De communisten waren de schrik van de heersende klasse tussen 1917 en 1991. Communistische partijen grepen de macht in bijna 1/3 van de wereld. Landen zoals Rusland en China kwamen onder zogenaamd ”communistisch” bestuur. Revolutionair socialisten hebben echter altijd felle kritiek gehad op de bewering dat het communisme daar heerste. Ook de opvatting van het kunnen realiseren van ”socialisme in één land” werd door ons verworpen. Tussen 1989 en 1991 draaide echter bijna alle heersende communistische partijen af van het idee om een alternatief te zijn op het misdadige kapitalisme!
Artikel door Jorein Versteege
Chinees kapitalisme met een ”socialistische” façade
In 1980 begon Deng Xiaoping in de Volksrepubliek China met kapitalistische experimenten. Deze experimenten werden gehouden in Speciale Economische Zones. Hierin mochten buitenlandse bedrijven gebruik maken van Chinese arbeiders. In de Sovjet-Unie begon Michael Gorbachev met Glasnost en Perestrojka vanaf 1985. De heersende kaste van stalinisten had genoeg van hun ”marxistisch-leninistische” façade die ze jaren lang met harde hand verdedigd hadden.
Het is logisch dat veel werkenden en baanlozen de hervormingen steunde. Het stalinisme was vastgelopen in de jaren 80. Technologisch kon de Sovjet-Unie en de Volksrepubliek China het kapitalistische westen niet bijhouden. Door machtsmisbruik, corruptie, nepotisme en bureaucratisch wanbestuur hadden de communistische partijen totaal geen realiteitsbesef meer. Het verklaart ook waarom kapitalistische types zoals Gorbachev en Deng gesteund werden door grote delen van de stalinistische bureaucratieën.
Helaas waren de hervormingen niet gericht op heerschappij van werkenden. Erger, de jaren na het einde van het stalinisme (na 1991) zorgde voor massieve desillusie toen de kapitalistische barbarij werkelijkheid werd. Alleen al in China is de ongelijkheid massaal. 46 jaar na de invoering van de markt economie heeft een Chinese arbeider nog niet eens het inkomen van een Oost-Europese arbeider. Modaal loopt de Chinese werkende klasse nog ver achter op de lonen van westerse werkenden, ondanks bijna 46 jaar markt economie.
China telt maar liefst 1.110 miljardairs volgens de Hurun Global Rich List. Hiermee bezit het land momenteel de meeste miljardairs ter wereld en terwijl de PRC zich omschrijft als ‘’socialistisch’’. Er zijn 6 miljoen miljonairs die leven op de arbeid van 1,3 miljard Chinezen. Alleen al het feit dat miljardairs en miljonairs legaal zijn in de Volksrepubliek China, toont waarom wij dit land niet aanzien als een socialistische republiek.
De communistische partijen werden brave kapitalistische sociaaldemocraten
In Oost-Europa werden alle heersende stalinisten brave sociaaldemocraten tussen 1989 en 1991. Revolutionair socialisten verklaren hun verraad aan het socialisme vanuit het feit dat de stalinistische parasieten, nooit de heerschappij van werkenden en baanloze nastreefde. De markt hervormingen waren gericht om hun eigen privileges te behouden. Met de invoering van het kapitalisme hoopte de ex-communisten dat ze in goede daglicht zouden vallen bij met name de verrechtste sociaaldemocratie en ook het Europese kapitalisme.
Het is niets voor niets dat de grootste aanhangers van neoliberale politiek in jaren 90, de ex-communisten waren in Oost-Europa. Politieke partijen zoals de Hongaarse Socialistische Partij, de Bulgaarse Socialistische Partij, Sociaaldemocratie van de Republiek Polen, Partij van de Sociaaldemocratie in Roemenië, de Socialistische Partij van Albanië en de Partij van Democratisch Links (Slowakije) en de Socialistische Partij van Servië steunden privatisering, deregulering, marktwerking en zelfs rechts populisme.
Laten we eens kijken naar deze verraderlijke ex-stalinistische partijen, die nu braaf het kapitalisme trouw zijn in Oost-Europa
De MSZP staat voor Magyar Szocialista Párt, Hongaarse Socialistische Partij. Deze sociaaldemocratische partij begon haar bestaan op 7 oktober 1989. Diens voorloper was de Hongaarse Socialistische Arbeiderspartij, opgericht in 1957 na de Hongaarse opstand tegen het stalinisme. De partij moest de Hongaarse stalinistische bureaucratie dienen en ter gelijk gematigder en minder dogmatisch overkomen. In oktober 1989 werd die façade opzij gezet en nam de MSZP het kapitalisme aan. De ex-stalinisten kwamen in 1994 weer aan de macht, maar van een socialistisch Hongarije was geen spraken. De MSZP bleef neoliberaal beleid steunen en vervreemde zich massaal. Na 2010 verloren de sociaaldemocraten verkiezing op verkiezing. In 2026 deden al niet meer mee en zijn daarom niet meer vertegenwoordigd in het Hongaarse parlement.
De Bulgaarse Socialistische Partij (Българска социалистическа партия) begon als de Bulgaarse Communistische Partij. Op 3 april 1990 werd het marxisme-leninisme afgezworen en beweerde de BCP een ”democratisch socialisme” na te streven, de partijnaam werd veranderd in BSP. Van dat ”democratisch socialisme” kwam niets terecht, de BSP ging de markt economie steunen en daarmee het kapitalisme. Door het ontbreken van een socialistisch alternatief kan deze sociaaldemocratische partij zich nog steeds als links profileren bij verkiezingen. Toch zakt hun steun bij elke verkiezing omdat hun achterban (ex-stalinisten) aan het uitsterven is.
De Sociaaldemocratie van de Republiek Polen (Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej) was één van de twee partijen die uit de stalinistische; Poolse Verenigde Arbeiders Partij, kwam in januari 1990. De SDRP vormde de kern van de Democratische Linkse Alliantie en ging ook in deze partij op. Van oppositie tegen het kapitalisme was geen spraken. De SDRP diende vooral als progressief gezicht van de ex-stalinisten, die kapitalistische politiek gingen voeren in de Republiek Polen. Hierdoor is de sociaaldemocratie in het land niet meer populair en draaide veel Poolse werkenden en baanlozen richting het rechtse populisme.
De Partij van de Sociaaldemocratie in Roemenië (Partidul Democrației Sociale in România) ontstond uit leden van de Roemeense Communistische Partij in januari 1990. Deze ex-stalinisten waren er als de kippen bij om de markt economie in te voeren, nadat de RCP omver was geworden. In hun propaganda was de PDSR progressief, in werkelijkheid steunde deze (a)sociaaldemocraten privatiseringen en deregulering van de Roemeense economie. De enorme armoede en ongelijkheid van de jaren 90 is mede door de PDSR ontstaan. In 2001 ging de partij op in de huidige Sociaal Democratische Partij, een partij die vooral sociaal conservatief blijkt en nauwe banden onderhoudt met de Roemeense Orthodoxe Kerk.
De Socialistische Partij van Albanië (Partia Socialiste e Shqipërisë) was één van de laatste heersende stalinistische partijen die zich bekeerde tot het kapitalisme (via de sociaaldemocratie). Op 13 juni 1991 verklaarde de Partij van de Arbeid van Albanië, dat ze het marxisme-leninisme (stalinisme) hadden afgezworen. In 1997 kwamen de ex-stalinisten weer aan de macht, nadat de rechtse Democratische Partij van Albanië voor een economische crisis had gezorgd. Sinds 2013 staat het land onafgebroken onder heerschappij van de PSS. Van socialisme of zelfs klassieke sociaaldemocratie is geen spraken. De partij wil dat Albanië deel van de Europese Unie wordt en doet er alles aan om geaccepteerd te worden door het Europese kapitalisme.
De Partij van Democratisch Links (Strana Demokratickej Lavice) was de Communistische Partij van Slowakije tot 22 november 1990. Na de val van het stalinistische regime wist de SDL ongeveer 10 tot 14% van de stemmen te winnen bij de verkiezingen in de jaren 90. In 1998 kwam de ex-stalinistische partij weer aan de macht via een coalitie met populisten en christendemocraten. De SDL was de markt economie trouw en vormde slechts een progressief gezicht van het wrede kapitalisme. De partij trad toe tot de sociaal-conservatieve partij: Richting – Sociaaldemocratie (Smer – Sociálna Demokracia) in 2004. Hoewel de naam praat over sociaaldemocratie is Smer meer sociaal-conservatief, nationalistisch en speelt op anti-migratie, met een voorliefde voor het Russische imperialisme.
De Socialistische Partij van Servië (Социјалистичка партија Србије) ontstond als de Servische tak van de Joegoslavische Communistenbond op 17 juli 1990. De partij wierp zich op als etnisch-nationalistische partij tijdens de Joegoslavische oorlogen. Van socialisme of zelfs sociaaldemocratie was geen spraken. Met rechts populisme wist de partij de hele jaren 90 aan de macht te blijven. Sinds 2008 zit de SPS weer in de regering van de Servische Progressieve Partij. Van links beleid is geen spraken, want zowel de ”progressieven” als de ”sociaaldemocraten” zijn reactionaire partijen, die draaien op rechts populisme, sociaal-conservatisme en liefde voor Russisch imperialisme.
