten wat er voor de lunch gegeten moet worden.” Het doel van socialisten is om dat lam in een leeuw te veranderen door organisatie en door het te trainen voor de strijd. Maar daar komen we later op terug. Hoe is deze situatie tot stand gekomen?

Het verslaan van de kracht van de arbeidersklasse was het belangrijkste doel van de kapitalistische strategie sinds het eind van de jaren zeventig. Tien jaar later waren de organisaties van de arbeidersklasse een heel eind terug gedrongen. Het waren de jaren van Reagan en Thatcher en Lubbers in Nederland. De weg was open voor de vrije markt, het neoliberalisme van de jaren negentig. Maar aan het einde van de jaren negentig was protest in opkomst, ondanks het verlies van de sociaaldemocratische partijen als massapartijen van de arbeidersklasse en ondanks het verlies van de vakbonden als strijdorganisaties.

Acties tegen de G8-bijeenkomsten in Seattle en Genua kregen veel steun. Het vakbondsprotest was op een laag niveau, maar het potentieel voor massaal verzet bleef, zoals het brede vakbondsprotest in 2004 duidelijk maakte. De strategen van het kapitalisme besloten dat ze de organisaties van de arbeidersklasse wel een klap hadden gegeven, maar dat de kracht van de arbeidersklasse ongebroken bleef.

Rechtse hulptroepen voor het kapitalisme

Hun oplossing was om hulptroepen voor het kapitalisme in het leven te roepen. De loper werd uitgerold voor rechtse en racistische organisaties. In Nederland waren dit de dagen dat rechtse politici zoals Pim Fortuyn en partijen zoals de LPF (Lijst Pim Fortuyn) uit de la werden getrokken. De moord op Pim Fortuyn gaf de LPF 27 zetels bij de verkiezingen in 2002.

Dit soort partijen organiseerde rechts beter dan de gewone rechtse partijen en ze boden een politieke haven aan teleurgestelde secties arbeiders die veel verloren hadden door de globalisering. Natuurlijk werden deze nieuwe hulptroepen voor het kapitalisme gebruikt om af te rekenen met wat er over was van de sociaaldemocratie in die dagen. De nieuwe rechtse partijen begonnen de ontevredenheid over de globalisering te monopoliseren door de “elite” de schuld te geven.

Deze hulptroepen werden na de eeuwwisseling behoorlijk effectief. Links werd nog verder teruggedrongen. De vakbonden bleven passief en de SP werd, ondanks groeiend succes in de jaren 1990, nooit een massafactor, deels omdat veel kiezers die zich die kant op begaven, nu naar de rechtse partijen gingen. Linkse actiegroepen en andere protestorganisaties werden naar de marges van de samenleving gedrukt. Zelfs de enkele republikein die op Koningsdag demonstreerde, werd opgepakt. Als het ongenoegen niet leidt tot collectief verzet, groeit de ruimte voor allerlei individuele ‘oplossingen’ zoals racisme.

Op deze manier slaagde de bourgeoisie er in om het succes van rechts voort te zetten toen de eerste golf van neoliberalisme rond het jaar 2000 was uitgewerkt. Eén van de gevolgen is dat er in de komende verkiezingen een wildgroei is van rechtse partijen. Zij proberen allemaal op de verrechtsing in te spelen en een paar zetels in het parlement in de wacht te slepen. Nationale trots, “Nederland eerst” zijn de thema’s van deze partijen met de bekende rechtse stokpaardjes.

Op dit moment is de klasse van kapitalisten in Nederland geschokt door het succes van deze hulptroepen. Eerst was er de uitslag van het Oekraïne-referendum, waarbij de meerderheid stemde tegen het EU-verdrag met dat land. Toen volgde de uitslag van het Brexit-referendum. Engeland was hun “natuurlijke” neoliberale bondgenoot tegenover landen als Duitsland en Frankrijk, waar staatsinterventie populairder was (het continentale kapitalistische model) onder druk van een sterkere arbeidersklasse. Verder voelden ze de schok van de verkiezing van Trump in de VS. Hun hulptroepen aan de rechterkant, Geert Wilders en de PVV, dreigden een politieke macht te krijgen die ze onwenselijk vonden.

Tegelijkertijd zijn de kapitalisten geconfronteerd met de negatieve consequenties van hun onstuitbare neoliberale offensief: bedrijven hebben nu zoveel mensen op flexibele contracten in dienst dat er te weinig betrouwbare kernarbeiders zijn om de productie aan de gang te houden. In de gezondheidszorg hebben farmaceutische en verzekeringsbedrijven nu een zo ongelimiteerde macht dat ze het hele systeem bedreigen. De huizenmarkt strompelt van de ene bubbel naar de andere en arbeiders hebben veel tijd nodig om op hun werk te komen door het verkeer. Ernstige en dure vergissingen, zoals het overinvesteren in kolencentrales (elk energiebedrijf voor zichzelf) hangen als molenstenen om de nek van de energiebedrijven. Tienduizenden werkers zijn nodig in de bejaardenzorg maar de bezuinigingen zijn zo diep geweest dat niemand daar nog aan de slag wil voor een sinterklaasloon. De Belastingdienst is dermate uitgedund dat het binnenhalen van belastinggeld moeilijk is geworden. Het enorme aantal ZZP’ers dat onverzekerd nauwelijks rond kan komen, is een probleem.

De PVV is een racistische partij

De PVV is een racistische partij, die openlijk opriep tot “minder Marokkanen” bij de gemeenteraadsverkiezingen. Wilders is veroordeeld maar het proces heeft hem veel gratis publiciteit gegeven. Hij “erkent” de rechtbank niet. Hij vindt dat de rechters PVV-haters zijn en gaat in beroep. Dat zal hem in de verkiezingscampagne extra publiciteit opleveren. Het netto-effect van Wilders op mensen is dat zij opgesloten in woede voor hun TV-schermen en smartphones blijven hangen: passief en gefrustreerd. Dit werkt zo sterk dat het voor Wilders zelfs moeilijk is om zijn kiezers naar het stembureau te krijgen. Maar het is bijna zeker dat zijn partij als de grootste partij uit de bus zal komen bij de komende verkiezingen.

In de politiek en de media is nu een tegenoffensief op gang gekomen. Trump wordt dagelijks afgekraakt en racistische uitlatingen worden in sommige kranten en TV-programma’s steeds meer bekritiseerd. Er verschijnen meer negatieve artikelen over de PVV. Rutte heeft meeregeren van de PVV zelfs uitgesloten. De bourgeoisie is ervan overtuigd dat rechtse populisten hun plaats moeten weten. Racistische en nationalistische partijen zijn OK als helpers om links klein te houden, maar ze moeten de politiek niet gaan domineren. De bourgeoisie realiseert zich dat als hun invloed blijft groeien de resultaten contraproductief zullen zijn. Als de EU em de vrije markt in de EU beschadigd raakt, betekent dat schade voor de Nederlandse export (50% van het BNP). Dan gaat het geld kosten. Maar de geest is uit de fles en het wordt voor de burgerij langzamerhand onmogelijk om de politieke stabiliteit te herstellen.

De huidige situatie moet niet worden verward met fascisme of de opkomst daarvan. Fascisme is de vernietiging van de organisaties van de arbeidersklasse als gevolg van de stormram van fascistische organisaties in een situatie van extreme crisis. Het kapitalisme kan dan alleen overleven door de macht aan de fascisten te geven.

In de huidige situatie is de arbeidersklasse een lange serie van verzwakkingen ondergaan en de organisaties van de arbeidersklasse zijn naar de achtergrond gedrongen. Maar de arbeidersklasse kende geen ernstige en demoraliserende nederlagen. De objectieve kracht van de arbeiders in de samenleving, de macht van het getal, is overweldigend. De arbeidersklasse is alleen verzwakt op het subjectieve vlak: op het gebied van zelfbewustzijn, organisatie en programma. Het zal veel inspanning en ook een zekere tijd vergen om die subjectieve kracht weer op te bouwen, maar het is mogelijk. Dat is een fundamenteel verschil tussen de huidige tijd en de jaren dertig.

De meest waarschijnlijke uitkomst van de verkiezingen in maart is een grote Partij voor de Vrijheid, een complete nederlaag voor de PvdA en een kleinere nederlaag voor de VVD van premier Rutte. Zoals de VVD heeft aangegeven, gaat Rutte niet met Wilders regeren en komt er waarschijnlijk een poging om een bezuinigingsregering te vormen met een ingewikkelde coalitie van tot vijf partijen. De opkomst van het rechtse populisme beperkt de opties. Als een coalitie met meerdere partijen niet lukt, val een coalitie met de PVV misschien niet meer uit te sluiten. Premier Rutte heeft eerder verkiezingsbeloften gebroken…u herinnert zich de 1000 Euro voor iedere werkende nog…

Verzet van SP en vakbonden niet effectief genoeg

De afgelopen jaren heeft de vakbondsleiding een sociaal akkoord gesloten met het kabinet van liberalen en sociaaldemocraten. Er is een grote reorganisatie doorgevoerd. Beide factoren hebben een rem gezet op de strijdbaarheid van de bonden, hoewel het absoluut een feit is dat er door actie successen zijn geboekt op het gebied van minimum jeugdlonen en collectieve arbeidsovereenkomsten. Maar de net gekozen voorzitter van de FNV, net als de vorige, komt uit de hoek van de politiebonden. Met alle respect voor het vakbondswerk in deze sector, moet toch gezegd worden dat de voorzitters van deze bonden de FNV niet naar links trekken. Bij de verkiezing van de nieuwe voorzitter is de kans op een debat over een nieuwe koers totaal gemist.

De Socialistische Partij scoort een magere 12 zetels in de peilingen, 3 zetels minder dan ze nu hebben. De deelname van de SP aan lokale besturen, samen met bezuinigingspartijen is een obstakel om op het landelijk vlak het vertrouwen te winnen. In de media wordt de SP onterecht neergezet als een linkse variant van het “populisme”. Bij de vorige landelijke verkiezingen werd een overwinning van de SP (37 zetels in de peilingen!) op het laatste moment onderuit gehaald door de media en de PvdA: teleurstelling in de SP is helaas een factor onder kiezers. Bij afwezigheid van een brede democratische partij die de belangen van de arbeiders vertegenwoordigt, is de SP de beste keuze. De SP heeft een sterke positie bij het bestrijden van bezuinigingen in de zorg, wil de pensioenleeftijd terugbrengen naar 65 en is voorstander van hogere lonen: al deze dingen zijn broodnodig op dit moment.

Na jaren van bezuinigingen en sociale kaalslag, groeien 400.000 kinderen op in armoede. De gemeente Amsterdam heeft speciale begrafenissen voor mensen die stierven in eenzaamheid, zonder familie of vrienden. Het aantal werklozen is boven de 400.000. Een miljoen mensen is “zelfstandig ondernemer”. Dat betekent dat zij in de meeste gevallen werken voor stuklonen of dagwerk, zoals in de oude dagen van het kapitalisme…Als de uitkomst van de verkiezingen een sterker platform voor racisten is en het voortzetten van de bezuinigingen, dan is duidelijk dat alleen sterk verzet van onderaf een einde kan gaan maken aan deze situatie van machteloosheid.

De kapitalistenklasse probeert misschien het wijdverbreide racisme in de komende periode iets in te perken. Het is mogelijk dat ze kleine hervormingen toestaan, zoals beperkte loonsverhogingen die de economie een beetje helpen, of verzekeringsregelingen voor de “zelfstandige ondernemers” (ZZP’ers). Een morele strijd tegen racisme en discriminatie kan voor de burgerij behulpzaam zijn in de huidige omstandigheden, maar het zal de arbeidersklasse niet helpen. Alleen onafhankelijke strijd en organisatie, alleen strijdbare vakbondsmacht en een brede arbeiderspartij kunnen ervoor zorgen dat hun belangen worden gerespecteerd. De arbeidersklasse moet laten zien dat het een onafhankelijk socialistisch alternatief heeft voor de blijvende rotzooi van het kapitalisme.