Revolutionair socialisten praten vaak over democratische controle van onderaf. Dit doen we omdat wij vinden dat de werkende klasse, het recht zou moeten hebben om ook controle te hebben over wat ze produceren. Op dit moment ligt de controle bij de klasse van bezitters, de kapitalisten. Die bepalen wat er geproduceerd wordt omdat ze er rijk van willen worden. Dat is de drijfkracht van de kapitalistische economie, zelfverrijking ten nadelen van mens, dier en natuur!
Socialisme en democratische controle
Zonder democratische controle van onderaf is er geen socialisme. Je kunt een planeconomie hebben, maar als werkenden geen controle hebben voelen ze geen verbinding met de zogenaamde socialistische samenleving. We zien dit terug in stalinistische landen. Tot 1989/1991 hadden landen zoals Rusland een planeconomie, er was geen spraken van privé bezit over de productie middelen (machines, grondstoffen, gereedschappen, gebouwen en kapitaal). Maar de stalinisten vonden dat alleen de leden van de communistische partij (en dan enkel het politbureau) alle politieke en economische macht horen te bezitten. Het probleem was dat een klein bureau van oude mannen geen socialistische samenleving kan besturen. De stagnatie van de jaren 70/80 bewijst dit.
De kapitalistische propaganda beweert dat alleen de markt de wensen van mensen van vervullen. Maar dat is een leus die niet klopt. Het kapitalisme bouwt geen betaalbare woningen, zorgt niet voor goede zorg en wil helemaal niet dat werkenden kunnen rondkomen. Het kapitalisme is een instabiel systeem dat vaak in crisis komt en daarna van een (kapitalistische) staat eist dat ze geholpen worden. Werkenden hebben die luxe niet, die worden ontslagen en zullen van een bijstand uitkering moeten rondkomen indien ze geen werk meer vinden.
Bij democratische controle krijgen werkenden wel de controle. We praten dan over raden die de productie in een socialistische maatschappij controleren. In elk bedrijf zullen deze raden de dagelijkse gang van zaken regelen. Er kunnen per bedrijf meer raden zijn, belangrijk is wel dat werkenden de zeggenschap krijgen over wat ze nodig hebben in hun leven. Tot nu toe bepalen enkel de kapitalisten wat er gemaakt wordt en dan ook alleen als ze er winst in zien!
Politieke raden vormen de basis van onze democratie, de socialistische raden republiek. Vladimir Lenin zag in de raden democratie de basis voor de Unie van Socialistische Sovjet Republieken. Hij schreef in 1918: ’’Toen de arbeiders hun eigen staat schiepen, kwamen zij tot het inzicht dat het oude begrip van democratie – de parlementaire democratie – door onze revolutie achterhaald is. Bij ons is een vorm van democratie ontstaan die West-Europa niet kent. De raden (sovjet) macht is een nieuw type van staat, zonder bureaucratie, zonder politie en zonder staand leger, met vervanging van de parlementaire democratie door een nieuwe democratie, die de voorhoede van de werkende massa’s de macht geeft’’
Helaas moest Lenin in 1923 constateren dat de jonge USSR niet dat was geworden, wat hij voor ogen had gehad vijf jaar eerder. Bureaucratische misvormingen door de burgeroorlog hadden ervoor gezorgd dat een nieuwe laag van staatsambtenaren zich een beter leven konden permitteren dan de modale werkenden. Deze laag zou tot 1991 in naam van de werkende klasse heersen, maar nooit democratische controle geven. Uiteindelijk dumpte de Russische stalinisten, de socialistische façade en voerden onder leiding van Boris Yeltsin het kapitalisme weer in.
Politiek links en democratische controle
Helaas streeft gevestigd politiek links geen democratische controle na. PRO (ex-PvdA/GL), SP en PvdD, zijn sociaaldemocratische partijen. Dat houdt in dat ze binnen het kapitalisme denken en hopen de hebzucht van de kapitalisten te beperken via overheidsregulering. Probleem is dat na jaren van deregulering en marktwerking, de kapitalistische overheid totaal geen expertise heeft om nog aan het algemeen belang te denken. Het is zelfs zo erg dat men verwacht dat bedrijven doen aan zelfregulering.
Regels zijn er wel, maar het naleven is een probleem, doordat deze overheid geleid wordt door figuren die helemaal in de ban van het systeem zijn. Politieke partijen zoals D66, VVD en CDA zijn volledige kapitalistische partijen, wiens leden vaak ook behoren tot de klasse van bezitters. Het is dus geen wonder dat er vaak niets terecht komt van regulering, omdat onze maatschappij is ingericht om slechts het belang van een minderheid te dienen. Natuurlijk willen de kapitalistische politici minder regels, maar alleen om de bezittende klasse te versterken ten nadele van de werkende klasse.
Van PRO, SP en PvdD is dus geen steun voor democratische controle te verwachten. Buiten gevestigd links zijn er de Nieuwe Communistische Partij van Nederland (NCPN) en de Revolutionair Socialistische Partij (RSP). Helaas zijn deze partijen klein en vaak onbekend bij de werkende klasse. De NCPN verheerlijkt nog graag het stalinisme als ’’socialisme’’ en de RSP bestaat onder diens huidige naam pas sinds 2025. Toch is er een vacuüm op politiek links omdat PRO, SP en PvdD juist geen socialistisch alternatief neerzetten. De NCPN zal dat vacuüm niet vullen en ook bij de RSP zijn er vraagtekens.
Hoe bereiken we democratische controle?
Democratische controle komt niet van bovenaf. We moeten het afdwingen van onderaf door strijd, solidariteit en socialisme! Daarbij kunnen de sociale bewegingen een grote rol spelen. De klimaatstrijd, de strijd voor Palestina, de feministen en queer beweging, allemaal kunnen ze een rol spelen in de klassenstrijd. Maar dan moet de bewegingen gericht zijn op systeemverandering en niet denken dat ze hun doelen binnen dit kapitalisme kunnen realiseren. De opbouw van een revolutionaire arbeiderspartij is essentieel. Een partij die werkenden en baanlozen van alle achtergronden kan verenigen op een socialistisch programma voor democratische controle. Dat is het doel van Socialistisch Alternatief.
