De handelsoorlog tussen de VS en China begon in juli 2018 met het opleggen van tarieven op Chinese invoer door de regering-Trump en met onmiddellijke vergeldingsacties van China. Dit is de grootste handelsoorlog sinds de jaren dertig van de vorige eeuw met een steeds hogere tol voor de wereldeconomie. Het hoofd van het IMF, Christine Lagarde, die de angst voor het wereldwijde kapitalisme weerspiegelt, waarschuwde onlangs dat 70 procent van de wereldeconomie de komende twee jaar naar verwachting een groeivertraging zal kennen, waarbij ze er bij de regeringen op aandrong om de zaken niet te verergeren met “zelf toegebrachte” schade van handelsoorlogen.

Op dit moment voeren de Chinese en Amerikaanse regeringen onderhandelingen, waarvan algemeen wordt verwacht dat ze tot een overeenkomst zullen leiden. Het socialistische magazine ‘Socialist’ in China vroeg Vincent Kolo van de website chinaworker.info naar de gevolgen van het conflict en de waarschijnlijke uitkomst van de handelsbesprekingen.

Zullen de Amerikaanse en Chinese regeringen een akkoord bereiken om hun handelsoorlog te beëindigen?

Een akkoord is het meest waarschijnlijk, maar de echte vraag is welk akkoord? Ik denk dat het een grotendeels cosmetische deal zal zijn met elementen die beide partijen in staat stellen om het gezicht te redden, in plaats significante veranderingen in de economische relatie tussen de VS en China. Het zal niet voldoen aan de retoriek van Trump over een “historische” en “epische” overeenkomst, en het zal niet leiden tot fundamentele “structurele veranderingen” in de Chinese economie, zoals de anti-China haviken in de Amerikaanse heersende klasse eisen.

De truc die Trump’s team probeert uit te voeren in de onderhandelingen en een belangrijke reden waarom ze zo lang duren – er waren al negen gespreksronden – is om genoeg concessies uit China te persen, zodat het lijkt alsof er “fundamentele veranderingen” zijn overeengekomen. Zonder deze troef zal Trump botsen op tegenstand in zijn eigen partij en van de Democraten die hem zullen beschuldigen van een uitverkoop aan China. De centrale positie van Xi Jinping is dat het staatskapitalistische economische model van China onaantastbaar is. Dat laat ruimte voor een flexibele benadering van Peking over het type en de omvang van de concessies.

Een akkoord zal niet antwoorden op de echte wortels van dit conflict: een strijd om economische en grote machtsposities – zal China of de VS de eerste plaats innemen? Die strijd zal niet verdwijnen op basis van onderhandelingen, zo werken het kapitalisme en het imperialisme niet. Er kan een akkoord komen, maar in werkelijkheid zal het eerder een soort staakt-het-vuren zijn waarbij het economische conflict verschuift van tarieven en handel naar andere en meer doorslaggevende gebieden zoals technologie, investeringen en geopolitiek. We zijn nu al strijd tussen de VS en China, maar de EU, India, Rusland en Japan over de ‘nieuwe zijderoute’ van China – het grootste wereldwijde infrastructuurproject uit de geschiedenis.

Trump en zijn onderhandelaars staan onder druk om een akkoord te bereiken, maar ook het Chinese regime staat onder druk?

Ja, maar zelfs in dit stadium, waarin beide partijen hard aandringen op een akkoord, kunnen we niet uitsluiten dat er geen akkoord komt. Wat hen echter naar een akkoord drijft, is de haperende wereldeconomie en de politieke risico’s die gepaard gaan met een recessie, die de hoop van Trump op een herverkiezing zou doen wankelen, en voor Xi Jinping nog duurder zou kunnen uitvallen – we hebben het hier over ongekende massale onrust in China in geval van de eerste recessie sinds lange tijd.

Beide partijen vrezen het vooruitzicht van nieuwe onrust op de aandelenmarkten, die vorig jaar 13 biljoen dollar van de wereldwijde markten heeft weggevaagd, ongeveer de helft daarvan in de VS. Vandaar de stroom van geruststellende verklaringen over gesprekken die “zeer goed” verlopen en “vooruitgang boeken”, allemaal bedoeld om de aandelenkoersen te stimuleren en de vaart erin te houden voor meer gesprekken. Dit is een indicatie van hoe sterk het kapitalisme gefinancialiseerd is, nog meer zelfs dan in de aanloop naar de financiële crisis van 2008 omdat het beleid van de overheden en centrale banken na die crisis een veel grotere impact had op de aandelenmarkten dan op de reële economie. Op de korte termijn is het economisch vertrouwen van de kapitalisten hersteld, maar dat berust op een onzekere basis.

Een nieuwe beurscrash zou de wereldeconomie op zich in een recessie kunnen storten omdat de aandelenmarkten “te groot zijn geworden om te mislukken” – iets wat in tegenspraak is met de werkelijkheid.

Trump’s positie is veranderd sinds het begin van de handelsoorlog – is hij zacht geworden tegen China?

Hij heeft in ieder geval een gedeeltelijke stap achteruit moeten doen om een ramp van eigen makelij te vermijden. In juli, toen Trump de eerste reeks douanetarieven aan China oplegde, schepte hij op: “handelsoorlogen zijn gemakkelijk te winnen.” De toon van Washington was zeer agressief en provocerend. Nu doet het de Amerikaanse economie evenveel pijn als die van China.

Het handelstekort van de VS – de directe aanleiding voor Trump om een handelsoorlog te starten – groeide vorig jaar naar een recordhoogte van 891,3 miljard dollar met de hele wereld en een record van 419,2 miljard dollar met China (een stijging van 11,6 procent ten opzichte van het jaar ervoor). Deze cijfers zijn een spectaculaire weerlegging van Trump’s “gemakkelijk te winnen” bravoure.

Aanvankelijk dacht de regering-Trump dat ze snel resultaten kon boeken – in september werden nog hogere douanetarieven opgelegd en Trump dreigde met een forse escalatie indien China zou antwoorden met tegenmaatregelen. Deze aanpak werd sterk beïnvloed door de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen voor het parlement. Trump wilde laten zien dat hij een harde president was. Sindsdien werd hij langs alle kanten voorbijgestoken door politici die op de anti-Chinese kar gesprongen zijn.

Dit maakt het moeilijker om het conflict te ontmijnen. Xi realiseert zich dat hij in de toekomst te maken kan krijgen met een nog hardere Amerikaanse regering, een factor die Peking ertoe aanzet om nu een akkoord te sluiten.

De toenemende economische tol en het risico dat het in 2019 nog veel erger zal worden, dwongen Trump om tijdens zijn ontmoeting met Xi Jinping in Buenos Aires in december op de pauzeknop te drukken. Dit betekende dat de oorspronkelijke tarieven gehandhaafd bleven, maar uitstel van de verhogingen die op 1 januari van kracht zouden worden. Deze vertraging is sindsdien verder verlengd omdat de onderhandelingen aanslepen. De oorspronkelijke deadline voor een akkoord die Trump in Argentinië had vastgelegd was 1 maart. De laatste verslagen suggereren dat de besprekingen “wekenlang” kunnen doorgaan, mogelijk tot de G20-top in Osaka eind juni.

Het is duidelijk dat de twee partijen niet zo dicht bij elkaar staan als ze willen dat de mensen denken. Maar ze staan ook onder druk om te de-escaleren, zonder gezichtsverlies. Dit laatste punt is wat er vooral voor zorgt dat de onderhandelingen aanslepen.

Welke strategie heeft het Chinese regime in de handelsoorlog gevolgd?

Aanvankelijk was Peking op het verkeerde been gezet door de tarieven. Zij dachten dit te kunnen voorkomen door beperkte concessies te doen – in feite door meer van de VS te kopen, met name energie en landbouwproducten. Zij beschouwden de kwestie vooral als een economisch probleem en onderschatten de politieke dimensies van de VS – de noodzaak voor Trump om een harde hand te tonen. Xi’s regime onderschatte hoe ver Trump bereid was te gaan en de steun die hij had om de confrontatie met China aan te gaan.

Een jaar geleden had Xi zijn dictatuur geconsolideerd en de beperking van het aantal ambtstermijnen voor zichzelf afgeschaft. De repressie door de staat werd tot ongekende hoogten opgevoerd. Er was overmoedigheid binnen de regerende groep. Een binnenlandse reactie tegen het autoritaire regime van Xi kon toen enige aanmoediging putten uit de handelsoorlog, niet in de zin van een pro-Amerikaanse sentiment, maar eerder een gevoel van voldoening dat het almachtige imago van het regime een flinke deuk kreeg. Xi maakte duidelijk een verkeerde inschatting van hoe de betrekkingen tussen de VS de China moesten beheerd worden, ook al is dit de belangrijkste buitenlandse beleidskwestie.

Een andere misrekening was dat de omgeving van Xi dacht te kunnen rekenen op druk van Wall Street en China’s “vrienden” binnen het Amerikaanse financiële kapitaal om een handelsoorlog te voorkomen. Amerikaanse multinationals vormen al tientallen jaren een krachtige lobby voor grotere economische banden met China, maar vorig jaar zagen we een beslissende verschuiving. Dit was iets wat het Chinese regime verraste.

Wall Street, dat enorme winsten heeft gemaakt op basis van China en het door de VS geleide globaliseringsbeleid in China, heeft zich steeds meer aangepast aan de Trump-doctrine van het eisen van radicalere toegevingen en het bestraffen van China’s vermeende economische ‘bedrog’. Dit maakt deel uit van een bredere strategische verschuiving binnen de Amerikaanse heersende klasse, waarvan de handelsoorlog slechts één symptoom is, in de richting van een fundamenteel confronterende aanpak om te voorkomen dat China zich de dominante positie van het Amerikaanse imperialisme toe-eigent.

Dit hebben we gezien met een recente toespraak van Jamie Dimon, CEO van JP Morgan Chase, de grootste Amerikaanse bank. Hij zei dat het “absoluut juist” was dat de VS een handelsoorlog met China aanging en zei: “We kunnen er beter nu mee omgaan, wat dat ook voor de economie betekent.” Wanneer een Amerikaanse bankier dit zegt, is het duidelijk dat er een grote wijziging is in de vooruitzichten van de heersende klasse.

Maar de aard van dit conflict is van langdurige aard, zonder “gemakkelijke overwinningen” à la Trump. Het regime van Xi twijfelt er nu niet aan dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden in de relatie tussen de VS en China, dat het niet alleen een kwestie is van een onvoorspelbare president van de VS, maar dat het eerder een historisch keerpunt is met het beleid van betrokkenheid de afgelopen 40 jaar dat plaats maakt voor openlijke strategische rivaliteit. De tegenstrategie van Peking is dienovereenkomstig aan het verschuiven.

De concessies die de Chinese onderhandelaars tijdens de laatste besprekingen aanboden, zijn groter dan een jaar geleden, maar het verschil is niet enorm. De Chinese kant heeft grenzen inzake mogelijke toegevingen. Ze weten bovendien dat er grote druk op Trump is om de gesprekken niet te staken.

Dit verklaart, ironisch genoeg, waarom Trump de besprekingen met de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un verliet in Vietnam. De twee onderhandelingen zijn schijnbaar niet met elkaar verbonden, maar de strategie van Trump rond vernietiging van Noord-Koreaanse kernwapens had steeds tot doel om de druk op China op te voeren en kaderde in de strijd voor politieke en militaire hegemonie in de regio. Trump’s vertrek in Vietnam was deels om Kim onder druk te zetten omdat er te weinig vooruitgang was, maar het was ook een waarschuwing aan Peking dat de VS wel degelijk bereid is om onderhandelingen over een handelsakkoord te verlaten als er niet genoeg toegevingen zijn.

Wat zijn de resterende obstakels voor een deal?

De belangrijkste ontwikkeling tot nu toe is de afspraak dat beide partijen “handhavingsinstanties” zullen oprichten om ervoor te zorgen dat zij zich aan de voorwaarden van de overeenkomst houden. Deze kwestie was een potentieel breekpunt omdat het team van Trump moet laten zien dat hun akkoord “anders” is en China ter verantwoording zal worden geroepen.

Ondertussen zouden de Chinese onderhandelaars niet akkoord gaan met een eenzijdig handhavingsmechanisme, zoals eerst voorgesteld door de VS, of met het idee dat de huidige Amerikaanse tarieven van kracht blijven om ervoor te zorgen dat China de regels naleeft. Geen van deze alternatieven zou politiek onaanvaardbaar zijn voor China. Het zou het regime van Xi blootstellen aan kritiek dat het “inmenging in binnenlandse aangelegenheden in China” had aanvaard. Het zou mogelijk zelfs herinneringen opwekken aan de “ongelijke verdragen” van China voor de revolutie.

Maar de voorgestelde “handhavingsinstanties” lijken een façade te zijn die er indrukwekkend uitziet, maar weinig concreet verschil zal maken. Zoals het er nu voorstaat kunnen beide regeringen tarieven opleggen aan de andere, zelfs als deze in strijd zijn met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WHO), wat het geval is met de huidige tarieven van Trump. De overeenkomst die nu tot stand komt, zal waarschijnlijk in strijd zijn met de WHO-regels, omdat de overeenkomst gaat over een beheerde handel en niet over ‘vrije handel’, wat ook aantoont dat de WHO een uitdovende kracht is. De oprichting van Amerikaanse en Chinese “handhavingsinstanties” heeft enerzijds tot doel om sceptici in het Amerikaanse Congres ervan te overtuigen dat de overeenkomst “tanden” heeft en anderzijds om het stigma van de Chinezen weg te nemen dat zij iets accepteren wat niet wederzijds en wederkerig is.

Er zijn andere potentiële obstakels voor een overeenkomst. De VS heeft naar verluidt 150 pagina’s met overeenkomsten opgesteld die moeten worden ondertekend, waaronder gedetailleerde overeenkomsten op zes omstreden gebieden: gedwongen technologieoverdracht en cyberdiefstal, intellectuele-eigendomsrechten, diensten, valuta, landbouw en niet-tarifaire belemmeringen.

Op het gebied van valuta bijvoorbeeld zijn er berichten dat China ermee heeft ingestemd geen devaluatie te gebruiken om het effect van tarieven tegen te gaan en de VS meer informatie te geven over zijn valutabeleid. Maar eigenlijk is dit in overeenstemming met de eigen belangen van Peking, die erin bestaan om de huidige wisselkoers in grote lijnen te handhaven. Peking maakt zich in dit stadium veel meer zorgen over de waardevermindering van de yuan als gevolg van kapitaalvlucht dan over het positieve effect dat een toename van de export zou betekenen.

Ook in de landbouw heeft China in het kader van een handelsovereenkomst enorme extra aankopen van Amerikaanse landbouwproducten beloofd. Dit ligt politiek gevoelig en de staatsmedia zijn gestart met een campagne om de publieke opinie voor te bereiden. De  regering-Trump eist een verlaging van de Chinese landbouwtarieven, wat voor veel arme Chinese boeren een zware klap zou betekenen.

Peking zal ongetwijfeld subsidies en andere steunmaatregelen aankondigen om de gevolgen van deze toegeving op te vangen, maar het past in een breder patroon van toegevingen die in grote lijnen in twee categorieën vallen: het zijn ofwel dingen die het Chinese regime zich kan veroorloven – meer soja en olie van de VS kopen kost landen als Brazilië en Iran meer dan het Peking kost – of het zijn nogal vage toezeggingen om “hervormingen” door te voeren die kunnen worden omzeild en uitgesteld. Dat is natuurlijk een goed bedachte tactiek van het Chinese regime.

Maar Xi’s regime zal geen ‘kerngebieden’ opofferen die van vitaal belang zijn voor het staatskapitalistisch economisch model, zoals staatssubsidies, bescherming van belangrijke staatsmonopolies en de oprichting van ‘nationale kampioenen’. Dit is niet in de eerste plaats een economische maar een politieke kwestie. Xi, die de miljardair-prinsen vertegenwoordigt binnen het Chinese regime, de staat en de economie, is zich er ten volle van bewust dat de toekomst van het regime als een dictatuur van één partij berust op zijn vermogen om de economie – met de “politieclub” om Leon Trotski’s term te gebruiken – af te stemmen op de noden van het overleven van het regime en geen gijzelaar van ‘de markt’ te worden, zoals het geval is met de westerse kapitalistische regimes. Politiek zal de Chinese kant niet instemmen met een akkoord dat de indruk wekt dat het regime gezwicht is voor Amerikaanse druk. Ze kunnen veel van hun handelsconcessies voorstellen als “hervormingen” die weliswaar overeenkomen met de eisen van de VS, maar in feite van Chinese afkomst zijn.

Welke invloed zal een overeenkomst tussen de VS en China hebben op de wereldeconomie en maakt dit een einde aan de confrontatie?

Voor de economie zou het een tijdelijke impuls kunnen geven, vooral in termen van financiële ontwikkelingen met een nieuwe groei op de aandelenmarkten, maar zelfs dat is niet zeker. De markten, die sinds het begin van het jaar een hoge vlucht hebben genomen, zijn grotendeels voorstander van een overeenkomst tussen de VS en China. Een mislukking van de onderhandelingen zou wel eens ravage kunnen veroorzaken.

Voor de reële economie is het discutabel wat een akkoord zou betekenen. De VS, China en andere grote economieën vertragen in 2019. Delen van Europa bevinden zich in een regelrechte recessie. De nieuwe stimulusmaatregelen van het Chinese regime – de grootste belastingverlagingen in tien jaar en een explosie van nieuwe schulden – hebben enig effect, een gedeeltelijke stabilisering van de economie, maar de effecten van de stimulusmaatregelen worden steeds kleiner terwijl het schuldenprobleem groter wordt.

Bedrijven die hun productie uit China nog voor de invoerheffingen van Trump begonnen te verplaatsen, zullen dat waarschijnlijk blijven doen. Tenzij de overeenkomst veel sterker is dan we verwachten, zal het deze bedrijven niet overhalen om terug te keren naar China. De onzekerheden maken dat ze zich willen indekken en fabrieken naar Vietnam en andere delen van Azië verplaatsen, maar in bijna geen enkel geval terug naar de VS.

Wat de relatie tussen de VS en China betreft, zal een handelsovereenkomst niet leiden tot een terugkeer naar de situatie van voor 2018. Dat is voorgoed voorbij. In plaats daarvan, zoals econoom Stephen Roach zegt, wordt er een ‘langdurige strijd’ gevoerd, wat hij ‘koude oorlog 2.0’ noemde. Roach voerde ook aan dat de Amerikaanse economie er veel slechter aan toe is – door de hogere schuldenlast en de tragere groei – om nu een koude oorlog te voeren in vergelijking met de periode 1947-1991.

Een ander cruciaal verschil is dat in de vorige Koude Oorlog – tussen een kapitalistische VS en een stalinistische Sovjet-Unie – de staatseconomie en de bureaucratisch geleide economie van de Sovjet-Unie veel minder geïntegreerd was in de wereldeconomie dan de Chinese staatskapitalistische economie vandaag. China is de grootste handelspartner van 124 landen, vergeleken met 76 voor de VS. Er zijn 120 Chinese bedrijven in de Fortune 500 [de grootste bedrijven ter wereld], net achter de VS met 126, en ver voor Japan met 52 op de derde plaats.

Conflicten over de nieuwe zijderoute, Huawei en 5G-technologie in het bijzonder, de Zuid-Chinese Zee en andere territoriale geschillen, zullen waarschijnlijk verergeren. De Global Times [een belangrijke regimegezinde krant] erkende dit toen zij onlangs waarschuwde: “Het is een slecht idee om aan te nemen dat beide partijen hun handelsaangelegenheden kunnen regelen en zich vervolgens concentreren op een felle politieke en veiligheidsrivaliteit.” Maar in werkelijkheid is dit de meest waarschijnlijke uitkomst.

Wat is het socialistisch alternatief op handelsoorlog en economisch nationalisme?

De gebeurtenissen van het afgelopen jaar, het escalerende conflict tussen de VS en China, maar ook de spanningen met de EU en andere grote mogendheden, zijn symptomen van een chronische ziekte van het wereldwijde kapitalisme. Het systeem kan zich niet losmaken van de crisis die meer dan tien jaar geleden begon.

Regeringen vrezen massale omwentelingen, zoals we opnieuw zien in de Arabische wereld met de opstanden in Algerije en Soedan tegen wrede dictaturen. De kapitalisten worden steeds meer gedwongen om te zoeken naar ‘nationale’ oplossingen, varianten van de ‘America First’-doctrine van Trump. De kapitalistische globalisering, met haar megawinsten voor de miljardairs, heeft plaatsgemaakt voor de “slowbalisering” zoals het tijdschrift Economist het noemde, waarbij elke kapitalistische regering haar eigen bedrijven en markten beschermt en haar toevlucht neemt tot economische en geopolitieke pesterijen in het kader van de internationale betrekkingen. Van 1987 tot 2007 groeide de wereldhandel gemiddeld met 7 procent per jaar, maar van 2008 tot 2014 vertraagde deze groei tot slechts 3 procent, en sindsdien is hij verder vertraagd.

Voor de arbeidersklasse hebben beide fasen van de kapitalistische ontwikkeling, voor en na 2008, geleid tot meer uitbuiting en armoede, economische, ecologische en zelfs militaire rampen.

De arbeidersbeweging heeft een onafhankelijke benadering nodig, die zich niet achter het economisch nationalisme van rechtse politici als Trump of het neoliberale globaliseringsbeleid van liberalen schaart, maar in plaats daarvan een beleid eist dat de rechten van werkenden, jobs en de mogelijkheid om zich vrij te organiseren versterkt. Wij strijden voor de nationalisatie onder controle en beheer van de werkenden van bedrijven die dreigen hun productie te verplaatsen, te sluiten of uit te besteden, onder het mom van ‘buitenlandse concurrentie’.

Er moeten organisatorische banden gelegd worden tussen vakbonden en arbeidersorganisaties in de hele wereld. Vakbonden in de VS en andere landen moeten opkomen voor vakbondsrechten in China, en tegelijk opkomen voor het democratiseren van de eigen vakbonden die tot strijdorganisaties moeten omgevormd worden. Er is internationale solidariteit nodig om Chinese arbeiders te steunen tegen het verbod van het Chinese regime op onafhankelijke vakbonden en op stakingen. Dit is het socialistische alternatief om onafhankelijk van de kapitalisten te staan, maar in een gezamenlijke strijd van de arbeidersklasse overal ter wereld, om alle kapitalistische oplossingen af te wijzen en in plaats daarvan te strijden voor democratisch publiek eigendom van en controle over de grote bedrijven om democratische planning en een socialistisch handelsbeleid te vergemakkelijken. Dit is hoe we kunnen voorkomen dat de arbeidersklasse verdeeld wordt door nationalisme en politici als Trump en Xi, wat de weg naar de nederlaag is.

Door Pieter Brans, Amsterdam

LaGuardia (New York) dreigde tijdelijk dicht te gaan. Andere luchthavens zouden volgen. Het was geen officiële staking maar het ziekteverzuim onder werknemers werd hoger en hoger naarmate de druk toenam. Zwaar gestreste luchtverkeersleiders kunnen hun werk niet meer doen.

Er was veel sympathie voor de luchthavenwerkers en werknemers in de luchtvaart. De vakbond voor cabinepersoneel zei: “Als luchtverkeersleiders hun werk niet kunnen doen, kunnen onze leden dat ook niet.”

De sluiting van de overheid werd binnen een paar uur beëindigd. Trump zei dat de overheid tijdelijk weer aan het werk zou gaan, maar het is moeilijk in te zien hoe hij de sluiting later weer van kracht kan maken. Er zal dan zeker hardere actie volgen.

Socialisten en de Shutdown

Hoewel de dreiging met actie van arbeiders een einde maakte aan de sluiting van de overheid, werden de gevolgen steeds erger. 800.000 Federale werknemers werden niet meer betaald, maar er zijn ook nog honderdduizenden contractarbeiders bij de overheid. Als de sluiting verder was gegaan, hadden tientallen miljoenen mensen geen voedselbonnen meer gekregen. Er dreigde zelfs een recessie.

Socialist Alternative in de VS verwierp Trump’s racistische campagne volledig. Wij deden een beroep op de arbeidersbeweging om massale demonstraties te houden ter ondersteuning van de werknemers van de federale overheid onder het motto; “Geen onbetaalde arbeid.”

Maar de belangrijkste les van het einde van de shutdown is dit: als we Trump willen verslaan en de agenda van rechts, als we meer Medicare willen voor iedereen of een Groene New Deal, moeten we ons niet afhankelijk maken van de Democratische Partij. Rechts verslaan vereist massale bewegingen van iedereen die door de reactionairen op de korrel wordt genomen en moet gebaseerd worden op het enorme sociale gewicht van de Amerikaanse arbeidersklasse.

Dossier door Bryan Koulouris, Socialist Alternative

Het rapport in Koude Oorlogstijl werd eind oktober gepubliceerd, midden in de campagne voor de tussentijdse verkiezingen. Het doel was om mensen af te schrikken met het idee dat bekende Democraten economische rampspoed willen aanrichten door een ‘socialistisch’ beleid. Het doel van het rapport en Trumps eigen tussenkomsten op verkiezingsmeetings en op Twitter was om de Democratische leiding te linken aan de progressieve oppositie binnen die partij en vervolgens om zelfverklaarde democratische socialisten zoals Alexandria Ocasio-Cortez te linken aan de Russische Revolutie, het stalinisme en Venezuela. Ondertussen zijn Ocasio-Cortez en Rashida Tlaib van de Democratic Socialists of America verkozen in het nationaal parlement en raakten in de deelstaatparlementen andere socialisten verkozen. Dit gebeurde met een historisch hoge opkomst. Hiermee werd de angstcampagne van Trump beantwoord.

Het onmiddellijke doel van het rapport was een politieke boodschap voor de tussentijdse verkiezingen. Maar de Council of Economic Advisors en de rechtse regering die hen inhuurt, zijn wel enorm bezorgd over de groeiende populariteit van socialistische ideeën in de VS. De professionele ideologen van het Witte Huis verspilden heel wat inkt, maar brachten geen antwoord op deze centrale vraag: hoe komt het dat zoveel mensen, in het bijzonder jongeren, vandaag zo geïnteresseerd zijn in socialistische ideeën? Ze doen zelfs geen poging om deze vraag te beantwoorden. Een eerlijk antwoord zou immers vernietigend zijn voor het huidige kapitalisme. De nieuwe generatie kent een recordniveau inzake economische ongelijkheid, botst op de rampzalige klimaatverandering, zit vast aan een vreselijke schuldenlast, komt niet verder dan laagbetaalde jobs en dan zijn er nog de structurele vormen van racisme en seksisme. Marx’ ideeën van de klassenstrijd blijven 200 jaar na zijn geboorte bijzonder actueel.

Heel wat nieuwsbronnen hebben over het rapport van het Witte Huis bericht, maar ze gingen allemaal voorbij aan de onderliggende oorzaak van het groeiende belang van socialistische ideeën en ze brachten evenmin een coherente definitie van socialisme. In de plaats daarvan benadrukten media als de New York Times, CNN of Vox.com de absurditeit van een document waarin het Democratische boegbeeld over dezelfde kam wordt geschoren als dictator Jozef Stalin. Er staan effectief wel een aantal lachwekkende zaken in het rapport, zo is er een grafiek over de prijs van een pick-up truck in landen doorheen de wereld. Maar in de reacties van de gevestigde media en de liberale commentatoren op dit document van het Witte Huis ontbrak het aan ernstige analyses en antwoorden op de onderliggende vragen.

Kapitalisme zonder zelfvertrouwen

Heel wat economen die aan dit rapport meeschreven, zijn voormalige “vrijemarktfundamentalisten” die zich keerden tegen elke overheidstussenkomst in de wereldeconomie. Vandaag verdedigen ze de benadering van Trump die steeds meer invoerheffingen oplegt en protectionistische maatregelen neemt in het kader van een dieper wordende handelsoorlog, in het bijzonder met China. In de verdediging van een systeem in crisis wordt de ene ideologische rechtvaardiging snel ingewisseld voor een andere om het kapitalisme en de uitbuiting van de werkenden toch maar te rechtvaardigen. Deze ‘zigzags’ zijn een uitdrukking van de groeiende bezorgdheid over het zogenaamde ‘economisch herstel’ op basis van enorme ongelijkheid en schulden die kunnen leiden tot een nieuwe wereldwijde recessie.

De Amerikaanse beurzen kenden de voorbije weken opmerkelijke verliezen, onder meer door stijgende rentevoeten en de groeiende vrees voor een recessie of een ernstige globale financiële crisis. De heersende klasse weet dat het herstel enkel de 1% rijksten ten goede kwam terwijl de schulden wereldwijd fors toenamen. Ernstige pro-kapitalistische publicaties uiten een grote bezorgdheid over de mogelijkheid van een nieuwe economische crisis. Het rapport van het Witte Huis verwijst niet openlijk naar de economische situatie, maar getuigt van een bezorgdheid dat socialisme de komende jaren enkel nog populairder zal worden omdat het kapitalisme niet in staan is om de meerderheid van de bevolking een stabiele levensstandaard te geven.

De miljardairs en hun spreekbuizen zijn terecht bezorgd. Samen met de groeiende, maar nog steeds kleine, socialistische beweging in de VS, is er een toename van strijdbewegingen door werkenden. De lerarenrevolte toonde dat ook door Republikeinen gedomineerde staten het toneel kunnen vormen van vastberaden en succesvolle stakingen. Ongeorganiseerde werkenden, zoals die bij Google of McDonald’s, twee van de belangrijkste bedrijven ter wereld, gingen over tot acties tegen seksueel wangedrag. In het verleden kenden socialistische organisaties in de VS steeds een groei die samenviel met toenemende klassenstrijd.

Er is in het bijzonder onder jonge werkenden een groeiende interesse in socialistische ideeën. Deze werkenden zullen een belangrijke rol spelen in komende stakingen en bewegingen. Deze jongeren groeiden op met de vernietigende effecten van de economische crisis van 2007-08, velen zagen hoe hun ouders hun job of huis verloren. Miljoenen millenials hadden grote hoop in Obama maar waren teleurgesteld door de redding van de banken, de aanhoudende oorlogen en de verderzetting van het institutionele racisme. De afgelopen tien jaar stonden jongeren vooraan in diverse strijdbewegingen, van Occupy Wall Street over Black Lives Matter, de campagne voor 15 dollar per uur tot de oproep van Bernie Sanders voor een “politieke revolutie tegen de miljardairsklasse.”

Het rapport van het Witte Huis merkt terecht op dat “het onduidelijk is wat een doorsnee kiezer in gedachten heeft als hij of zij aan ‘socialisme’ denkt.” Dat klopt ook voor de aanhangers van Sanders en de meeste van de 50.000 leden van de Democratic Socialists of America (DSA). Socialist Alternative gaat het debat aan over wat echt socialisme is en vindt een grote openheid voor onze ideeën van een volledige breuk met het kapitalisme en het belang van de arbeidersklasse die centraal is om tot overwinningen te komen.

De zoektocht naar maatschappijverandering is verbonden met een tanend vertrouwen in gevestigde politici, zowel ‘linkse’ als rechtse. Als socialisten er niet in slagen om brede lagen van de werkende klasse voor hun ideeën te winnen, dan kan de ruimte voor rechtse ideeën groeien, zeker in het kader van een hernieuwde economische neergang. Als er geen duidelijk alternatief is, kunnen delen van de bevolking overtuigd raken van het idee dat zondebokken verantwoordelijk zijn voor hun problemen – waarbij terecht gewezen wordt naar de gevestigde Democratische politici maar waarbij er ook een opgang is van racistische of seksistische ideeën. Stoutmoedige bewegingen met een duidelijke oproep aan de werkenden kunnen dat tegenhouden. Zo is een meerderheid van de Republikeinse kiezers voorstander van “Medicare for All”, een gegarandeerde gezondheidsverzekering. Bij de tussentijdse verkiezingen werd in traditioneel Republikeinse staten als Idaho, Utah en Nebraska bij referendum gestemd voor een uitbreiding van de bestaande gezondheidszorg. In Missouri werd een antivakbondswet weggestemd.

Algemene gezondheidszorg   

Het stuk over gezondheidszorg in het rapport van het Witte Huis liet heel wat ruimte voor spot. Er is een aanval op publieke gezondheidszorg in andere landen, maar daartegenover plaatst het Medicare (een regeringsprogramma) als tegenvoorbeeld! De gevestigde media kwamen niet bij van het lachen, maar legden niet uit waarom er geen algemene gezondheidszorg voor iedereen is in de VS ondanks de populariteit ervan onder brede lagen van de bevolking. De gevestigde media legden ook niet uit waarom er zoveel lange wachtlijsten en andere complicaties zijn in de door de overheid gefinancierde zorgstelsels in Europa en elders.

In Groot-Brittannië kwam de NHS, de National Health Service, er na de Tweede Wereldoorlog. Er kwamen op dat ogenblik doorheen Europa elementen van sociale zekerheid en van de ‘welvaartstaat.’ Deze overwinningen werden niet zomaar gegeven door de gevestigde politici, ze waren het resultaat van protestbewegingen, stakingen en politieke acties. Massale arbeiderspartijen, zowel socialistische als communistische, genoten een brede steun voor hun eisen van algemene gezondheidszorg voor iedereen. De arbeidersbeweging had een grote invloed in de na-oorlogse periode.

In de VS wonnen de werkenden in de jaren 1930 en 1940 elementen van sociale zekerheid en voordelen rond zorg en pensioenen in bedrijven. Dit was het resultaat van stakingsbewegingen en de groei van grote industriebonden. Met een massale arbeiderspartij hadden we toen ongetwijfeld meer afgedwongen. Beide grote politieke partijen worden immers gecontroleerd door Wall Street, ondanks onderlinge verschillen. De multimiljarden sectoren van farmaceutische bedrijven, verzekeringsbedrijven en ziekenhuisketens betalen politici van beide partijen. Hierdoor wordt het enorm populaire idee van algemene gezondheidszorg voor iedereen door geen enkele partijleiding verdedigd. De opkomst van nieuwe strijd en de groei van socialistische organisaties kan daar verandering in brengen.

Socialist Alternative vecht actief mee voor elke verworvenheid die onder het kapitalisme kan bekomen worden om het leven van de werkenden te verbeteren, denk aan hogere lonen of taksen voor de superrijken om te betalen voor zorg en onderwijs. Tegelijk weten we dat de kapitalisten wat ze ons noodgedwongen moeten geven met de ene hand steeds proberen terug te pakken met de andere hand zodra ze er een gelegenheid toe zien omdat onze bewegingen zwakker staan of als hun systeem in crisis raakt. Zo wordt de sociale zekerheid in heel Europa ondermijnd door een tekort aan publieke middelen. Dit leidt tot afdankingen en een slechtere dienstverlening. Ondanks wat Bernie Sanders, het rapport van het Witte Huis en heel wat gevestigde media beweren, is Zweden geen socialistisch land. De arbeidersbeweging heeft er in het verleden belangrijke hervormingen afgedwongen, maar de macht van de grote bedrijven over de samenleving werd nooit gebroken. Zweden kende de afgelopen jaren drastische besparingen om de werkenden te laten betalen voor de wereldwijde crisis.

Wij pleiten ervoor om de macht te breken van de farmaceutische bedrijven en de 500 grootste bedrijven die ons leven, werk en beleid bepalen. Gezondheidszorg moet een mensenrecht zijn, net als huisvesting, voedsel, onderwijs en transport. Energie in publieke handen kan groene jobs voorzien en een transitie van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie. Democratische arbeiderscontrole en –beheer van de grote banken moet een einde maken aan het casinokapitalisme dat gokt met onze levens en de verliezen op de gemeenschap afwentelt.

Het kapitalisme slaagt er niet in om te voorzien in de basisvoorzieningen van miljoenen mensen in de VS en de rest van de wereld. Volgens een nieuwe studie verdienen 43% van de Amerikaanse gezinnen niet genoeg voor een maandbudget van huisvesting, voedsel, kinderopvang, gezondheidszorg, transport en een gsm. De enige manier om tot een degelijke levensstandaard voor iedereen te komen, is door de grootste bedrijven onder democratische arbeiderscontrole en –beheer te plaatsen zodat de beschikbare middelen kunnen ingezet worden naargelang de noden van de samenleving.

De betekenis van socialisme: Venezuela en Russia

Zowel het rapport van het Witte Huis als de gevestigde media die erop antwoordden, brengen heel wat onwaarheden vanuit verschillende standpunten. Beiden hebben een vertekend beeld van wat de afgelopen 20 jaar in Venezuela gebeurde. Beiden schakelen de Russische revolutionair Lenin gelijk het de stalinisten en bureaucraten die een contrarevolutie doorvoerden tegen de bevrijdende verandering die Lenin mee geleid had in 1917.

Het rapport van het Witte Huis verwijst heel veel naar Venezuela als een voorbeeld van het falen van ‘socialisme.’ Het kapitalistische bewind is echter nooit gebroken in Venezuela, ondanks grote bewegingen en enkele positieve hervormingen. De olierijkdom in Venezuela werd bijvoorbeeld gebruikt om onderwijs en gezondheidszorg te financieren, maar het grootste deel van die rijkdom ging wel naar de internationale grootbanken. Toen de olieprijzen zakten, was het crisis. Het falen van Chavez en Maduro om doorheen mobilisatie van de werkenden een einde te maken aan de uitbuiting in het land, liet ruimte aan miljardairs in Venezuela en het buitenland, in het bijzonder in de VS, om de economie te saboteren en rechtse oppositie te ondersteunen. De oliebedrijven moesten volledig uit handen van de private sector gehaald worden om de middelen ervan in te zetten voor sociale diensten. Het falen van het reformistische populisme in Venezuela toont dat er nood is aan een beweging van onderuit en een gemobiliseerde arbeidersklasse om zo de rechterzijde en de internationale kapitalistische sabotage te verslagen.

De Russische revoluties van 1917 maakten een einde aan de feodale monarchie, droegen bij tot het einde van de Eerste Wereldoorlog en vestigden een samenleving onder controle van democratische raden van werkenden, boeren en soldaten. Lenin en de Bolsjewieken speelden een leidinggevende rol in deze geslaagde revolutie waar internationaal naar uitgekeken werd als een baken van hoop. Het leidde tot invasies door tal van buitenlandse legers. Samen met het uitgestrekte platteland en het gebrek aan succesvolle revoluties elders, zorgde dit voor het isolement van de Russische Revolutie. De stalinistische bureaucratie kon daarop groeien inzake macht en omvang. De stalinisten vestigden een dictatuur die gebruik maakte van de verworvenheden van de geplande economie. Socialisten moeten dit ernstig bestuderen en Lenin niet gelijkstellen met de stalinisten die de ideeën van Lenin gekaapt hebben. Socialist Alternative ging hierover overigens in discussie met Bhaskar Sunkara van Jacobin, waarbij we het vooral hadden over lessen van deze ervaring voor socialisten vandaag.

Zowel in Venezuela als Rusland was er niet de ontwikkelde industriële en technologische rijkdom die de VS kent. Het rapport van het Witte Huis stelt dat socialisme in de VS een terugkeer naar een landbouwsamenleving zou betekenen. Socialisten pleiten er nochtans voor om de meest ontwikkelde technologieën in te zetten om het leven van de mensen te verbeteren en verdere vooruitgang van de technologie mogelijk te maken. Vandaag wordt innovatie gebruikt om mensen af te danken en lonen te drukken, in plaats van dit te gebruiken om de werkweek drastisch in te korten zonder loonverlies.

Een einde maken aan uitbuiting en onderdrukking

Het rapport van het Witte Huis brengt de oude argumenten dat socialisme ingaat tegen de menselijke natuur en tal van andere zaken waar we hier niet op zullen antwoorden. Maar de rechtse aanval op het socialisme biedt ons wel een kans om voor een nieuwe generatie van socialistische activisten en arbeiders in actie onze socialistische ideeën te verduidelijken.

We moeten strijden voor al wat we kunnen winnen onder het kapitalisme en tegelijk doorheen onze strijdbewegingen, onze vorming, organisatie en solidariteit van de arbeidersklasse de basis leggen om een einde te maken aan dit rotte systeem. Het kapitalisme hervormen zal niet volstaan, er is fundamentele verandering nodig om het gevaar van de rechtse reactie en de klimaatramp te stoppen. Socialisme gaat niet over politici die bedrijven bezitten, zoals het Witte Huis ons wil laten geloven. Echt socialisme betekent democratische controle over de belangrijke sectoren van de economie en over ons leven. Een wereldwijde economische planning zou de basis leggen voor een transitie naar een groene economie en zou miljarden mensen uit de armoede halen.

In onze strijd tegen ongelijkheid vechten we tegen alle vormen van onderdrukking, waaronder racisme, seksisme en homofobie die inherent zijn aan dit systeem van uitbuiting. Deze strijd beperkt zich niet tot de VS. Socialisme is even internationaal als de arbeidersklasse zelf. We moeten onze acties internationaal coördineren, net zoals het personeel van Google dit deed. Daarom maakt Socialist Alternative deel uit van het Committee for a Workers’ International dat actief is op alle continenten in de strijd voor een andere samenleving zonder uitbuiting en onderdrukking.

Analyse door Tom Crean, Socialist Alternative

Het aantal linkse en progressieve kandidaten was een uitdrukking van het feit dat miljoenen mensen zich tegen de rechtse agenda keren. Deze kandidaten kwamen bijna allemaal op als Democraten. Ze weigerden geld van de grote bedrijven en kwamen met offensieve eisen zoals algemene gezondheidszorg voor iedereen, een minimumloon van 15 euro per uur en gratis hoger onderwijs. Een aantal zelfverklaarde socialisten wonnen een zetel: Julia Salazar in de Senaat van de deelstaat van New York, Alexandra Ocasio Cortez en Rashida Tlaib in het nationaal Congress. Tlaib is ook één van de twee moslimvrouwen die verkozen raakten, een historische primeur.

De Democraten controleren nu het House of Representatives, het lagerhuis. Maar er blijft een brutaal reactionair regime aan de macht in Washington en we kunnen niet wachten tot 2020 en de presidentsverkiezingen om dat te bestrijden. Er is dringend nood aan een massabeweging die vertrekt van de sociale macht van werkenden, waarbij het rechtse beleid bestreden wordt en de strijd aangegaan wordt om Trump weg te krijgen. In de komende maanden zullen zowel de Democratische leiding als de nieuwe linkse verkozenen getest worden: zullen ze de hooggespannen verwachtingen voor de strijd tegen Trump en de heersende klasse waarmaken?

Groeiende polarisatie

De afgelopen weken bracht Trump de xenofobe hysterie op een nieuw en vreselijk niveau. Het ging zelfs voor Trump ver. Hij probeerde de angst op te kloppen zodat zijn kiezers zouden stemmen. Eerder gebruikte hij de benoeming van Kavanaugh voor hetzelfde doel. Hij verklaarde dat de migrantenkaravaan vanuit Centraal-Amerika een “invasie” vormt die mogelijk opgezet is door de Democraten of gefinancierd door de liberale Joodse miljardair George Soros waarbij er bendeleden en terroristen uit het Midden-Oosten deel van de karavaan vormen. Hij stuurde duizenden soldaten naar de grens tegen een vreedzame optocht van enkele duizenden wanhopige vrouwen, mannen en kinderen die de sociale chaos ontvluchten die werd gecreëerd door het neoliberale beleid dat gepromoot wordt door het VS-imperialisme.

De Democratische leiding koos er anderzijds bewust voor om zich vooral te richten op stedelijke en voorstedelijke kiesdistricten en in het bijzonder op hoogopgeleide blanke vrouwen die voorheen Republikeins stemden. Rond gezondheidszorg pleitten de mainstream Democraten voor een verplichte verzekering op basis van de vroegere voorwaarden, met name de Obamacare. Maar dit werd niet gekoppeld aan meer verregaande eisen zoals algemene gezondheidszorg voor iedereen of een antwoord op de enorme crisis in de zorgsector en de aanvallen door de Republikeinen. De Democratische leiding ging evenmin in tegen de belastingverlagingen voor de grote bedrijven die door Trump zijn ingevoerd. Er werd niet gepleit voor een massaal programma van groene publieke werken. In de plaats daarvan gebruikten de Democraten de nooit geziene diversiteit van hun kandidaten als belangrijkste argument.

Deze centrumbenadering van de Democraten was tot op zekere hoogte effectief, maar het toont tegelijk hoe beperkt het antwoord van de partijleiding is tegenover de sociale afbraak van de Republikeinen. Nancy Pelosi, die mogelijk opnieuw de fractieleider in het House of Representatives zal zijn, toonde hoe ver de Democratische leiding afstaat van de kiezers die een einde willen maken aan het rechtse beleid. Ze verklaarde dat de Democraten waar mogelijk zullen samenwerken met de Republikeinen. Op een bijeenkomst met donateurs en ‘strategen’ herhaalde ze dinsdag dat een impeachment van Trump niet op de agenda staat. Ongetwijfeld droeg dit bij tot de beslissing van Trump om minister van Justitie Jef Sessions aan de deur te zetten, een beslissing met als doet om het onderzoek van Mueller te ondermijnen. Dat onderzoek gebeurt immers onder toezicht van het ministerie van justitie.

Blauwe golf met beperkingen

Er was een hoge opkomst voor een tussentijdse verkiezing: er waren 30 miljoen kiezers meer dan bij de vorige tussentijdse verkiezingen van 2014. De Democraten zullen 225 zetels tellen, een winst van 32. De Democraten haalden het qua stemmenaantal met een marge van 7%. Aangezien deze verkiezingen op heel wat vlakken een referendum over Trump vormden, is deze verschuiving in het resultaat op zich een indicatie van het feit dat brede lagen van de samenleving zijn seksisme en racisme verwerpen. Het is significant dat minstens 100 vrouwen werden verkozen, vooral voor de Democraten. Dit aantal lag nooit zo hoog in de Amerikaanse geschiedenis, zelfs indien hierdoor slechts een kwart van alle verkozenen vrouw is.

De Democraten boekten op het niveau van de deelstaten bescheiden winsten in die staten waar de Republikeinen de afgelopen jaren dominant waren. Ze veroverden zeven gouverneurszetels, waaronder in enkele staten in het mid-westen van de VS zoals Illinois en Michigan. Enkele beruchte reactionairen verloren, onder meer Chris Kobach in Kansas en de vakbondshater Scott Walker in Wisconsin. Maar het feit dat de meerderheid in slechts zes deelstaatparlement veranderde, was minder indrukwekkend voor de Democraten, zelfs indien het deels kwam door de aanpassing van de kiesdistricten door de zetelende verkozenen.

De Republikeinen slaagden er anderzijds in om hun meerderheid in de Senaat te vergroten. Die instelling is veel minder democratisch aangezien er per deelstaat twee vertegenwoordigers zijn, los van de omvang van die deelstaten.

Het establishment drukt door

Ondanks de overwinning van de bekende democratische socialiste Alexandria Ocasio Cortez en andere progressieve kandidaten, waren andere resultaten teleurstellend voor progressieve werkenden en jongeren. Zo was er de nederlaag van Andrew Gillum in Florida tegen de door en door racistische Ron de Santis. Er was ook de nederlaag van Beto O’Rourke tegen Ted Cruz in de Senaatsverkiezingen in Texas.

Zowel Gillum als O’Rourke namen een meer verregaande en progressieve benadering in dan de Democratische leiding. Gillum zou de eerste zwarte gouverneur van Florida geweest zijn, een van de staten met een geschiedenis van racisme. In Georgia heeft Stacey Abrams haar nederlaag nog niet erkend. Ze heeft gelijk om een hertelling te eisen na onregelmatigheden in Georgia. De Republikeinen proberen een aantal kiezers in staten die ze controleren uit de kieslokalen te houden. Vooral de Afro-Amerikanen worden geraakt door de maatregelen die het moeilijker maken om te stemmen.

De Democratische leiding beweert nu natuurlijk dat het resultaat een bevestiging is van de ‘gematigde’ aanpak. Zoals de New York Times het stelde: “De kandidaten die de meerderheid leverden in het Lagerhuis komen grotendeels uit het politiek centrum en voerden campagne met de belofte van een zuiver beleid en verbeteringen aan het gezondheidsstelsel, niet met de belofte van sociale verandering.” De krant gaat verder en stelt dat “de theorie die verdedigd werd door liberalen in staten als Texas en Florida –  namelijk dat charismatische en duidelijk progressieve leiders Republikeinse bastions kunnen omvormen tot politieke strijdtonelen, is grotendeels mislukt.” Dat is naast de kwestie. O’Rourke haalde een uitstekend resultaat in een staat waar geen enkele verkiezing op staatsniveau de afgelopen 25 jaar gewonnen werd door de Democraten. Deze en een reeks andere verkiezingsraces toonden dat de bocht naar links in de grote steden en onder jongeren naar het zuiden is uitgebreid.

Bijkomende indicaties van de potentiële steun voor een duidelijk linkse politiek waren de resultaten van een aantal stemresultaten in het land. In Florida werd in een referendum beslist dat de 1,4 miljoen inwoners die ooit veroordeeld werden tot gevangenisstraf maar deze hebben uitgezeten opnieuw mogen stemmen. Deze bijzonder ondemocratische maatregel had zeker onder Afro-Amerikanen een effect. In Michigan en enkele andere staten werden beperkingen gestemd voor het aanpassen van kiesdistricten. Zoals het magazine Jacobin opmerkte, stemden drie ‘rode’ staten (Idaho, Nebraska en Utah) voor een uitbreiding van Medicaid. Andere progressieve overwinningen waren de goedkeuring van een bedrijventaks in San Francisco om geld op te halen voor steun aan daklozen, in Missouri en Arkansas werden de minimumlonen opgetrokken. Er waren ook significante nederlagen als gevolg van druk en desinformatiecampagnes door de grote bedrijven. Zo werd het voorstel om in heel California een controle op de huurprijzen in te voeren weggestemd. In Alabama en West Virgina werden maatregelen gestemd die de toegang tot abortus beperken.

Als we het toch over de centrum-strategie van de Democraten hebben: de machtige conservatieve Democrate Claire McCaskill verloor in dezelfde staat waar gestemd werd voor een verhoging van het minimumloon en waar recent met grote meerderheid werd gestemd tegen de zogenaamde ‘right to work’ wetgeving.

Wat nu?

Het resultaat van de tussentijdse verkiezingen is een aanmoediging van wie de strijd tegen Trump wil voeren. Moesten de Republikeinen gewonnen hebben, had dit immers tot een tijdelijke demoralisatie geleid. Maar het Democratische establishment drukt meteen alle gewekte verwachtingen de kop in. Dat geeft aan dat de discussie over hoe we de strijd tegen rechts moeten voeren de komende periode intenser zal worden, zeker in de context van een presidentscampagne die bijna direct zal beginnen.

Gezien het karakter van de campagne van Trump moeten we duidelijk zijn over waar we tegen strijden. Er is een groeiend debat onder linkse liberalen en de linkerzijde in het algemeen over de vraag of het regime van Trump voor een “sluipend fascisme” staat. Deze angst wordt vergroot door internationale ontwikkelingen, in het bijzonder de verkiezing van de extreemrechtse populist Jair Bolsonaro die zeker fascistische elementen naar voor brengt als nieuw verkozen president van Brazilië.

Trump omschrijft zich nu als “nationalist” en ongetwijfeld draagt dit ertoe bij tot de normalisering van extreemrechts. De dominante Trumpiaanse vleugel van de Republikeinen neemt steeds meer aspecten van een extreemrechtse partij aan.

Maar is dit fascisme of ontluikend fascisme? Historisch gezien baseerde het fascisme zich op massabewegingen vanuit de middenklasse die hard geraakt werd door de kapitalistische crisis. Het fascisme ging over tot het fysiek uitschakelen van de organisaties van de werkende klasse en de linkerzijde. Het kwam aan de macht toen delen van de heersende klasse de voorkeur gaven aan fascisme boven de reële dreiging van een sociale revolutie die hun eigendom en macht zou afnemen. De context in de VS vandaag is uiteraard heel anders. Er is echter wel een diepgaande sociale crisis en alle gevestigde instanties verliezen aan autoriteit en legitimiteit. In verschillende Europese landen heeft het falen van de historische linkse en arbeiderspartijen om de werkende klasse te verdedigen tegen de neoliberale aanvallen – in de plaats daarvan werden velen zelf neoliberale partijen – bijgedragen aan de groei van extreemrechtse partijen.

De Democraten waren nooit een arbeiderspartij of een linkse partij, maar toch zijn er gelijkenissen inzake het opgeven van de historische basis onder de werkende klasse en de scherpe bocht naar rechts (ten onrechte als “centrum” omschreven) in de jaren 1980 en 1990. Maar buiten de grote lijnen van een extreemrechtse politieke formatie, zijn er relatief weinig georganiseerde fascisten. De openlijk fascistische groepen kwamen serieus in de problemen na de moord op Heather Heyer in Charlottesville in 2017 en de massamobilisatie die daarop volgde. Maar ze worden natuurlijk wel aangemoedigd om terug uit hun riolen te kruipen en vormen een reëel gevaar, zelfs indien het beperkt is. Een veel groter en directer gevaar is de ontwikkeling van een massale extreemrechtse formatie die racisme stimuleert en ingaat tegen pogingen om werkenden te verenigen rond hun gemeenschappelijke belangen.

Er is een groeiend begrip onder honderdduizenden mensen dat we nood hebben aan een politieke kracht die bereid is om even hard voor de gewone mensen op te komen als Trump opkomt voor de belangen van de miljardairs. Zoals wij steeds hebben gesteld, zal het project om de Democraten te hervormen of naar links te duwen zo goed als zeker mislukken. We hebben begrip voor dit project waar heel wat jonge activisten bij betrokken zijn, maar moeten waarschuwen voor de uitkomst ervan. De presidentscampagne van Bernie Sanders in 2016 haalde meer dan 200 miljoen dollar op door kleine giften voor een sociaal programma. Die campagne toonde het enorme potentieel voor wat eigenlijk nodig is: een nieuwe onafhankelijke linkse partij die vertrekt van de belangen van de werkende bevolking en alle onderdrukten.

Zo’n partij moet zich baseren op massale sociale strijd. Dat is immers de enige manier waarop we rechts een nederlaag kunnen toebrengen en sociale verworvenheden afdwingen. Het potentieel voor een blijvende massabeweging is groot. We zagen dit in de mobilisaties van vrouwen, walkouts van studenten tegen wapengeweld en het grootste aantal stakingen in bijna 20 jaar. De lerarenrevolte vond vooral plaats in ‘rode’ staten. Deze beweging toonde de mogelijkheden om in een klassenstrijd bredere lagen van de bevolking mee te trekken. De leraars hadden offensieve eisen, waaronder het voorstel om de bedrijven te laten betalen voor de middelen die nodig zijn voor het onderwijs of nog het voorstel om na een decennium van besparingen opnieuw meer te investeren. Dit vond ook gehoor onder de kiezers van Trump.

In 2019 komt er ongetwijfeld nog een golf van strijd. Dit moet gecombineerd worden met de uitbouw van een linkse politieke factor die tegen het establishment ingaat. Dat zou het begin vormen van een alternatief waarmee een einde kan gemaakt worden aan het Trumpisme.

Artikel door Clément (Luik) uit maandblad ‘De Linkse Socialist’

Sociale mobilisaties nemen toe

De laatste jaren is het aantal massamobilisaties in de Verenigde Staten sterk toegenomen: van de Black Lives Matter-beweging tegen racistische politiemoorden tot de vrouwenmars na de Trump-verkiezingen, van de spontane mobilisaties tegen het anti-immigratiedecreet, tot de indrukwekkende antifascistische mobilisaties na de aanslag in Charlottesville.

De benoeming van de Republikein Brett Kavanaugh tot rechter in het Hooggerechtshof (die zonder mogelijkheid tot beroep beslist of de wetten van de Staten in overeenstemming zijn met de Grondwet) heeft de afgelopen weken in de Verenigde Staten tot een golf van protest geleid nadat hij door verschillende slachtoffers van verkrachting werd beschuldigd.

Tijdens het protest kwamen ook sociaaleconomische eisen naar voren, zoals een minimumloon van 15 dollar per uur. Nadat de werkenden in Seattle in 2015 een overwinning hadden behaald, kreeg deze eis een nationale draagwijdte en werden in totaal 18 staten gedwongen hun minimumloon te verhogen. Onlangs nog moest de multinational Amazon een minimumloon van 15 dollar per uur toekennen aan zijn 350.000 werknemers en tijdelijke werknemers!

Deze talrijke mobilisaties en enkele overwinningen hebben een impact gehad op het vertrouwen van de werknemers om actie te ondernemen. Heel vaak wordt er trouwens tot staking overgegaan ondanks de vakbondsbureaucratieën, die de beweging eerder afremmen.

De leerkrachten uit de staat Virginia gaven begin maart een belangrijk startschot met hun staking tegen besparingsmaatregelen en voor betere lonen en ziekteverzekering. De beweging verspreidde zich snel naar verschillende staten in het zuiden en het zuidwesten. Deze stakingen werden aan de basis georganiseerd en ze verwierpen de compromissen die de vakbondsleidingen probeerden door te duwen: in plaats van het voorstel voor een loonsverhoging van 1% werd op die manier 4% afgedwongen. De leerkrachten breidden hun eisen ook uit naar de hele publieke sector. Zo wilden ze solidariteit opbouwen en een beweging creëren die kon eindigen in een overwinning. Uit enquêtes bleek dat 72% van de bevolking deze stakingen steunde; onder de ouders van leerlingen was er zelfs 78% steun.

Ook op andere plaatsen is er veel potentieel: bij United Parcel Service (UPS), met het grootste aantal gesyndiceerde werknemers in een privébedrijf in de Verenigde Staten, werd een stakingsaanzegging voor betere lonen goedgekeurd door 90% van de vakbondsleden. Hetzelfde geldt voor Arcelor, in de bouwsector, of nog in de hotelsector waarvoor in verschillende regio’s stakingsaanvragen gestemd zijn. Bij McDonald’s ging het personeel in staking tegen seksuele intimidatie op het werk (zie ook pagina 7).

Het dominante discours wil ons voorhouden dat het goed gaat met de binnenlandse economie, dat er groei is en dat de werkloosheid historisch laag ligt. In werkelijkheid stagneren de lonen en zijn ze zo laag dat veel mensen twee banen nodig hebben om te overleven. Bovendien hebben veel mensen “met een job” een wegwerpcontract van slechts een paar uur per week voor een hongerloon. De verregaande speculatie op de immobiliënmarkt maakt toegang tot woningen steeds onbetaalbaarder. Kortom, het dominante optimistische discours strookt niet met de concrete realiteit van de arbeidersklasse. Dat zet er hen ertoe aan om hun deel van de koek op te eisen.

Het lijkt er op dat 2018 het jaar met het hoogste aantal stakingen sinds 2000 zal zijn. Tegelijkertijd bereikt het vertrouwen in de vakbonden het hoogste niveau in 20 jaar (62% positieve perceptie) na jaren van terugplooien en defensieve strijd.

Maar net zoals een bokser zijn rechter- en linkervuist nodig heeft om een gevecht te winnen; heeft de arbeidersbeweging naast zijn vakbondsvuist ook een politieke vuist nodig.

Tussentijdse verkiezingen

Deze tussentijdse verkiezingen bieden aan de werkende bevolking en onderdrukten een kans om terug te vechten en de racistische, nationalistische en antisociale agenda van Trump naar de achtergrond te dringen.

Er wordt voorspeld dat de resultaten van die tussentijdse verkiezingen een “blauwe golf” zullen zijn en dat de Democratische Partij zowel in het Huis van Afgevaardigden (de federale kamer) als in veel staten een meerderheid zou verkrijgen. Hoewel minder waarschijnlijk, is een democratische meerderheid in de Senaat niet volledig uitgesloten. Uit een recente opiniepeiling blijkt dat de Democratische Partij op nationaal niveau 44% van de stemmen zou krijgen, tegenover 36% voor de Republikeinse Partij.

Het sociale klimaat en de mobilisaties van de afgelopen jaren hebben een impact op de campagne. Als gevolg van #MeToo kandideert een recordaantal vrouwen voor het ambt, met 256 kandidates voor de kamers en 16 voor het gouverneurschap. 500 leerkrachten kandideren in de voorverkiezingen en de staat New York bereikt nu al de hoogste participatiegraad voor de voorverkiezingen ooit. Daarnaast hebben progressieve kandidaten die zich verzetten tegen het politieke establishment onlangs een reeks overwinningen behaald. Deze kandidaten vormen geen samenhangende stroming: sommige zijn afkomstig van de Democratic Socialists of America, terwijl anderen, eerder verwant aan de traditionele democraten, een programma verdedigen dat vergelijkbaar is met dat van Bernie Sanders.

Sanders had het establishment van de Democratische Partij in de presidentiële voorverkiezingen ernstig op de proef gesteld door een hervormingsgezinde linkse agenda te verdedigen. Hij beweerde ook openlijk socialist te zijn en liet zijn campagne uitsluitend financieren door donaties van arbeiders en de organisaties van de arbeidersbeweging. Sanders koos er uiteindelijk voor om Hillary Clinton en de Democratische Partij te steunen. Als hij zijn platform ‘Our revolution’ had trachten om te vormen tot een echte organisatie die de electorale strijd koppelt aan die op straat, dan had de situatie er vandaag fundamenteel anders kunnen uitzien. Het zou de kloof tussen de oude structuren van de Democratische Partij en een nieuwe radicaliserende basis op scherp gesteld hebben en duidelijk gemaakt hebben dat er nood is aan een derde partij, een arbeiderspartij, in de VS.

Socialist Alternative (onze zusterorganisatie in de VS) verschilt van mening over het feit dat deze progressieve mensen kandideren voor de Democratische Partij en zich dus illusies maken over de mogelijkheid om die partij te hervormen. Toch hebben we opgeroepen om op hen te stemmen en zijn we soms actief betrokken bij hun campagnes. Een overwinning voor kandidaten met een programma dat de arbeidersklassegunstig gezind is, zou een ernstige nederlaag betekenen voor het establishment.

Hun kandidaturen en programma’s zullen een stimulans zijn voor de sociale beweging en voor de strijd die zich ontwikkelt rond belangrijke eisen zoals toegang tot gezondheidszorg voor iedereen, gratis hoger onderwijs … Er is een groeiende steun voor socialisme en kandidaten of organisaties die zich op socialisme beroepen, zonder dat steeds duidelijk is wat dit inhoudt. Marxisten moeten daar gebruik van maken om een socialistische breuk met het kapitalisme te verdedigen.

Om het volledige potentieel te grijpen, zal het nodig zijn om die progressieve electorale platformen om te vormen tot echte offensieve en mobiliserende campagnes. Het zal ook nodig zijn om een georganiseerde politieke kracht op te bouwen die onafhankelijk van het establishment in staat is om overwinningen te behalen. Een dergelijke dynamiek zou doorheen actie aan honderdduizenden mensen verduidelijken wat “socialisme” betekent.

De handelsoorlog tussen Washington en Peking is aan het escaleren. De regering-Trump wil nogmaals douanetarieven opleggen voor zowat 200 miljard dollar aan Chinese goederen die ingevoerd worden. Dit zou de grootste zet zijn in het al drie maanden durende conflict en het volgt op de heffingen die in juli opgelegd werden op 50 miljard dollar aan Chinese goederen. Een verdere escalatie kan volgens de Amerikaanse econoom Stephen Roach leiden tot een “lange en bittere strijd.” De bewering van Trump dat handelsoorlogen “gemakkelijk te winnen zijn”, werd door Gideon Rachman, een columnist van de Financial Times, vergeleken met de erg foutieve inschatting van de Britse heersende klasse in augustus 1914 dat de eerste Wereldoorlog zou “over zijn tegen kerstmis.”

Analyse door Vincent Kolo, Chinaworker.info

 Artikel door Erin Brightwell, Socialist Alternative USA

Tijd voor een linkse alliantie tegen politici van de grote bedrijven

De Democratische Partij heeft de Amazon-belasting in Seattle verraden. Dat was een belasting op grote bedrijven om betaalbaar wonen mogelijk te maken, in een context waar de huurprijzen razendsnel blijven stijgen. Zowat de helft van de huurders in Seattle betalen te veel aan huur, een vijfde besteedt meer dan de helft van het inkomen aan huisvesting.

Reactie door Kshama Sawant, socialistisch raadslid in Seattle

Analyse door Robert Bechert, Internationaal Secretariaat van het CWI

Sinds het begin van dit jaar wordt het establishment in de VS opgeschrikt door stakende leerkrachten. Wat begon in West Virginia, breidde al snel uit naar Oklahoma, Arizona, Colorado en daarbuiten. De leerkrachten staken tegen het gebrek aan middelen en de lage lonen. Sommige stakingen werden vanuit de vakbonden gestuurd, terwijl andere spontaan ontstonden na het succes van collega’s in andere staten. Dit toont de roep om verandering na jarenlange afbraak van de publieke middelen voor onderwijs.

door Sander (Dendermonde)