Waarom faalt gevestigd politiek links? Volgens rechts komt dat door ”woke” en ”identiteitspolitiek”. Dat is hilarisch omdat rechts volledig draait op identiteit en angst. Maar nee, het falen van gevestigd links komt voort uit het falen van twee ideologieën van de 20ste eeuw: de sociaaldemocratie en het stalinisme. Ook al is het 37 jaar geleden, blijven de gevolgen van hun falen zichtbaar. Sociaaldemocraten en stalinisten kunnen geen revolutionaire betekenis meer spelen en dus versterkt hun falen de heerschappij van het kapitalisme.
Wat is (was) de oorspronkelijke sociaaldemocratie?
De sociaaldemocratie was tot 1914 een verzamelnaam voor de socialistische beweging. Karl Marx hield niet van de term, maar door de antisocialistische hetze van de Duitse bourgeoisie nam met name de Duitse socialistische beweging, de naam: sociaaldemocratie aan. Toen socialisten begonnen met het opzetten van eigen politieke partijen, namen die de naam: sociaaldemocratisch aan, zie de Sociaal Democratische Arbeiders Partij in Nederland (1894-1945) of de Sociaaldemocratische Partij van Duitsland (SPD).
In 1914 kwam een breuk in de socialistische beweging. Gematigde socialisten gingen de eerste wereld oorlog steunen. Toen de Russische revolutie begon keerde de gematigden zich tegen de Russische Sociaal Democratische Arbeiders Partij (RSDAP) en diens strijd voor de heerschappij van de werkende klasse. Deze antirevolutionaire socialisten kregen de overhand in de sociaaldemocratische partijen. Ze bleven wel pogen voor het socialisme, maar dat mocht niet via een revolutie bereikt worden.
Revolutionair socialisten die de RSDAP wel steunde noemde zich vanaf 1918: communisten, een oude term die Karl Marx gebruikte. De antirevolutionaire socialisten gingen zich fel opstellen tegen het marxisme en werden langzaam aanhangers van het kapitalisme. Na de tweede wereld oorlog werd de term; sociaaldemocraat, een benoeming voor gematigde socialisten die enkel nog regulering van het kapitalisme nastreefde. Vanaf de jaren 80 stapte de meeste westerse sociaaldemocraten ook af van dat ideaal en werd de sociaaldemocratie een typische kapitalistische ideologie.
Toen kwam het neoliberale offensief in de jaren 80. Rechtse leiders poogde voor deregulering, marktwerking en de sociaaldemocratie zakte als pudding in elkaar. Leiders zoals Wim Kok, Tony Blair en Gerhard Schröder vonden dat de sociaaldemocraten de markt economie volledig diende te accepteren. Uiteindelijk ging de sociaaldemocratie enkel nog spelen op identiteitspolitiek, aangezien ze de klassenstrijd hadden opgegeven. Als partijen zoals PRO (Nederland), SPD (Duitsland), PSOE (Spanje) of Arbeidspartij (Groot Brittannië) aan de macht komen, veranderd er niets fundamenteels voor werkenden en baanlozen.
Dat verklaart waarom de steun voor sociaaldemocratische partijen zo radicaal is afgenomen. Vaak winnen ze alleen nog verkiezingen omdat er geen socialistisch alternatief is. Werkenden hebben dan geen keus en vertrouwen toch weer op die verraderlijke sociaaldemocraten, alleen maar om weer genadeloos teleurgesteld te worden, zie hoe de sociaaldemocratie in Groot Brittannië faalt. Rechtse populisten hebben goed ingespeeld op de verrechtsing en het verraad aan werkenden en baanlozen. Wij erkennen dat de sociaaldemocratie anno 2026 ook geen progressieve rol kan spelen.
Wat was het stalinisme?
Het stalinisme stopte niet met de dood van Joseph Stalin in 1953. Ook is het stalinisme niet enkel Noord Korea of de periode in de Sovjet-Unie van 1927 tot 1956. Het stalinisme is dan wel vernoemd naar Stalin, het is veel meer dan alleen de persoon. Stalinisme is de naam die wij marxisten geven aan het heersende systeem van de Sovjet-Unie tussen 1927 en 1991. Het begon in 1922, toen Stalin de functie van generaal secretaris van de Russische Communistische Partij (ex-RSDAP) kreeg. De Russische marxisten hadden gedacht dat het een puur administratief ambt zou worden. Maar Stalin had andere plannen!
Door de burgeroorlog en de achter gesteldheid van Rusland, verloren de arbeidersraden hun macht aan de communistische partij. Rond 1923, was het de partij die de Sovjet-Unie bij elkaar hield. Stalin wist dit maar al te goed en begon loyale aanhangers op belangrijkste posten te plaatsen. Lenin merkte dit ook en probeerde verzet tegen de bureaucratisering van Stalin aan te kaarten. In maart 1923 kreeg Lenin echter een laatste aanval en raakte stom en verlamd, hij stierf 11 maanden later. Door het wegvallen van Lenin, kon Stalin en zijn aanhang de strijd aangaan met de linkse oppositie van Leon Trotsky.
Die verzetten zich tegen het idee van het socialisme in één land. Stalin beweerde dat Rusland het socialisme kon realiseren zonder dat de revolutie zich moest verspreiden naar Europa. De stalinisten kregen aanvankelijk steun van belangrijke Sovjet leiders zoals Gregory Zinoview en Lev Kamenev. Dat gaf Stalin legitimiteit, zeker omdat hij in de functie van generaal secretaris de controle had over het partijapparaat, dat hij ging inzetten om zijn eigen politiek te versterkten tegen die van Trotsky. Ondanks dat Zinoview en Kamenev zich in 1926 tegen Stalin keerde was het te laat. Een jaar later liet Stalin hun royeren samen met Trotsky.
Niet alleen de Russische Communistische Partij werd stalinistisch. Alle communistische partijen van de Communistische Internationale werden het. Het stalinisme betekende kritiekloze loyaliteit aan Moskou en aan de ”Grote Leider” Joseph Stalin. Die begon te pleiten voor de twee fasen theorie van veel gematigde socialisten. Dit houdt in dat de communisten eerst de progressieve bourgeoisie diende te steunen. We zagen dit in Spanje, waar de stalinisten deel werden van een kapitalistische regering en zich tegen de Spaanse revolutie (1936) keerde.
Ook na de tweede wereld oorlog speelde de stalinisten een contrarevolutionaire rol. In Oost Europa moesten ze onder druk van veel werkenden breken met het kapitalisme. Dit was niet het beleid van Stalin geweest. Liever had hij Oost Europa gehad als neutrale burgerlijke buffer landen tussen hem en de NAVO. Maar velen hoopte dat de communistische partijen werkenden zouden bevrijden van kolonialisme en kapitalisme. Helaas bracht dat niet democratische controle. De stalinistische landen in Oost Europa werden dictaturen in dienst van een minderheid, de partijbonzen.
Tussen 1989 en 1991 implodeerde het stalinisme. Dit kwam omdat er nooit spraken was van democratische vrijheden voor werkenden en baanlozen. Het systeem was corrupt en voedde nepotisme, machtsmisbruik en economisch mismanagement. Het waren de stalinisten de hun planeconomieën privatiseerde en velen werden brave sociaaldemocraten. Voor het kapitalisme was de neergang van de Sovjet-Unie een grote politieke overwinning. Hoewel wij zeggen dat zelfs de heersende klasse de ondergang niet had zien aankomen.
Hoe speelt hun falen nog een rol in 2026?
Het stalinisme is 37 jaar geleden geïmplodeerd. Generaties zijn opgeroeid zonder de invloed van grote communistische partijen in de politiek. Nu merken jongeren en werkenden dat het kapitalisme faalt. Alleen ze lopen niet massaal naar communistische partijen. Dit omdat die nog bestuurd worden door types die niet aantrekkelijk zijn. Veel communistische partijen worden geleid door ouderen, die als jongeren 37 jaar geleden nog trouw bleven aan wat ze ‘’marxisme-leninisme’’ (stalinisme) noemen.
De kapitalistische media blijft het socialisme en communisme negatief neerzetten. Dat is hun taak om de werkende klasse weg te houden van ideeën die de machtsstructuren van de bezittende klasse aantasten. In de VS is de rechtse media in volledige paniekmodus, nu linkse sociaaldemocraten nominaties winnen binnen de Democratische Partij. Fox News liegt erop los dat de Democratische Socialisten van Amerika via de Democratische Partij, een ”socialistische dictatuur” willen opbouwen. Onzin natuurlijk, maar dat is wel wat Fox News elke dag vertelt.
Er is wel een sociaaldemocratisch besef aan het groeien in de VS. Klassieke sociaaldemocratische opvattingen worden populairder, in een land dat elke regulering van de economie heeft afgedaan als ”falend en marxistisch”. Revolutionair socialisten steunen elke progressieve maatregel om het kapitalisme te beperken. Maar we wijzen er ook op dat het niet voldoende is. Klassieke sociaaldemocratie klinkt goed, maar het werkt niet meer. De heersende klasse laat zich niet reguleren, vooral omdat het nu internationaal werkt.
Omdat de sociaaldemocraten en stalinisten geen revolutionaire rol spelen is hun politiek ook niet gericht op het socialisme. We zien in landen zoals China, Cuba, Vietnam en Laos juist hoe meer deregulering en marktwerking plaatst vinden onder leiding van stalinistische partijen. In het westen spelen sociaaldemocraten trouw de rol die het kapitalisme van hun eist. In landen zoals Duitsland, Groot Brittannië en Spanje zijn sociaaldemocraten aan de macht, maar van linkse politiek is geen spraken.
Samengevat zeggen revolutionair socialisten:
- Anno 2026 zijn gevestigde sociaaldemocraten geen bondgenoten in de strijd tegen het kapitalisme en imperialisme, ze steunen het juist
- Stalinisten blijven vaak dogmatisch vasthouden aan de illusies dat de Sovjet-Unie een socialistisch voorbeeld was
- Dit verzwakt de klassenstrijd omdat de kapitalistische media onze opvattingen kan koppelen aan misbruik, nepotisme, corruptie en dictatuur.
- Werkenden en baanlozen zullen de kapitalistische leugens geloven, als wij niet aantonen waarom de sociaaldemocratie en het stalinisme faalde
- In landen zoals China, Cuba, Vietnam en Laos zijn de stalinisten juist reactionaire sociaal-conservatieven, die alles in het werk stellen om de bestaande machtsstructuren te behouden
- Het is onze taak om een socialistisch alternatief neer te zetten en te pleiten voor revolutionair socialisme van onderaf
- Dat betekent democratische controle over onze politiek en economie.
