De extreemrechtse Viktor Orban is na 16 jaar van de troon gestort. Een liberaal conservatief die tot 2024 nog trouw was aan Orban, heeft zijn ex-baas nu vervangen als leider van Hongarije. Péter Magyar heeft aangegeven dat hij een pro-Europese koers zal varen. Maar dat lost de problemen voor werkenden en baanlozen niet op. Daarom blijft de voedingsbodem voor rechts populisme bestaan en is de mogelijkheid groot dat FIDESZ (Hongaarse Civiele Alliantie) over vier jaar weer aan de macht komt.
Artikel door Jorein Versteege
De oorsprong van FIDESZ
In maart 1988 werd de Alliantie van Jonge Democraten (FIDESZ) opgericht in de Hongaarse Volksrepubliek. De partij werd geleid door jonge anticommunisten die zich verzetten tegen het regime van de oude János Kádár. Deze stalinistische leider had 32 jaar lang de Hongaarse Volksrepubliek geregeerd. In oktober 1989 gaf de stalinistische Hongaarse Socialistische Arbeiderspartij haar machtsmonopolie op. In de jaren na de val van het stalinisme veranderde de Alliantie van Jonge Democraten haar volledige naam in Hongaarse Civiele Alliantie. Dankzij de populistische retoriek van Viktor Orbán begon FIDESZ steun te verwerven onder de Hongaarse werkende klasse. Hoewel het een kapitalistische partij is, speelde de populistische partij in op de enorme desillusie van de jaren negentig. FIDESZ beweerde zich te verzetten tegen de privatisering en deregulering van de economie, die werden doorgevoerd door de liberalen en ex-stalinistische sociaaldemocraten.
Partijen die bezuinigingen voorstonden, zoals de liberale Alliantie van Vrije Democraten en de sociaaldemocratische Hongaarse Socialistische Partij, domineerden de politiek in de eerste tien jaar van het kapitalistische bewind in Hongarije. De liberalen en sociaaldemocraten waren allen voorstanders van schoktherapie en de vernietiging van publiek eigendom. De sociaaldemocratie speelde een zeer verraderlijke rol, aangezien miljoenen werkenden en baanlozen werden verraden door voormalige stalinistische types zoals Gyula Horn, László Kovács, István Hiller en uiteindelijk Ferenc Gyurcsány. Deze leiders hadden ooit het marxisme-leninisme (stalinisme) omarmd, toen de Hongaarse Socialistische Arbeiderspartij regeerde van 1957 tot 1989. Onder het kapitalisme na 1990 werden ze de meest loyale verdedigers van het neoliberalisme en de Europese Unie.
Viktor Orbán en de hernoemde Hongaarse Civiele Alliantie (FIDESZ) werden bekend als tegenstanders van deregulering en bezuinigingen. Met populisme en nationalisme speelden ze in op werkenden die zich in de steek gelaten voelden door de neoliberale politieke elite. In 1998 werd FIDESZ de grootste politieke partij en slaagde erin een coalitieregering te vormen met het Hongaars Democratisch Forum (MDF) en de Onafhankelijke Partij van Klein Aandeelhouders (FKGP). Zelfs zijn eerste regering werd geplaagd door corruptie: twee van Orbáns staatssecretarissen moesten aftreden vanwege hun betrokkenheid bij een omkoopschandaal rond de Amerikaanse militaire fabrikant Lockheed Martin Corporation.
In 2002 streed FIDESZ met de Hongaarse Socialistische Partij (MSZP). Onder leiding van Péter Medgyessy wist de MSZP een regering te vormen met de liberalen en dankzij een verhoging van de salarissen en pensioenen voor ambtenaren, wist de sociaaldemocratische partij hun stemmen te winnen. Maar werknemers die niet voor de staat werkten, voelden zich verraden en bleven loyaal aan Viktor Orbán en zijn populisten, die beweerden dat het oneerlijk was dat alleen ambtenaren een salarisverhoging kregen. Desondanks won de MSZP de verkiezingen van 2006 onder leiding van Ferenc Gyurcsány. In 2010 wist Viktor Orbán de sociaaldemocratische partij echter te slim af te zijn door een geheime geluidsopname van Gyurcsány te gebruiken. Op deze opname verklaarde de MSZP-leider openlijk dat de sociaaldemocraten hadden gelogen om kiezers te winnen.
De financiële crisis van 2008 trof Hongarije hard. FIDESZ kon de crisis en het feit dat de sociaaldemocratische regering de dictaten van het Europese kapitalisme uitvoerde, uitbuiten. Hoewel FIDESZ een kapitalistische partij is, beweert ze in haar propaganda op te komen voor de gewone man. FIDESZ wakkerde ook het Hongaarse etnisch nationalisme en antisemitisme aan. Ze beweerde dat joden en moslims Hongarije zouden overheersen als de “communistische” MSZP niet gestopt zou worden. Het is nog steeds erg populair onder rechtse politici en media om alles wat niet strookt met het rechtse nationalisme als “communistisch” te bestempelen.
FIDESZ aan de macht 2010-2026
Viktor Orbán won de algemene verkiezingen van 2010 en won verkiezing op verkiezing tot 2026. Hij versterkte de staatsmedia en gaf de controle over de commerciële media aan loyale kapitalisten. De oppositie ontmaskerde hem regelmatig, maar door hun verdeeldheid en het onvermogen om een links alternatief te creëren, wist FIDESZ elke verkiezing te winnen met populisme en de mentaliteit van ”Wij tegen Hun”. Donald Trump in de VS heeft veel elementen uit Orbáns handboek overgenomen. Ook hij speelde in op het typisch Amerikaanse chauvinisme en de “Wij tegen Hun” mentaliteit. Dit wordt in Hongarije vaak gebruikt, waarbij FIDESZ-politici beweren aan de zijde van het gewone volk te staan, tegen de ”liberale linkse elites”. In werkelijkheid zijn de elites van Hongarije de corrupte leden van FIDESZ en de Christendemocratische Volkspartij (KDNP), een reactionaire katholieke partij die Orbán volledig steunt in zijn christelijk nationalisme.
Sinds 2005 werken de christelijk-nationalisten samen met de Hongaarse Civiele Alliantie (FIDESZ). De FIDESZ-KDNP-alliantie bezorgde Viktor Orbán bij elke verkiezing sinds 2010 een ruime meerderheid. De enige extreemrechtse tegenstander van Orbán was de Beweging voor een Beter Hongarije (Jobbik). Deze partij speelde in op racisme, antisemitisme en dogmatisch etnisch nationalisme en was populair onder extreemrechtse jongeren die zich vervreemd voelden door het feit dat FIDESZ in de EU bleef. Tussen 2014 en 2022 werd Jobbik zelfs als radicaler rechts beschouwd dan de FIDESZ-KDNP-alliantie. Dit veranderde nadat Jobbik besloot gematigder te worden en zelfs samenwerkte met de liberale oppositie. Als reactie hierop gebruikt FIDESZ nu extreemrechtse retoriek en heeft Jobbik politieke steun verloren.
Ondanks het Hongaarse nationalisme, populisme en de retoriek tegen het liberalisme en de EU, heeft Viktor Orbán Hongarije nooit uit de Europese Unie gehaald. Zijn verzet blijft bij retoriek; Hongarije blijft toegewijd aan de gemeenschappelijke Europese kapitalistische markt en alle ongelijkheid die deze voor Hongaarse werkenden creëert. Het is ook een feit dat Hongarije veel geld uit Brussel heeft ontvangen. Tussen 2010 en 2026 heeft Hongarije naar schatting meer dan € 80 miljard aan bruto-financiering van de Europese Unie ontvangen of toegewezen gekregen. Sinds de toetreding in 2004 heeft het land een totale netto-ontvangst van ongeveer € 67,8 miljard geregistreerd (tot begin 2024).
De verkiezingen in Hongarije zijn vrij, maar niet eerlijk.
De Europese Unie heeft de volgende redenen hiervoor aangevoerd:
- Ongelijke toegang tot de media: loyalisten van FIDESZ en KDNP bezitten de commerciële media.
- Misbruik van staatsmiddelen: de staat gebruikt belastinggeld voor pro-Orbán-propaganda.
- Bevordering van loyalisten op belangrijke overheidsfuncties.
- Verandering van kiesdistricten ten gunste van de regeringspartijen.
- Intimidatie van de sociaal zwakkeren om op de regering te stemmen, anders dreigen ze hun uitkeringen te verliezen.
- Het bestempelen van oppositiefiguren als “buitenlandse agenten” (in de stijl van Vladimir Putin).
De mislukking van de liberale oppositie
Sinds hun verpletterende nederlaag in 2010 zijn de liberalen en sociaaldemocraten er niet in geslaagd een betekenisvolle oppositie te vormen tegen de rechtse populisten. De redenen hiervoor zijn een gebrek aan eenheid en het feit dat ze geen antwoord hadden op de golven van populisme en de minachting voor het democratische proces door rechts. De liberalen konden hun verkiezingsnederlaag niet verwerken en de Alliantie van Vrije Democraten werd in 2013 ontbonden. De sociaaldemocratie verloor de ene verkiezing na de andere, niet in staat om een betekenisvolle oppositie te bieden, terwijl leiders als Attila Mesterházy, Gergely Karácsony, Bertalan Tóth en Ágnes Kunhalmi kwamen en gingen. Wanhopig probeerde de oppositie verschillende electorale fronten, zoals Eenheid in 2014 of Verenigd voor Hongarije in 2022. Deze faalden allemaal, omdat ze niets anders boden dan loze anti-Orbán-retoriek, net als de campagnes van Clinton en Harris tegen Trump in 2016 en 2024.
De enige (pseudo) linkse stemmen zijn de oude aanhangers van János Kádar, die zich hebben verenigd in de Hongaarse Arbeiderspartij. Zij worden geleid door de 72-jarige Gyula Thürmer, een voormalige stalinistische bureaucraat van lage rang, die in 1989 weigerde de sociaaldemocratische koers van de Hongaarse Socialistische Partij te accepteren. Thürmer is geen revolutionair, aangezien zijn politieke opvattingen sociaal-conservatief en zelfs pro-Russisch imperialistisch zijn. De Hongaarse Arbeiderspartij steunt Moskou en de illegale invasie en bezetting van Oost-Oekraïne. Gyula Thürmer is bovendien een fervent voorstander van het Chinese staatskapitalisme.
Nu, in 2026, vertrouwde de oppositie op een voormalige Orbán-loyalist. Péter Magyar was van 2002 tot 2024 lid van FIDESZ. Hij verliet het Orbán-kamp na het schandaal rond het presidentiële pardon van Katalin Novák. Sindsdien organiseerde Péter Magyar talloze protesten tegen het feodale systeem van Orbán, zoals hij het noemde. De oppositie heeft deze liberaal-conservatief omarmd als hun nieuwe hoop om FIDESZ van de macht te verdrijven. Revolutionaire socialisten mogen dan wel tegen alles van Viktor Orbán zijn, maar we vertrouwen Péter Magyar niet. Zijn Partij voor Respect en Vrijheid (TISZA) is slechts opgericht om als zijn politieke instrument te dienen. Orbán verslaan is één ding, FIDESZ uit de Hongaarse samenleving verwijderen is iets heel anders. De rechtse populisten controleren de media en hun leden bekleden allemaal belangrijke overheidsfuncties. Zelfs nu Viktor Orbán verslagen is, zal Péter Magyar nog steeds te maken krijgen met een systeem dat is gebouwd voor misbruik en corruptie.
Wat is nodig in Hongarije?
Wat Hongarije nodig heeft, is een beweging tegen het kapitalisme. Een kracht die de corrupte, verrotte kapitalistische staat en alle elitaire politici van FIDESZ, KDNP en alle anderen kan vernietigen. Dit is niet eenvoudig, aangezien antisocialistische stigmatisering en anticommunistische vooroordelen dagelijks aan de orde van de dag zijn, zelfs tegen mensen die niet antikapitalistisch zijn. De staatsmedia en de commerciële media in Hongarije bestempelen alles als ‘socialistisch-communistisch’ wat zich verzet tegen Viktor Orbán. Het probleem is dat veel Hongaarse werkenden vergiftigd zijn door deze reactionaire mentaliteit. Ze geloven wat de staatsmedia en de commerciële media hen vertellen. In dit vergiftigde klimaat is het erg moeilijk voor revolutionaire socialisten om te werken. Onze ideeën zijn niet verboden, maar de golven van reactionaire kapitalistische propaganda zijn zeer sterk.
Sociale media heeft de oppositie dit keer geholpen om te winnen. Veel jongeren hadden genoeg van de mislukkingen van het Orbán-regime. De traditionele media zijn pro-Orbán, maar hun aanwezigheid op sociale media is zwakker. Dit is een terrein dat de oppositie kon gebruiken, aangezien veel Hongaren tegenwoordig op sociale media zitten, met name de jeugd. Foutief dacht het Orbán kamp dat ze verkiezingen konden winnen door alleen traditionele media te gebruiken. Dat werkte immers voor hun in 2010, 2014, 2018 en 2022. Maar de traditionele media verliezen terrein in de informatieoorlog. Sociale media spelen een belangrijke rol spelen bij verkiezingen, zoals Die Linke in Duitsland heeft laten zien.
Veel Hongaarse werkenden en baanlozen zijn boos. Ze zien de kosten voor vrijwel alles stijgen. De overheid helpt niet en ze willen verandering. Maar deze verandering komt niet van een conservatieve ex-Orbán aanhanger. Verandering kan alleen worden bewerkstelligd door een revolutionaire partij die durft te breken met het kapitalisme. Ook dit is niet eenvoudig, aangezien werkenden in Hongarije geen revolutionaire mentaliteit hebben. Ze worden doordrenkt met nep-nationalisme, antisemitisme en een diepe angst voor alles wat niet christelijk en etnisch wit is. Een duidelijk gevolg van hersenspoeling en desinformatie. Viktor Orbán beweerde vaak dat moslims over de Hongaren zouden heersen. In werkelijkheid wonen er slechts 5.000 moslims in Hongarije en 75% daarvan is etnisch Oost-Europees, niet Arabisch. Orbán zei ook dat joden de liberale oppositie controleren. Hij wees daarbij naar George Soros, een in Hongarije geboren liberale miljardair.
De ideeën van het socialisme zijn de enige weg voorwaarts uit de ongelijkheid, armoede en misstanden die werden begaan door de FIDESZ-KDNP-partijalliantie. TISZA of de MSZP zijn niet wat de Hongaarse werkenden en baanlozen nodig hebben. Ze hebben een revolutionaire arbeiderspartij nodig die breekt met het kapitalisme. Daarvoor hebben we de bejaarde Gyula Thürmer en zijn voorliefde voor het oosters imperialisme niet nodig. We hebben jonge revolutionaire marxisten nodig, die zich verzetten tegen de verrotte kapitalistische staat en het kapitalistische systeem. Wij staan voor een socialistisch Hongarije als onderdeel van een socialistische Europese federatie. Dit betekent de volledige vernietiging van de burgerlijke staat en alle machtsstructuren die FIDESZ en de kapitalistische klasse in Hongarije hebben gediend!
Viktor Orbán werd verslagen bij de verkiezingen van 12 april 2026. Zijn FIDESZ verloor van TISZA, die de nieuwe regeringspartij van Hongarije zal worden. De MSZP deed niet eens mee aan de verkiezingen, wat betekent dat er voor het eerst sinds 1990 geen sociaaldemocratische partij in het Hongaarse parlement vertegenwoordigd is. De kiemen van het rechts-populisme zijn echter nog niet verdwenen. FIDESZ blijft de tweede partij van het land en kan terugkeren als Péter Magyar een mislukking blijkt te zijn voor de werkende klasse, wat hij ongetwijfeld zal worden, maar voorlopig hebben de krachten van het rechts-populisme in Oost-Europa een zware nederlaag geleden.
