De afsplitsing van 7 kamerleden van de PVV is een zware klap voor politiek alleenheerser Geert Wilders. Van alle populistische partijen was de PVV de meest stabiele factor, ondanks de deelname aan mislukte kabinetten. Wat betekent deze breuk voor de Nederlandse politiek en de arbeidersklasse?
Artikel door Gerbrand (Amsterdam)
De populistische partijen zijn in de jaren 00 opgekomen als hulptroepen voor het kapitalisme. Het begon met Pim Fortuyn, de LPF. Sindsdien hebben ander partijen deze fakkel overgenomen.
Na de economische bloeiperiode van het neoliberalisme in de jaren negentig kwamen in de jaren 00 de moeilijkheden naar voren. De Dotcom crisis, internationale crises zoals de Irak oorlog, het probleem Afghanistan, de financiële crisis van 2007/08 maakten duidelijk dat het kapitalisme in zwaar weer verkeerde.
Ook politiek werd de situatie lastiger. De grote partijen van de bourgeoisie, het CDA en de VVD kregen het moeilijk om de meerderheden die in de jaren tachtig nog heel gewoon waren, te behalen.
De PvdA hief zichzelf in beginjaren negentig op als arbeiderspartij en werd een burgerlijke partij die het nieuwe kapitalisme in volle overtuiging steunde. De arbeidersachterban werd volledig in de steek gelaten.
De combinatie van dalend vertrouwen in de klassieke burgerlijke partijen en het instorten van de PvdA als arbeiderspartij maakte het handig om te beschikken over politieke hulptroepen. Een rechts reservoir zou helpen de politiek in de hand te houden en om een politiek onderdak te bieden aan de arbeidersklasse. Het opzwepen van sentimenten gericht tegen migranten, de Islam was het grote hulpmiddel om grote aantallen kiezers te mobiliseren.
In het begin leek deze strategie goed te werken. Rechts groeide, maar de klassieke burgerlijke partijen bleven aan de macht onder leiding van Pieter Balkenende. Maar gaandeweg begonnen de rechtse hulptroepen zo te groeien dat ze aan de ene kant steeds meer een machtsfactor werden, maar aan de andere kant werden ze zo groot dat er onderlinge splitsingen kwamen.
Er was het FvD, de BBB, toen kwam JA21 (een afsplitsing) maar binnen het geheel van rechts bleef de PVV lang de meest stabiele factor, ook door de autoritaire opzet van de PVV (geen leden) rond Geert Wilders.
Aan de stabiliteit van de PVV lijkt nu in ieder geval voorlopig een einde te zijn gekomen. Meestal zijn afsplitsingen van de PVV geen lang leven beschoren en verdwijnen ze over de politieke rand. Dat zal deze keer misschien ook gebeuren, maar de schade voor Wilders lijkt groter dan bij afsplitsingen in het verleden.
Er zijn ook internationale factoren die waarschijnlijk zullen helpen om de PVV en aanverwante rechtse partijen terug te zetten. Het is onvermijdelijk dat Donald Trump op enige moment zal worden geraakt door de boomerang van zijn eigen beleid. Dat zou kunnen gebeuren bij de verkiezingen voor het Congres in november 2026 of eerder bij een eerder uitglijder van Trump. Het zou niet het einde betekenen van populistisch rechts (allerminst) maar wel een terugslag zijn voor rechts in de hele wereld.
Natuurlijk is deze splitsing in de grootste oppositiepartij een kleine bonus voor de minderheidsregering die nog gevormd moet worden. Maar het rechtse sentiment in de samenleving is daarmee natuurlijk niet verdwenen. En het zou ook een vergissing zijn om welke illusie dan ook te hebben in het nieuwe kabinet.
De eerste maatregel waar het nog te vormen kabinet over nadenkt, voordat er zelfs maar een millimeter beweging is gebracht in de klimaatproblemen, de woningnood, de armoede, de stikstofcrisis of wat dan ook, wordt er al serieus nagedacht over het verhogen van de limieten op de bonussen in de financiële wereld. Dat geeft wel aan waar een nieuw kabinet naartoe gaat.
De arbeidersbeweging is zo goed als verdwenen uit de politiek. Ook aan het vakbondsfront staat de arbeidersbeweging door de twisten in de FNV op dit moment niet sterk. Nieuwe vormen van organisatie en nieuwe organisaties zijn nodig op het gebied van vakbondsstrijd, strijd voor het klimaat, vrouwenstrijd en voor de rechten van de LGBTI+ gemeenschap. Activiteiten en protesten op deze terreinen zullen nieuwe organisaties opwerpen die het voortouw kunnen nemen.
De conclusie dat het kapitalisme vooral chaos, vreemdelingenhaat en achteruitgang te bieden heeft, zal voor de hand komen te liggen.
